Масавыя пратэсты ў Іране працягваюцца. Пратэстоўцы заклікаюць да звяржэння аяталы Алі Хаменеі і вяртання Рэзы Пехлеві
Велізарныя натоўпы пратэстоўцаў выйшлі на вуліцы сталіцы Ірана і іншых гарадоў. Паводле паведамленняў, гэта стала найбуйнейшай дэманстрацыяй сілы апанентаў духоўнай улады за апошнія гады, піша Бі-бі-сі.
Мірныя дэманстрацыі ў Тэгеране і другім па велічыні горадзе краіны — Мешхедзе — у чацвер увечары не былі разагнаныя сіламі бяспекі.
Пазней адна з маніторынгавых груп паведаміла пра агульнанацыянальнае адключэнне інтэрнэту.
Пратэстоўцы заклікаюць да звяржэння вярхоўнага лідара Ірана аяталы Алі Хаменеі і вяртання Рэзы Пехлеві— сына былога шаха, які знаходзіцца ў выгнанні і раней заклікаў сваіх прыхільнікаў выходзіць на вуліцы.
Гэта быў ужо 12‑ы запар дзень хваляванняў, выкліканых абурэннем з-за абвалу іранскай валюты. Паводле праваабарончых арганізацый, пратэсты ахапілі больш за 100 гарадоў і населеных пунктаў ва ўсіх 31 правінцыі Ірана.
Амерыканскае агенцтва Human Rights Activist News Agency (HRANA) паведаміла, што загінулі прынамсі 34 пратэстоўцы, з іх пяцёра — дзеці, а таксама восем супрацоўнікаў сілавых структур. Яшчэ 2 270 пратэстоўцаў былі арыштаваныя.
Маніторынгавая арганізацыя Iran Human Rights (IHR), якая базуецца ў Нарвегіі, заявіла, што сілавымі структурамі былі забітыя як мінімум 45 пратэстоўцаў, у тым ліку восем дзяцей.
BBC Persian пацвердзіла гібель і асобы 22 чалавек, у той час як іранскія ўлады паведамілі пра смерць шасці супрацоўнікаў сіл бяспекі.
Увечары ў чацвер відэа, апублікаваныя ў сацыяльных сетках і правераныя BBC Persian, паказалі вялікі натоўп пратэстоўцаў, які рухаўся па галоўнай дарозе ў Мешхедзе, на паўночным усходзе краіны.
Чуваць скандаванне «Няхай жыве шах» і «Гэта апошняя бітва! Пехлеві вернецца». У адзін момант некалькі мужчын узбіраюцца на пуцеправод і здымаюць, як мяркуецца, камеры назірання.
Іншае відэа паказала вялікую калону пратэстоўцаў, якія ідуць па галоўнай дарозе на ўсходзе Тэгерана.
На кадрах, дасланых з паўночных раёнаў сталіцы, таксама чуваць воклічы «Гэта апошняя бітва! Пехлеві вернецца». У іншых месцах на поўначы горада пратэстоўцы крычалі «Ганьба» і «Не бойцеся, мы ўсе разам» пасля сутыкненняў з сілавікамі.
Іншыя відэа зафіксавалі лозунгі «Смерць дыктатару» (у адрас Хаменеі) ў цэнтральным горадзе Ісфахан; «Няхай жыве шах» — у паўночным горадзе Баболь; «Не бойцеся, мы ўсе разам» — у паўночна-заходнім горадзе Тэбрыз.
У заходнім горадзе Дэзфуль на відэа, дасланым BBC Persian, бачны вялікі натоўп пратэстоўцаў, а таксама сілавікі, якія, падобна, адкрывалі агонь з цэнтральнай плошчы.
Вячэрнія пратэсты адбыліся неўзабаве пасля таго, як Рэза Пехлеві, чый бацька быў зрынуты падчас Ісламскай рэвалюцыі 1979 года і які цяпер жыве ў Вашынгтоне, заклікаў іранцаў «выходзіць на вуліцы і адзіным фронтам агучваць свае патрабаванні».
