У Ваўкавыскім раёне зносяць найстарэйшы ў Беларусі цэментны завод

У пасёлку Краснасельскі пад Ваўкавыскам пачалі знос трох самых высокіх карпусоў старога цэментнага завода «Перамога» — найстарэйшага прадпрыемства такой галіны ў Беларусі, піша Tochka.by.

Фота: domovita.by

Будынкі пустуюць каля чвэрці стагоддзя, моцна занядбаныя і знаходзяцца ў аварыйным стане. Мясцовыя жыхары прапаноўвалі захаваць хаця б адзін цэх і стварыць там музей, але ад гэтай ідэі адмовіліся праз небяспеку абвальвання.

Пасля зносу на вызваленай тэрыторыі плошчай 16 гектараў плануюць стварыць зялёную зону. Новых вытворчых карпусоў там будаваць не збіраюцца.

Старыя цэхі ў цэнтры Краснасельскага спынілі працу прыкладна ў 2000 годзе, калі вытворчасць канчаткова састарэла. З таго часу вялікая прамысловая тэрыторыя паступова ператварылася ў закінуты комплекс. У 2010‑я гады будынкі пачалі разбіраць на цэглу і метал. Для многіх жыхароў пасёлка завод заставаўся адным з галоўных яго сімвалаў і часткай успамінаў пра дзяцінства.

Фота: «Наш час»

Начальнік аддзела капітальнага будаўніцтва прадпрыемства «Краснасельскбудматэрыялы» Ігар Галецкі патлумачыў, што рашэнне аб зносе прынялі з практычных меркаванняў. Паводле яго слоў, стварыць музей было б прасцей, калі б усе будынкі стаялі побач. Аднак старыя цэхі размешчаныя на значнай адлегласці адзін ад аднаго, знаходзяцца ў аварыйным стане і ўяўляюць небяспеку для людзей.

Фота: «Наш час»

Падрыхтоўка да дэмантажу пачалася яшчэ ў 2025 годзе: выбралі падрадчыка і атрымалі дазвол Дзяржаўнага будаўнічага нагляду. У красавіку на аб’ект заехала цяжкая тэхніка кампаніі «Экалогія горада». Цяпер рабочыя працуюць вахтавым метадам, выкарыстоўваючы гусенічныя экскаватары з гідрамолатамі, каўшамі і спецыяльнымі нажніцамі. На месцы масіўных будынкаў застаюцца кучы бітага бетону і цэглы.

Фота: «Наш час»

Будаўнічае смецце сартуюць на месцы. Метал адпраўляюць на перапрацоўку, а бетон і цэглу здрабняюць. Атрыманую крошку плануюць выкарыстоўваць для падсыпкі дарог і рэкультывацыі кар’ераў прадпрыемства. Пасля ачысткі тэрыторыю перададуць Краснасельскаму сельвыканкаму. Яна займае каля 160 тысяч квадратных метраў у межах самога пасёлка.

Гісторыя завода пачалася яшчэ да Першай сусветнай вайны. У 1913 годзе мясцовы памешчык Генрых Мацкевіч разам з акцыянерным таварыствам «Валынь» пачаў будаваць цэментны завод на поўдзень ад вёскі Краснае Сяло. Месца выбралі невыпадкова: паблізу знаходзіліся багатыя радовішчы крэйды.

14 жніўня 1914 года прадпрыемства выпусціла першую прадукцыю. Дзве тэхналагічныя лініі маглі вырабляць каля 38 тысяч тон цэменту штогод. Частку прадукцыі выкарыстоўвалі, у прыватнасці, пры будаўніцтве ўмацаванняў Гродзенскай крэпасці.

Фота: Holiday.by

Пачатак Першай сусветнай вайны спыніў вытворчасць. Тэрыторыю занялі нямецкія войскі, якія нават разглядалі магчымасць дэмантажу або знішчэння цэхаў, але ў выніку пакінулі іх некранутымі.

У 1921—1939 гадах, калі Заходняя Беларусь уваходзіла ў склад Польшчы, завод мадэрнізавалі і перайменавалі ў «Высоку». Пасля далучэння заходнебеларускіх зямель да БССР у 1939 годзе прадпрыемства нацыяналізавалі.

Фота: Holiday.by

Падчас Другой сусветнай вайны завод моцна пацярпеў. Аднак ужо пасля вызвалення пасёлка ў 1944 годзе яго пачалі аднаўляць. 14 лістапада таго ж года прадпрыемства зноў выпусціла цэмент. У 1945 годзе яму далі назву «Перамога».

У пасляваенныя дзесяцігоддзі завод пастаянна рэканструявалі і пашыралі: будавалі новыя печы, цэхі памолу, драбільныя аддзяленні і пылаўлоўныя ўстаноўкі. Да пачатку 1960‑х гадоў магутнасць прадпрыемства вырасла прыкладна да 630 тысяч тон цэменту ў год.

Цэмент з Краснасельскага выкарыстоўвалі на буйных будаўнічых аб’ектах у розных рэгіёнах СССР і іншых краінах. Сярод іх — Брацкая ГЭС, Астанкінская тэлевежа, Асуанская плаціна ў Егіпце і стартавыя пляцоўкі касмадрома Байканур.

У 1970‑я гады на базе завода стварылі вытворчае аб’яднанне «Ваўкавыскцэментнашыфер». Акрамя цэменту, тут выпускалі шыфер і вапну.

Да канца 1980‑х гадоў старое абсталяванне і вытворчыя памяшканні маральна і фізічна састарэлі. Таму побач вырашылі пабудаваць новы сучасны завод. На мяжы 1990‑х і 2000‑х гадоў гістарычныя цэхі канчаткова спынілі працу. Побач узнік новы вытворчы комплекс «Краснасельскбудматэрыялы», які цяпер выпускае больш за 1,5 мільёна тон цэменту ў год, а таксама будаўнічыя блокі, вапну і сухія сумесі.

У снежні 2021 года актывісты і грамадскія ініцыятывы прапанавалі ўключыць гістарычныя карпусы завода ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў. Аднак 21 снежня 2021‑га члены Гродзенскай абласной рады па пытаннях спадчыны агледзелі будынкі, сустрэліся з прадстаўніком уласніка і вырашылі не падтрымліваць гэтую прапанову. У выніку захаваць стары завод як помнік прамысловай спадчыны не ўдалося.

Каментары да артыкула