«Што здарылася з Літвой?» Брусель азадачаны неадназначнай пазіцыяй Вільні ў дачыненні да Мінска
Нягледзячы на пацяпленне адносін паміж Вашынгтонам і Мінскам, чакаецца, што Еўрапейскі саюз усё ж падоўжыць санкцыі ў дачыненні да Беларусі. Аднак супярэчлівыя сігналы, якія паступаюць з Вільні, здзіўляюць Брусель, піша LRT.
Фота: Thierry Tronnel / Sygma via Getty Images
ЕС прымае шэраг санкцыйных мер супраць Беларусі ў адказ на рэпрэсіі з боку рэжыму, парушэнні правоў чалавека і яе ролю ў падтрымцы ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны. Гэтыя абмежаванні мяркуецца падоўжыць да 28 лютага 2026 года.
Апошнім часам ЗША змякчылі свой падыход да рэжыму Аляксандра Лукашэнкі і ў абмен на вызваленне палітычных зняволеных абвясцілі пра адмену санкцый у дачыненні да беларускіх авіяліній і ўгнаенняў.
Аднак у Бруселі падкрэсліваюць, што ЕС не мае намеру ісці тым жа шляхам, паколькі Мінск не змяніў сваіх паводзін.
«Насамрэч гэта [адмена санкцый ЗША] дае пэўныя адчувальныя гуманітарныя вынікі, паколькі зараз былі вызваленыя многія апаненты, у тым ліку і такія, як Марыя Калеснікава. Але было б вельмі наіўна меркаваць, што гэта можа прывесці да якіх-небудзь змен рэжыму ў Беларусі ці да больш шчыльных адносін паміж Беларуссю і Амерыкай, паколькі і сама Беларусь не адвернецца ад Расіі», — заявіла LRT аналітык Еўрапейскага палітычнага цэнтра (EPC) у Бруселі Марыя Марцішуце.
«Тое, што я чую ў Бруселі, — проста процілеглае. Думаю, ЕС мае намер і далей узмацняць санкцыі супраць Беларусі».
Дыпламаты таксама з аптымізмам глядзяць на падаўжэнне санкцый ЕС у дачыненні да Мінска, хоць некаторыя краіны імкнуцца да пэўных змякчэнняў — напрыклад, да адкрыцця паветранай прасторы для беларускіх авіякампаній і таму падобнага.
«Наколькі мне вядома, і Венгрыя, і Славакія патрабуюць пэўных саступак. Скажу нават больш — існуе кароткі спісак алігархаў, якіх гэтыя дзяржавы стараюцца выкрасліць са спіса асоб, што падпадаюць пад санкцыі. А што гэта калі не карупцыя, палітычная карупцыя?» — абураўся ў размове з LRT член камітэта Еўрапарламента па замежных справах Пятрас Аўштравічус.
Эксперт па санкцыях іншага аналітычнага цэнтра, які працуе ў Бруселі, RUSI, Пятрас Кацінас звярнуў увагу на тое, што Злучаныя Штаты, нават здымаючы некаторыя санкцыі з Беларусі, не аказваюць ціску на еўрапейцаў, каб тыя паступалі гэтак жа.
«Так што я думаю, хутчэй за ўсё, сітуацыя такая: калі б трэба было ставіць грошы, я б сказаў, што санкцыі ЕС застануцца. Ці будуць яны больш жорсткімі — зноў жа, цяжка сказаць», — адзначыў ён у каментарыі LRT.
Тым не менш Марцішуце чакае, што ў лютым будзе прынята не толькі рашэнне аб падаўжэнні, але і аб узмацненні санкцый: «Асабліва пакуль Беларусь падтрымлівае вайну Расіі супраць Украіны, пакуль аказвае ціск на суседнія краіны з дапамогай мігрантаў, пакуль працягваюцца парушэнні паветранай прасторы — як праз падаўленне GPS-сігналаў, так і з выкарыстаннем паветраных шароў».
Пасля восеньскіх атак паветраных шароў з кантрабандай Літве ўдалося дабіцца ўвядзення дадатковага крытэрыя гібрыдных пагроз у дачыненні да Беларусі, які дазваляў бы прымяняць санкцыі ЕС. Аднак зараз не чуваць выразнай пазіцыі Літвы, хоць праз кантрабандныя шары напярэдадні зноў была парушана праца Вільнюскага аэрапорта. Больш за тое, некаторыя рашэнні Сейма захраслі, літоўскія палітыкі загаварылі пра магчымы дыялог з Мінскам, а лідар беларускай апазіцыі Святлана Ціханоўская абвясціла пра свой ад'езд з Літвы.
«Ні для каго не сакрэт, што ў Літве не толькі ў замежнай палітыцы, але і ў многіх іншых сектарных палітыках пануе сапраўдная блытаніна. Сапраўды, як кажуць людзі, правыя не ведаюць, што робяць левыя, і наадварот. І павінен сказаць, што такая заблытаная палітыка Літвы — без выразнай лініі і ясных мэтаў у замежнай палітыцы ў дачыненні да трэціх краін — ужо заўважаная ў Бруселі», — заявіў Аўштравічус.
«Нас пра гэта пытаюць эксперты, якія працуюць над гэтымі пытаннямі. Яны выказваюць, я б сказаў, нават здзіўленне: што здарылася з Літвой?»
Сам еўрапарламентарый лічыць, што ланцужок схаваных крокаў, якія складаюцца ў адну лінію, вядзе да дыялогу з рэжымам А. Лукашэнкі.
Пры гэтым ён адзначыў, што не бачыць праблемы з падаўжэннем санкцый ЕС супраць Беларусі, паколькі Літва ўжо выказалася за гэта, аднак «калі мы зменім пазіцыю, гэта сапраўды будзе аплявуха».
Аналітык EPC Марцішуце таксама адзначае, што Літва пасылае ў Брусель неаднародны сігнал.
«Мы быццам бы хочам больш жорсткіх санкцый, але адначасова — і прывесці да дыялогу. Гэта сапраўды не выглядае вельмі сур'ёзна», — сказала яна, дадаўшы, што ў ЕС хапае краін, якія хацелі б пачаць дыялог і завершыць ізаляцыю не толькі з Лукашэнкам, але і з Уладзімірам Пуціным.
«Я думаю, пэўны абмен інфармацыяй з рэжымам Лукашэнкі магчымы, але толькі аказваючы эканамічны ціск, мы можам гарантаваць, што пагрозы, якія зыходзяць з тэрыторыі Беларусі, паменшацца ці зусім спыняцца. Таму можна было б прыняць яшчэ больш жорсткія меры», — падагульніла Марцішуце.