У Германіі ў адной са старых кніг неспадзявана знайшлі дарчы надпіс Альберта Эйнштэйна

У бібліятэцы Тэхнічнага ўніверсітэта Дортмунда разбіралі вялікую прыватную калекцыю кніг па амерыканістыцы (больш за 4000 тамоў). У адной з кніг знайшлі дарчы надпіс Альберта Эйнштэйна, датаваны 1952 годам, піша Deutsche Welle.

Альберт Эйнштэйн. Фота: Getty Image

Кніга, у якой знайшлі надпіс, называецца Socialism and American Life («Сацыялізм і амерыканскае жыццё»). Яна выйшла ў ЗША ў перыяд, калі там яшчэ актыўна абмяркоўваліся сацыялістычныя ідэі, але ўжо пачыналася эпоха макартызму, калі любыя левыя сімпатыі маглі выклікаць падазрэнні і палітычны ціск.

У 1952 годзе Альберт Эйнштэйн зрабіў уласнаручны дарчы надпіс для свайго блізкага сябра — эканаміста Ота Натана. Іх сяброўства пачалося ў Прынстане пасля эміграцыі з Еўропы і працягвалася шмат гадоў. Натан быў не проста калегам у акадэмічным сэнсе, а чалавекам з вельмі падобнымі поглядамі: ён падтрымліваў пацыфізм, крытыкаваў эканамічную няроўнасць і таксама трапіў пад палітычны ціск у ЗША.

Тэкст надпісу — «Дарагому Ота Натану. Сябру і святому. Гэтая кніга пра памылкі яго калегаў. А. Эйнштэйн. 1952» — выглядае даволі іранічна і адлюстроўвае стаўленне Эйнштэйна да акадэмічных і палітычных спрэчак таго часу. Ён пісаў прысвячэнне ў 1952 годзе па-нямецку, як і шмат асабістых лістоў да Натана, бо той, як і сам Эйнштэйн, таксама быў нямецкамоўным эмігрантам.

Асаблівасць знаходкі ў тым, што гэта не проста падпісаная кніга, а вельмі асабісты дарчы экзэмпляр. Даследчыкі адзначаюць, што пакуль не знойдзена іншых падобных кніг Эйнштэйна, адрасаваных менавіта Натану. Таму гэта можа быць унікальны захаваны выпадак іх перапіскі і сяброўства ў матэрыяльнай форме.

Кніга трапіла ў калекцыю значна пазней: яе купіў прафесар-амерыканіст у 1993 годзе ў букіністычнай краме ў Нью-Ёрку ўсяго за 35 даляраў. Ужо пасля разбору калекцыі ў Германіі спецыялісты звярнулі ўвагу на надпіс і правялі экспертызу почырку, параўноўваючы яго з вядомымі архіўнымі ўзорамі Эйнштэйна. Магчымасць падробкі ў выніку выключылі.

Такія артэфакты паказваюць, як Эйнштэйн мысліў па-за фізікай: ён быў глыбока ўцягнуты ў палітычныя і гуманітарныя дыскусіі свайго часу, падтрымліваў сяброў, якія мелі нязручныя для ЗША погляды, і даволі адкрыта іранізаваў з «памылак калег».

Сёння гэтую кнігу плануюць паказаць публічна як частку архіва калекцыі, бо яна аб’ядноўвае адразу тры пласты каштоўнасці: аўтограф Эйнштэйна, гісторыю яго сяброўства і кантэкст Халоднай вайны ў акадэмічным свеце ЗША.

Каментары да артыкула