«На працы сказалі насіць парык». Як беларуска з маленства жыве з алапецыяй
Кацярыне Французавай 44 гады і 43 з іх яна — з алапецыяй. Яна дрэнна памятае, як гэта здарылася, але памятае ўсё астатняе: як мама плакала ў дактароў, як у дзяцінстве яе сарамацілі за хусцінку, як насіла парык і баялася не так павярнуцца, каб ён не зляцеў. А ў 20 гадоў яна стамілася хавацца. І жыццё пайшло па-іншаму.
Зараз Каця — майстар па татуіроўках, якая перакрывае чужыя шнары, і рэдкі спецыяліст па трыхапігментацыі. Яна малюе валасы тым, у каго іх няма. З якімі цяжкасцямі сутыкаюцца людзі з алапецыяй і як не страціць сябе, калі ты «не такі, як усе», піша «Мінскай праўда».
— Каця, як усё пачалося?
— Мне быў усяго год, таму я дрэнна памятаю гэты час. Але паводле аповедаў мамы ўсё пачалося з таго, што я захварэла і ў мяне паднялася тэмпература. А праз пару дзён на падушцы сталі заставацца валасы. Літаральна за два тыдні валасы выпалі цалкам.
— Вас спрабавалі неяк лячыць, шукалі прычыны таго, што здарылася?
— Вядома. Але гэта былі васьмідзесятыя гады. Тады ніхто не ведаў, што такое алапецыя. Для мяне гэта быў досыць балючы досвед, таму што я прайшла шмат дактароў. Мне ўціралі ў галаву ад цыбулі і солі да нечага незразумелага. Унутрана я сябе адчувала абсалютна здаровым дзіцем, але ўсё, што адбывалася вакол мяне, казала пра тое, што са мной нешта не так, што гэта трэба лячыць, хаваць. І я сябе адчувала некамфортна. Былі і лекі, і таблеткі, і ўколы. Але нічога не дапамагала.
Сям'я мяне заўсёды падтрымлівала. Вельмі моцна перажывала мама. Я часта бачыла, як яна плача ў дактароў.
— А як рэагавалі аднагодкі ў школе?
— У дзіцячым садку, у школе і іншых навучальных установах мяне ніколі не крыўдзілі. Але па-за межамі сваіх навучальных груп было іншае стаўленне. Мяне абзывалі і маглі нават штурхаць.
Я хадзіла ў хусцінцы і таму прыцягвала ўвагу. А ў 11 гадоў я паехала на аздараўленне ў Германію і там мне падарылі добры парык.
У ім я выглядала як звычайнае дзіця, сімпатычная дзяўчынка. Але ў гэты ж момант з'явіўся страх, што нехта даведаецца, што я хаджу ў парыку. Для мяне гэта быў бы канец свету! І я пастаянна кантралявала сваё цела: як павярнуцца, як нахіліць галаву так, каб парык не спаўзаў. Гэта было бясконцае напружанне. У мяне нават змянілася пастава.
З часам дзеці сталі заўважаць, што стрыжка ў мяне не змяняецца, і тут пачалася іншая праблема — занадта шмат увагі ў мой бок. А чаму Каця не стрыжэцца? Чаму Каця не змяняе прычоску?
У дваццаць гадоў ад бяссілля я прыняла рашэнне, што больш так не хачу. Я папрасіла маму звязаць мне шапачку і прыйшла ў ёй на занятак. Я нікому нічога не тлумачыла. І ў гэты момант мне стала лягчэй. Ніхто ў мяне нічога не пытаўся, мяне ўсе пакінулі ў спакоі. Мяркую, што навакольныя думалі, што я нечым захварэла. Але мяне гэта цалкам задавальняла.
— Самая сумная гісторыя, якую вам дагэтуль цяжка згадваць?
— Памятаю, як у музычнай школе я спявала ў хоры і рыхтаваліся да вялікага выступу. На занятак прыйшоў педагог і сказаў, што ўсе дзеці паедуць здымацца на тэлебачанне акрамя мяне. Таму што я хаджу ў хусцінцы і буду візуальна выбівацца. І тады іншая настаўніца дадала: «Дык у Каці ж ёсць парык, хай надзене!» І я паехала выступаць у парыку. Гэта быў не той падораны нямецкі парык, а парык, які мне дзіка ціснуў. Я згадваю гэтую сітуацыю і мне становіцца балюча, таму што дарослыя, вядома, не павінны так паступаць. Тады я была бездапаможным дзіцем, я не магла нічога вырашаць.
У дарослым жыцці сітуацыя паўтарылася. Я працавала мастаком на карпаратывах, і мой працадаўца сказаў, што я не магу ездзіць на мерапрыемствы ў шапачцы. Мне абавязкова трэба надзяваць парык, таму што людзі хочуць бачыць звычайнага чалавека. І ў гэты момант я таксама павялася. Памятаю, як адпрацавала карпаратыў у жахлівым стане. У мяне паднялася тэмпература, цела працівілася, і я дала сабе абяцанне, што больш сябе ніколі не здраджу.
— А вясёлыя гісторыі напэўна таксама былі?
