Adzin dzień z Taćcianaj Karatkievič
«Nam, piensijanieram, usio adno. Za kaho pryniasuć, za taho i hałasujem». Karespandent «NN» źjeździŭ u Białynicki rajon ź imaviernaj kandydatkaj.
Sierabrysty mikraaŭtobus «Falksvahien» adjazdžaje ź Minska a 8 ranicy. U im — mahčymy kandydat u prezidenty Taćciana Karatkievič, kaardynatar rehijanalnych pajezdak jaje štaba, namieśnik staršyni Partyi BNF Ihar Lalkoŭ i błohier Anton Matolka, jaki, jak vyśvietliłasia, daŭni znajomy Taćciany. Siońnia jany nakiroŭvajucca ŭ Białynicki rajon Mahiloŭskaj vobłaści.
«My paraŭnoŭvajem žyćcio ŭ haradach i vioskach. Čamu ludzi źjazdžajuć ź siała? Niama pracy, niama infrastruktury. My jedziem, kab ujavić maštab katastrofy, danieści heta da ludziej i padmacavać našu prahramu», — kaža Karatkievič.
Budučy kandydat jeździć pa čatyry dni na tydzień. Za dzień da hetaha Karatkievič była ŭ Maładziečnie, za dva — u Vilejcy, a praź dzień budzie ŭ Mahilovie.
Ułady ŭ pajezdkach nie pieraškadžajuć.
«Voś učora my damaŭlalisia sustrecca z rabočymi Maładziečanskaha zavoda mietałakanstrukcyj, — kaža Lalkoŭ. — Rabočyja hetyja viadomyja tym, što niadaŭna paśla čarhovaha zatrymańnia zarobku zładzili strajk. Ale, niahledziačy na damovu, čałaviek, ź jakim my źviazvalisia prosta pierastaŭ padymać słuchaŭku».
Pa darozie Taćciana i kampanija abmiarkoŭvajuć płan na dzień, hutarać pra toje-sioje. Matolka prapanuje Taćcianie nadzieć Google Glass i vieści žyvy efir, kab vybarščyk pry žadańni moh u anłajnie pahladzieć, čym zajmajecca jaho kandydat.
Praź dźvie hadziny mikraaŭtobus spyniajecca ŭ Białyničach. Nas sustrakaje Aleh Miacielica, miascovy pradprymalnik, aktyvist kampanii «Havary praŭdu», jaki i raspracavaŭ maršrut. Karotki pierapynak na kavu — i my nakiroŭvajemsia ŭ viosku Huta. Tam znachodzicca lecišča, jakoje ŭłady kanfiskavali ŭ Vasila Staravojtava, hramadska-palityčnaha dziejača, dvojčy Hieroja sacyjalistyčnaj pracy.
Były deputat Viarchoŭnaha Savieta BSSR Staravojtaŭ skieptyčna staviŭsia da Łukašenki, publična krytykavaŭ jaho i nie padtrymaŭ na vybarach 1994 hoda. U kastryčniku 1997 hoda Staravojtaŭ, jaki na toj momant uznačalvaŭ pieratvorany ŭ akcyjaniernaje tavarystva kałhas «Rasśviet», byŭ adchileny ad pracy i aryštavany, asudžany da dvuch hadoŭ pazbaŭleńnia voli. U 2013 jon pamior.
Ciapier jaho byłoje lecišča znachodzicca ŭ sumnym stanie. Vialiki dvuchpaviarchovy budynak staić nikomu nie patrebny. Doški na druhim paviersie prahnili, unutry padłoha absypanaja bitaj cehłaj. Karatkievič adrazu hrukajecca ŭ dźviery susiedziaŭ pa ŭčastku. Basanož vychodzić staraja.
«Hala», — pradstaŭlajecca jana.
Staruju raspytvajuć pra kanfiskacyju lecišča («Ničoha nie viedaju», — kaža jana), pra viaskovyja prablemy. Anton Matolka robić foty. Babula skardzicca na susiedskuju pasieku: «Pčoły kusajuć». Miacielica ŭzhadvaje, što pa zakonie ŭ žyłoj zonie nielha trymać mnoha pčalinych damkoŭ. Staroj abiacajuć dapamahčy.
«A što ź vioskaj?» — pytajecca Taćciana.
Pałova damoŭ staić pustaja, apaviadaje baba Hala. Z tych što jość, bolšaść vykupili dačniki. Kaža, syn dahladaje skacinu ŭ susiedniaj vioscy. Pracy niama. Piensiju dajuć — i dobra. Muž mocna chvareje, ciapier u balnicy: «Napeŭna, chana budzie».
Karatkievič uručaje babuli svaju ŭlotku i paviedamlaje, što źbirajecca ŭdzielničać u vybarach.
«Heta jak Łukašenka budziecie? — pytaje babula. — Dobra… Kali da vybaraŭ nie zahniemsia…»
Pytajusia, za kaho jana hałasavała ŭ 2010. «Za Łukašenku, — adkazvaje staraja. — Nam, piensijanieram, usio adno. Za kaho pryniasuć, za taho i hałasujem».
Dalej jedziem u susiedniuju viosku Barok, da stryječnaj siastry Staravojtava. U mašynie ja pytajusia ŭ Karatkievič, u čym byŭ sens vizitu na toje lecišča.
«Pa-pieršaje, my pahavaryli z čałaviekam. Da taho ž my pabačyli, jak ułada abyšłasia z toj majomaściu Staravojtava. Jany zamiest taho, kab stvaryć ahrasiadzibu, stvaryć choć niekalki pracoŭnych miescaŭ i zachavać pamiać pra vybitnaha čałavieka, usio prosta zrujnavali», — tłumačyć Taćciana.
