Аун Сан Су Чжы ўжо два гады не бачылася са сваімі адвакатамі. Невядома, ці жывая яна
Па стане на сераду бірманская дэмакратычная дзяячка Аун Сан Су Чжы правяла ў зняволенні ў М’янме агулам 20 гадоў, пяць з якіх — пасля таго, як яе ўрад быў зрынуты ў выніку вайсковага перавароту ў лютым 2021 года, паведамляе Бі-бі-сі.
Фота: Sirachai Arunrugstichai/Getty Images
Амаль нічога не вядома пра стан яе здароўя або ўмовы, у якіх яна ўтрымліваецца, хаця мяркуецца, што яна знаходзіцца ў вайсковай турме ў сталіцы Нейп’ідо.
«Наколькі мне вядома, яна магла ўжо памерці», — сказаў у мінулым месяцы яе сын Кім Эрыс, аднак прадстаўнік кіроўнай вайсковай хунты настойвае, што яна знаходзіцца ў добрым стане здароўя.
Яна не бачылася са сваімі адвакатамі як мінімум два гады і, наколькі вядома, не кантактавала ні з кім, акрамя турэмнага персаналу.
Пасля перавароту ёй былі вынесеныя турэмныя прысуды агульным тэрмінам 27 гадоў па абвінавачаннях, якія лічацца сфабрыкаванымі.
Тым не менш, нягледзячы на яе знікненне з публічнай прасторы, яна па-ранейшаму кідае доўгі цень на М’янму.
Пастаянна гучаць заклікі да яе вызвалення, а таксама звароты да генералаў спыніць разбуральную кампанію супраць узброенай апазіцыі і пачаць перамовы аб спыненні грамадзянскай вайны, якая цягнецца ўжо пяць гадоў.
Вайскоўцы спрабавалі выдаліць яе калісьці паўсюдны вобраз, але і цяпер у зацішных кутках можна ўбачыць выцвілыя плакаты з выявай «Лэдзі» або «Амай Су» — Маці Су, як яе з любоўю называюць. Ці можа яна і сёння адыграць ролю ва ўрэгуляванні канфлікту паміж салдатамі і народам М’янмы?
Урэшце, такое ўжо здаралася раней. Яшчэ ў 2010 годзе вайскоўцы знаходзіліся пры ўладзе амаль 50 гадоў, жорстка падаўлялі любую апазіцыю і давялі эканоміку да заняпаду. Як і цяпер, яны арганізавалі ўсеагульныя выбары, з якіх была выключаная папулярная партыя Аун Сан Су Чжы — Нацыянальная ліга за дэмакратыю, — і загадзя забяспечылі перамогу ўласнай праўладнай партыі — Саюза салідарнасці і развіцця (USDP).
Як і гэтыя выбары, якія дагэтуль праводзяцца паэтапна, выбары 2010 года большасцю краін былі прызнаныя фіктыўнымі. Тым не менш у канцы таго ж года Аун Сан Су Чжы была вызваленая, і ўжо праз 18 месяцаў яе абралі дэпутатам парламента. Да 2015 года яе партыя перамагла на першых свабодных выбарах з 1960 года, і яна стала фактычным кіраўніком краіны.
Для знешняга свету гэта выглядала амаль цудам — дэмакратычны пераход, які, магчыма, сведчыў пра тое, што сярод каменных генералаў усё ж існуюць сапраўдныя рэфарматары.
Дык ці можна чакаць паўтарэння такога сцэнару пасля таго, як хунта закончыць свае трохэтапныя выбары ў канцы гэтага месяца?
З тых часоў многае змянілася. Тады цягам многіх гадоў ішло ўзаемадзеянне паміж генераламі і рознымі пасланцамі ААН, якія шукалі шляхі выхаду краіны з ізаляцыі і вяртання да супрацоўніцтва з астатнім светам. Гэта была больш аптымістычная эпоха: генералы бачылі, як іх суседзі ў Паўднёва-Усходняй Азіі багацеюць дзякуючы гандлю з Захадам, і імкнуліся пазбавіцца ад задушлівых эканамічных санкцый.
Яны таксама хацелі палепшыць адносіны са Злучанымі Штатамі як процівагу сваёй залежнасці ад Кітая, у той час, калі адміністрацыя Абамы ажыццяўляла знакаміты «паварот да Азіі».
Вышэйшае вайсковае кіраўніцтва заставалася жорсткім і падазроным, але сярод менш высокапастаўленых афіцэраў існавала група, гатовая вывучаць магчымасці палітычнага кампрамісу.
Дакладна невядома, што ўрэшце пераканала вайсковае кіраўніцтва адкрыць краіну, але відавочна, што яны лічылі: канстытуцыя 2008 года, якая гарантавала ўзброеным сілам чвэрць месцаў у будучым парламенце, у спалучэнні з іх добра фінансаванай партыяй будзе дастатковай, каб абмежаваць уплыў Аун Сан Су Чжы пасля яе вызвалення.
Яны жорстка памыліліся, недаацаніўшы яе каласальную папулярнасць, а таксама ступень таго, наколькі дзесяцігоддзі кепскага кіравання адарвалі ад іх большасць насельніцтва.
На выбарах 2015 года партыя USDP атрымала крыху больш за 6% месцаў у абедзвюх палатах парламента. На наступных выбарах у 2020 годзе яна спадзявалася на значна лепшы вынік пасля пяці гадоў кіравання Нацыянальнай лігі за дэмакратыю, якое пачыналася з неверагодна высокіх надзей, але непазбежна расчаравала многіх. Аднак USDP выступіла яшчэ горш, заваяваўшы ўсяго 5% месцаў у дзвюх палатах.
Нават многія з тых, хто быў незадаволены дзейнасцю Аун Сан Су Чжы на пасадзе кіраўніка ўрада, усё роўна аддалі перавагу ёй, а не вайсковай партыі. Гэта стварала магчымасць таго, што з часам яна зможа заручыцца дастатковай падтрымкай для змены канстытуцыі і ліквідацыі прывілеяванага становішча вайскоўцаў.
Гэта таксама паставіла крыж на надзеях галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі Мін Аун Хлайна стаць прэзідэнтам пасля свайго выхаду ў адстаўку.
Ён здзейсніў пераварот 1 лютага 2021 года — у дзень, калі Аун Сан Су Чжы павінна была інаўгураваць новы ўрад.
Цяпер у вайсковых шэрагах няма рэфарматараў і няма надзеі на кампраміс, падобны да таго, што вярнуў дэмакратыю ў 2010 годзе. Шакавальны гвалт, ужыты для падаўлення пратэстаў супраць перавароту, прымусіў многіх маладых бірманцаў узяцца за зброю супраць хунты. Дзясяткі тысяч людзей загінулі, дзясяткі тысяч дамоў былі знішчаныя. Пазіцыі абодвух бакоў істотна зацвярдзелі.