Брытанскія хірургі правялі першую ў свеце аперацыю па выдаленні пухліны мозгу з дапамогай штучнага інтэлекту
Рыс Хіберт, бацька дваіх дзяцей з Бедфардшыра, без гэтай аперацыі мог страціць зрок.
Рыс Хіберт
Першаму ў свеце пацыенту паспяхова выдалілі пухліну мозгу падчас аперацыі, праведзенай з выкарыстаннем штучнага інтэлекту ў рэальным часе, пiша BBC.
Рыс Хіберт, бацька дваіх дзяцей з Бедфардшыра, без гэтай аперацыі мог бы страціць зрок, паведамілі хірургі бальніцы Універсітэцкага каледжа Лондана.
Падчас аперацыі сістэма ШІ ў рэальным часе аналізавала відэазапіс і падказвала хірургам, як пазбегнуць пашкоджання жыццёва важных, але схаваных крывяносных сасудаў і нерваў галаўнога мозгу. Дзякуючы гэтаму дактары здолелі бяспечна выдаліць максімальна магчымую частку пухліны.
«З пункту гледжання бяспекі пацыента я зусім відавочна бачу перавагі гэтай тэхналогіі. Унутры нашай галавы няма дарожных указальнікаў», — сказаў Хіберт.
Яшчэ 18 месяцаў назад 48‑гадовы Рыс Хіберт, які працуе менеджарам па абслугоўванні кліентаў, быў зусім здаровы і кожны дзень падчас абедзеннага перапынку праходзіў каля двух міль.
Падчас адной з такіх прагулак ён страціў прытомнасць і ў яго пачаліся сутаргі проста на вуліцы.
Сканаванне мозгу паказала, што ў яго на гіпофізе расце дабраякасная пухліна памерам 11 мм. Сам гіпофіз — орган памерам прыкладна з маленькі шарык, размешчаны ў падставе чэрапа.
Гэтая залоза выпрацоўвае жыццёва важныя гармоны, якія ўдзельнічаюць у такіх працэсах, як рост, абмен рэчываў, рэгуляванне артэрыяльнага ціску і тэмпературы цела.
Асабліва важна, што гіпофіз размешчаны зусім побач з соннымі артэрыямі — жыццёва важнымі сасудамі, якія забяспечваюць мозг крывёй, — і зрокавымі нервамі, адказнымі за зрок.
Калі пухліна Хіберта пачала націскаць на зрокавыя нервы, яго перыферычны зрок пачаў сціскацца.
Сканаванне мозгу пацыента паказала, што яго пухліна знаходзіцца ў небяспечнай блізкасці да жыццёва важных артэрый
Моцная стома і галавакружэнне
Хоць неадкладная аперацыя Хіберту не патрабавалася, ён пачаў пакутваць ад істотнай стомы і галавакружэнняў.
«За 18 гадоў сямейнага жыцця я заўсёды ўставаў з ложка і рыхтаваў жонцы кубак кавы, — распавёў Хіберт. — І я не збіраўся дазваляць гэтай пухліне мне перашкаджаць».
Па яго словах, найбольшае ўздзеянне хвароба мела на яго эмацыйны і псіхалагічны стан.
«Хоць многія людзі ветліва прапанавалі мне дапамогу, нікому не хочацца станавіцца цяжарам для навакольных», — дадаў ён.
Калі хірургі прапанавалі Хіберту стаць першым пацыентам, якому правядуць аперацыю з выкарыстаннем спецыяльна распрацаванага інструмента на аснове ШІ, ён пагадзіўся без ваганняў.
«Калі пацыенты не гатовыя ўдзельнічаць у даследаваннях, як дактары змогуць вучыцца і як медыцына зможа развівацца?» — растлумачыў ён сваё рашэнне.
Падчас аперацыі праз нос да асновы чэрапа ўвялі эндаскоп — тонкі інструмент з камерай.
На гэтым этапе пухліна знаходзілася зусім блізка, але была схаваная за пластамі косць і шчыльнай абалонкай.
Вызначыць найбольш бяспечнае месца для яе выдалення было не проста, асабліва таму, што анатамічная структура ў кожнага чалавека індывідуальная.
