Памёр стваральнік Сляпянскай воднай сістэмы. Здаецца, унікальны канал неўзабаве таксама можа памерці
Архітэктар Барыс Юрцін памёр 17 красавіка на 94‑м годзе жыцця. У свой час ён праславіў Мінск на ўвесь Савецкі Саюз, стварыўшы ўнікальную Сляпянскую водную сістэму, якая сёння без належнага догляду паступова прыходзіць у заняпад.
Барыс Юрцін і галоўны твор яго жыцця — Сляпянская водная сістэма
Барыс Юрцін нарадзіўся ў 1932 годзе ў далёкай Чыце. Скончыўшы ў 1958 годзе Львоўскі політэхнічны інстытут, ён паспеў папрацаваць над праектамі забудовы ў Новакузнецку і Алматы, перш чым у пачатку 1970‑х атрымаў лёсавызначальнае запрашэнне ў Мінск.
Барыс Юрцін расказвае пра Сляпянскую водную сістэму. Фота з сацсетак
Беларуская сталіца стала яго галоўным палатном. Больш за трыццаць гадоў, з 1973 па 2005 год, Барыс Юрцін з'яўляўся нязменным кіраўніком майстэрні ландшафтнай архітэктуры інстытута «Мінскпраект», створанай менавіта па яго ініцыятыве. Усе значныя зялёныя і водныя аб'екты горада таго перыяду — ад добраўпарадкавання набярэжнай Свіслачы да рэканструкцыі парку Чалюскінцаў і стварэння Міхайлаўскага сквера са знакамітымі гарадскімі скульптурамі — гэта праца яго каманды.
Зялёны пояс Мінска
Галоўным трыумфам Барыса Юрціна стала Сляпянская водная сістэма. Гэты грандыёзны праект ствараўся ў 1980‑я гады. Першапачаткова перад інжынерамі стаяла выключна тэхнічная задача: забяспечыць прамысловыя прадпрыемствы ўсходняй часткі горада вадой з Вілейска-Мінскай воднай сістэмы. Звычайна для такіх мэт пракладваліся банальныя падземныя трубы, і першапачатковыя планы былі менавіта такімі.
Каскад Сляпянскай воднай сістэмы ў Зялёным Лузе. Фота: Яндэкс Карты
Аднак каманда архітэктараў на чале са стваральнікамі праекта, у тым ліку Барысам Юрціным і Мікалаем Жлобам, прапанавала зусім іншы, рэвалюцыйны падыход. Яны вырашылі пусціць ваду адкрытым патокам, ператварыўшы тэхнічны канал у паўнавартасную рэкрэацыйную зону даўжынёй больш за 22 кіламетры.
Сляпянская водная сістэма ў Зялёным Лузе. Фота: Анлайнер
На месцы былых звалак, балот і пустак з'явілася рукатворная рака з 14 вадасховішчамі і 13 унікальнымі каскадамі, кожны з якіх меў свой непаўторны дызайн. Перапад вышынь на працягу ўсёй сістэмы склаў больш за 30 метраў, што дазволіла стварыць эфектныя вадаспады. Сотні тысяч мінчукоў атрымалі магчымасць адпачываць ля вады літаральна за крок ад дома.
Каскад Сляпянскай воднай сістэмы ў раёне вуліцы Уральскай. Фота: Яндэкс Карты
Гэткага маштабу ландшафтных работ не бачыў ніводзін горад Савецкага Саюза. У 1989 годзе аўтарскі калектыў за стварэнне гэтага архітэктурна-ландшафтнага комплексу быў удастоены найвышэйшай узнагароды краіны — Дзяржаўнай прэміі СССР. Гэта адзіны мінскі аб'ект, які атрымаў такое прызнанне.
Спадчына пад пагрозай
На жаль, апошнія гады жыцця майстра былі азмрочаныя станам яго галоўнага твора. Сляпянская водная сістэма, створаная з такім энтузіязмам і разлічаная на пастаянны догляд, сёння паступова дэградуе.
Бетонныя каскады рассыпаюцца, каналы зарастаюць водарасцямі, а ўнікальныя зялёныя і паветраныя калідоры бязлітасна перакрываюцца элітнай катэджнай забудовай і камерцыйнымі бізнэс-цэнтрамі. Адсутнасць адзінага гаспадара аб'екта і кропкавая забудова руйнуюць тую бесперапыннасць і гармонію, якую архітэктары закладвалі ў праект першапачаткова.
Рукатворныя бетонныя скалы Сляпянскай воднай сістэмы ў Зялёным Лузе. Фота: Wikimedia Commons
Сам Барыс Юрцін з горыччу назіраў за гэтым працэсам. У сваіх інтэрв'ю ён неаднаразова абураўся тым, як «усіхная зямля дасталася абраным» і як выбітная ландшафтная ідэя прыносіцца ў ахвяру кропкавым камерцыйным інтарэсам.
«Гэта горадабудаўнічае злачынства», — так ён ахарактарызаваў з'яўленне элітных жылых комплексаў, якія літаральна адрэзалі частку Сляпянскай сістэмы ад горада.
Барыс Юрцін пайшоў з жыцця, але Сляпянская сістэма, нават у сваім цяперашнім, не найлепшым стане, застаецца жывым помнікам чалавеку, які верыў, што горад павінен быць не проста функцыянальным, але і прыгожым, а архітэктура абавязаная служыць людзям.