У допісе ў сацсетцы X Пехлеві заявіў, што «сёння ўвечары мільёны іранцаў запатрабавалі сваю свабоду», назваўшы пратэстоўцаў «маімі адважнымі суайчыннікамі».
Ён падзякаваў прэзідэнту ЗША Дональду Трампу за тое, што той «прыцягвае рэжым да адказнасці», і заклікаў еўрапейскіх лідараў зрабіць тое ж самае.
Пехлеві таксама заклікаў працягваць пратэсты ў пятніцу ўвечары, пачынаючы з 20:00 па мясцовым часе.
Іранскія дзяржаўныя СМІ занізілі маштаб беспарадкаў у чацвер. У некаторых выпадках яны ўвогуле адмаўлялі, што пратэсты мелі месца, публікуючы відэа з пустымі вуліцамі.
Тым часам інтэрнэт-назіральнік NetBlocks паведаміў, што яго даныя сведчаць: Іран «знаходзіцца ў стане агульнанацыянальнага адключэння інтэрнэту».
«Гэты інцыдэнт стаў працягам серыі ўзмацнення лічбавай цэнзуры, накіраванай супраць пратэстаў па ўсёй краіне, і перашкаджае праву грамадства на камунікацыю ў крытычны момант», — папярэдзіла арганізацыя, спасылаючыся на ранейшыя адключэнні сувязі ў шэрагу гарадоў.
Раней удзень відэа з Ламара — невялікага горада ў заходняй правінцыі Ілам — паказвалі натоўп, які скандаваў: «Гарматы, танкі, феерверкі — мулы павінны сысці», маючы на ўвазе духоўную ўладу. На іншым відэа відаць, як людзі кідаюць паперы ў паветра каля банка, у які, здаецца, уварваліся.
Іншыя кадры паказвалі зачыненыя крамы ў шэрагу гарадоў і мястэчак з пераважна курдскім насельніцтвам у правінцыях Ілам, а таксама Керманшах і Лурэстан.
Гэта адбылося пасля закліку да агульнага страйку, агучанага курдскімі апазіцыйнымі групамі ў выгнанні, у адказ на смяротны разгон пратэстаў у рэгіёне.
Паводле курдскай праваабарончай арганізацыі Hengaw, падчас беспарадкаў у Іламе, Керманшаху і Лурэстане сілавікамі былі забітыя як мінімум 17 пратэстоўцаў, многія з якіх належалі да курдскай або лурскай этнічных меншасцяў.
У сераду ў некалькіх гарадах і мястэчках заходняга Ірана, а таксама ў іншых рэгіёнах, адбыліся жорсткія сутыкненні паміж пратэстоўцамі і сіламі бяспекі.
IHR заявіла, што гэта быў самы смяротны дзень за ўвесь час хваляванняў: па ўсёй краіне пацверджана гібель 13 пратэстоўцаў.
«Матэрыялы паказваюць, што маштаб рэпрэсій становіцца ўсё больш жорсткім і ўсё больш шырокім з кожным днём», — заявіў кіраўнік арганізацыі Махмуд Амірі-Магаддам.
Hengaw паведаміла, што ў сераду ўвечары ў Хошк-е-Біджары, у паўночнай правінцыі Гілян, сілавікамі былі застрэленыя двое пратэстоўцаў.
Паўафіцыйнае іранскае агенцтва Fars, блізкае да Корпуса вартавых Ісламскай рэвалюцыі, паведаміла, што ў сераду таксама загінулі трое паліцэйскіх.
Паводле яго звестак, двое былі застрэленыя ўзброенымі асобамі з ліку «бунтаўнікоў» у паўднёва-заходнім горадзе Лордэган, а трэці быў зарэзаны «падчас спробаў узяць пад кантроль беспарадкі» ў раёне Малард, на захадзе ад Тэгерана.