Верагоднасць таго, што пухліну не ўдасца выдаліць цалкам, складала ад 25 да 50%, а рызыка пашкоджання вялікага крывяноснага сасуда — ад 0,5 да 2%.
Менавіта тут на дапамогу прыйшоў штучны інтэлект.
«Хірургічны ChatGPT»
На другім экране сістэма аналізавала відэапаток з аперацыі ў рэальным часе, адсочвала хірургічныя інструменты і адзначала зоны, дзе найбольш верагодна знаходзіліся сасуды і нервы, адначасова вылучаючы ўчасткі, у якіх пухліну можна было выдаляць найбольш бяспечна.
Тэхналогія нагадвае сістэму распазнання твараў у смартфонах, толькі замест твараў яна распазнае важныя і часта схаваныя анатамічныя структуры.
У сярэднім брытанскі хірург праводзіць каля 10—20 падобных аперацый у год, арыентуючыся на зробленыя перад умяшаннем здымкі, каб загадзя вывучыць анатомію канкрэтнага пацыента.
Даследчыкі навучылі і пратэставалі сваю сістэму ШІ на сотнях відэазапісаў аперацый па выдаленні пухлін гіпофіза. На кожным відэа яны старанна пазначалі сасуды і нервы, дапамагаючы сістэму збіраць дадзеныя і вучыцца «распазнаваць» найбольш важныя структуры.
«Яна навучана на большай колькасці аперацый, чым большасць хірургаў убачаць або правядуць за ўсю сваю кар'еру, і можа працаваць як другая пара вачэй вопытнага спецыяліста», — распавёў прафесар Хані Маркус, які ўдзельнічаў у аперацыі.
Да таго ж, у адрозненні ад іншых эксперыментальных інструментаў на аснове ШІ, гэтая сістэма працуе ў рэальным часе, дадаў ён.
Нейрахірургі прафесар Хані Маркус і Даніэл Хан правялі аперацыю ў Нацыянальнай бальніцы неўралогіі і нейрахірургіі
Каманда падкрэслівае, што інструмент на аснове ШІ толькі дапамагае дактарам, а поўны кантроль над аперацыяй застаецца ў хірургаў.
У доўгатэрміновай перспектыве даследчыкі хочуць стварыць свайго роду ChatGPT для хірургаў — каб «у аперацыйнай быў яшчэ адзін эксперт, да якога пры жаданні можна звярнуцца за парадай або праігнараваць яго рэкамендацыі, калі хірург з імі не згодны», — кажа прафесар Маркус.
Распрацоўка фінансавалася Нацыянальным інстытутам даследаванняў у галіне аховы здароўя і догляду (NIHR) і Google, а самую сістэму стварылі даследчыкі Універсітэцкага каледжа Лондана (UCL). На працягу некалькіх гадоў яны выпрабоўвалі і ўдасканальвалі тэхналогію ў лабараторных умовах.
Даследчыкі задаволены рэзультатамі першага выкарыстання сістэмы падчас рэальнай аперацыі і цяпер працуюць над больш маштабным даследаваннем.
«Мне вярнулі жыццё»
«Калі я адкрыў вочы пасля аперацыі, мне здалося, быццам да мяне вярнулася поўнае, 360‑градусны зрок — цэлы год я не бачыў настолькі добра», — распавёў Хіберт.
За восем тыдняў, што прайшлі пасля аперацыі, ён заўважае, што зрок працягвае паляпшацца літаральна кожныя некалькі дзён.
«Да мяне вярнулася энергія, а ўсе пабочныя сімптомы, ад якіх я пакутаваў да аперацыі, зніклі. Гэта вярнула мне маё жыццё», — кажа ён.
Міністр па інавацыях у сферы аховы здароўя Джэймс Фрыт заявіў, што рады той акалічнасці, што аперацыя, якая змяніла жыццё пацыента, была праведзена ў рамках даследавання, фінансаванага дзяржавай.
«Для выкарыстання ШІ неабходныя належныя меры бяспекі, і мы заўсёды будзем сачыць за тым, каб пытанням бяспекі надавалася належная ўвага. Але мы таксама паклапоцімся аб тым, каб скарыстацца магчымасцямі, якія ён прадастаўляе», — дадаў міністр.