— Калісьці мы сядзелі з дзяўчатамі, у якіх таксама была алапецыя, у піцерскай кавярні і дзяліліся гісторыямі. Ва ўсіх, хто носіць парык, ёсць гэты дзікі страх, што ён у нейкі непрыдатны момант зляціць. І адна дзяўчына распавяла, як была на спатканні ў парку на атракцыёнах. Яе хлопец не ведаў, што яна носіць парык. І вось — ліхі віраж і парык злятае. Яна распавядае гэтую гісторыю і спыняецца, наступае нямая сцэна… Здавалася б, страшная сітуацыя ў нашым выпадку, але мы пачынаем заходзіцца смехам…
У той момант я зразумела, што наш страх перарос у жарт, што я ў прынцыпе магу пра гэта жартаваць. І стала лягчэй.
— А сярод вашых знаёмых шмат людзей з алапецыяй?
— У нейкі момант іх стала шмат.
Гэта быў такі актыўны перыяд майго жыцця, калі свет падзяліўся на «лысых» і «валасатых». Гэта ўжо потым мой свет склеіўся, і зараз я ўспрымаю людзей незалежна ад таго, ёсць у іх валасы ці не.
— І што ў канчатковым выніку дапамагло прыняць сябе?
— У дваццаць сем гадоў я паступіла ва ўніверсітэт на кафедру псіхалогіі. Паспяхова яго скончыла і вырашыла працягнуць навучанне на практыцы. І пакуль я вучылася, у маё жыццё прыйшла асабістая і групавая тэрапія. І з гэтага моманту жыццё пачало мяняцца.
Прыкладна шэсць гадоў мне спатрэбілася, каб «уздыхнуць поўнымі грудзьмі».
І з кожным годам я адчуваю сябе вальней і вальней. Зараз я абсалютна іншы чалавек. І мінулае ўжо не ўплывае на маё сучаснае.
У нейкі момант я зразумела, што са мной усё нармальна. Я прыгожая жанчына. І гэта таксама было своеасаблівым шокам, таму што я ўсё жыццё лічыла сябе бракаванай. Я неяк адаптавалася да гэтага, а навыкаў новага жыцця — звычайным чалавекам — у мяне не было.
Зараз я майстар мастацкай татуіроўкі. Да мяне прыходзяць людзі з асаблівымі выпадкамі — я перакрываю шнары, рубцы. Я шчаслівая, што мая праца ідзе на карысць, і ў гэтым я бачу сваю місію.
Таксама для мяне зараз актуальны вузкі кірунак — трыхапігментацыя. Яна падыходзіць людзям, якія сутыкнуліся са стратай валасоў. Гэта тонкая ювелірная тэхніка ўнясення пігмента пад скуру галавы, якая візуальна стварае эфект росту валасоў.
Я рэдкі спецыяліст у гэтай сферы, і для мяне гэта не проста праца. Дзякуючы гэтай працэдуры я разумею, што маё мінулае перастае быць жахлівай таямніцай і становіцца маёй прафесійнай перавагай. Я сама жыву з алапецыяй. Я ведаю, што адчуваюць людзі без валасоў. І я магу размаўляць са сваімі кліентамі на адной мове.
Мне ёсць што абмеркаваць, ёсць што распавесці, ёсць чым падзяліцца, і я магу падтрымаць.
— А людзі ў грамадскіх месцах звяртаюць на вас увагу?
— Я магу спакойна і без унутранага дыскамфорту пераапрануцца ў трэнажорнай зале, у басейне. Але ў мяне няма вось так патрэбы адкрывацца на вуліцы, хадзіць без галаўнога ўбору. На вуліцы свеціць сонца, можна згарэць. У цэлым, мне здаецца, што людзі мяне нават не заўважаюць.
Я ведаю маладых дзяўчат з алапецыяй, якія смела гуляюць па горадзе. Я гляджу і думаю: крутыя!
— Што вы скажаце чалавеку, які глядзіць у люстэрка і незадаволены тым, што бачыць?
— Першае, што трэба зразумець: алапецыя — гэта не праблема. Гэта не хвароба, гэта візуальная асаблівасць. Трэба ўсвядоміць, што вы — гэта не вашы валасы. Вы — гэта цэльная асоба незалежна ад наяўнасці ці адсутнасці валасоў. Важна прыбіраць са свайго жыцця любую крытыку, якая прыходзіць звонку. Калі нехта ацэньвае вашу знешнасць ці лезе з парадамі, сумнявайцеся ў яго праваце, верце толькі сабе. І калі алапецыя перашкаджае якасці вашага жыцця, знайдзіце добрага псіхолага. І гэта не пра слабасць, а пра спосаб вярнуць якасць вашага жыцця.
— Якія плюсы і мінусы жыцця з алапецыяй?
— З плюсаў… у мяне дома няма валасоў, і я гэта цаню (смяецца). Яшчэ мне не даводзіцца траціцца на шампунь і цырульнікаў. А мінусы… Напэўна тое, што галаве заўсёды прахалодна. І часам узнікае пільная ўвага з боку іншых. Я магу адчуваць сябе ў гэты момант няўпэўнена. Але гэта бывае рэдка. Жыццё цудоўнае і дзіўнае! Мае сябры, дарэчы, любяць цалаваць мяне ў галаву ці гладзіць па галаве. Мне гэта падабаецца (усміхаецца).