Pa darozie zaŭvažajem troch pažyłych mužčyn na łavačcy kala chaty. Spyniajemsia, Taćciana idzie znajomicca. Paciskaje kožnamu ruku. Vyśviatlajecca, što dziadźki čakajuć aŭtałaŭku.
«Nu, što dumajecie ŭvohule pra žyćcio?» — pytajecca Karatkievič.
Joj nichto nie adkazvaje. Tady jana pytajecca: «Piensija?»
«Da…» — ciahnie adzin z mužykoŭ.
«Chapaje piensii?»
«Kali šašłykoŭ nie rabić, to chapaje», — śmiajucca dziadźki.
«Łukašenka siudy nie pryjazdžaŭ, napeŭna?» — pytajecca Aleh Miacielica.
«Dy što jon, pajedzie ŭ hetuju hłuš?»
«A my pryjechali!» — kaža Miacielica i razdaje ŭlotki.
«Niešta tut vielmi poŭnieńkaja, a žyŭcom — pryhažunia, — aznajomiŭšysia z ulotkaj, kaža adzin z mužčyn. A paśla cikavicca: nie budzie takaja, jak Parašenka?»
Z žartami Miacielica abiacaje, što nie budzie.
Zatym trochi abmiarkoŭvajuć toje-sioje: ci jość telebačańnie («jość»), ci jość telefon («jość mabilniki»), ci trymajuć žyviołu («katoŭ vielmi mnoha», — žartujuć mužyki).
«Što chočacie skazać? — pytaje na raźvitańnie Karatkievič. — Ja zmahu skazać hučna pra vašy prablemy, pra vašyja pažadańni».
«Jakija tut pažadańni! — kažuć dziadźki. — Siadzi, skrypi — dy i ŭsio».
Da hutarki dałučajecca žančyna — ci to susiedka, ci to svajačka adnaho z mužykoŭ. Znajomstva z Karatkievič jana ŭsprymaje pazityŭna, praŭda, pryznajecca, što na minułych vybarach hałasavała za Łukašenku. Ale, kaža žančyna, na hetych užo treba padumać. Karatkievič pytajecca, ci prahałasuje taja za jaje.
«Spačatku prahramu treba pahladzieć», — miarkuje žančyna.
«Što tam hladzieć, adrazu davaj!» — kryčyć joj adzin z mužykoŭ.
Zatym zajazdžajem da Volhi Barysaŭny, siastry Vasila Staravojtava. Karatkievič razmaŭlaje ź joj pra jaje žyćcio, brata, cikavicca prablemami. Volha Barysaŭna skardzicca, što nichto nie prybiraje miascovyja mohiłki, Taćciana abiacaje dapamahčy. Niečakana kala chaty spyniajecca mašyna — ź vizitam da staroj zavitali dźvie supracoŭnicy sacyjalnaj słužby. Čatyry razy na hod jany pavinny naviedvać pažyłych ludziej, praviarać, ci nie patrebna im dapamoha. Karatkievič, jak były sacyjalny rabotnik, adrazu zaviazvaje ź imi hutarku: ci chapaje ludziej, jak zarobki. Pa ich słovach, usio bolš-mienš narmalna.
Žančyny taksama atrymlivajuć ulotki, abiacajuć ich pačytać. Na pytańnie, za kaho buduć hałasavać, adkazvajuć: «Pahladzim».
Ja pytajusia, ci viedajuć jany kahości z patencyjnych kandydataŭ.
«Nu voś, viedajem užo adnaho», — kaža adna z sacrabotnic, pakazvajučy ŭlotku.
Nieŭzabavie my źjazdžajem. Karatkievič vyrašaje naviedać Lebiadziankaŭski sielsaviet, kab pieradać skarhi ŭładam. Jedziem u Lebiadzianku. Dźviery ŭ sielsaviet adčynienyja, ale tam niama ni dušy, tolki na začynieny kabiniet naleplena maleńkaja papierka, što kiraŭnictva ŭ adpačynku. U punkcie achovy pravaparadku, jaki znachodzicca tam ža, taksama pusta. Karatkievič vyrašaje zajści ŭ hości da adnoj ź miascovych deputatak, tym bolš što taja, jak vyśvietliłasia, žyvie zusim pobač. Žančyna trochi ździŭlenaja niečakanym haściam, ale sustrakaje i razmaŭlaje vietliva. Prablemy z pasiekaj i mohiłkami abiacaje vyrašyć.
Zatym — viartańnie ŭ Białyničy i abied. Paśla Taćciana Karatkievič z paplečnikami biez papiaredžańnia nakiroŭvajucca ŭ miascovy rajvykankam. Zachodziać da miascovaha ideołaha Iryny Fursavaj. Jana prymaje vizicioraŭ spakojna, vysłuchoŭvaje, staranna paznačaje niešta ŭ štodziońniku. Daviedaŭšysia, što Karatkievič źbirajecca iści ŭ prezidenty, kaža: «Pryjemna, što žančyna bałatujecca na takuju pasadu!»
Pa jaje słovach, z mohiłkami ŭsio narmalna, pierad Radunicaj ich pryviali ŭ paradak. Ź leciščam Staravojtava i pasiekaj, na jakuju skardziłasia baba Hala z Huty, Fursava abiacaje razabracca. Joj pakidajuć ulotki, vizitoŭki i raźvitvajucca. Pierad tym, jak syści, zatrymlivajucca la vialikaj doški z partretami byłych kiraŭnikoŭ rajvykankama.
«Toj — prakraŭsia, — pakazvaje Aleh Miacielica. — Hety — kradzie».
Nastupny punkt — Ciacierynskaja HES na race Druć.
Pa darozie da Karatkievič i K dałučajecca Piatro Šymbaloŭ, jašče adzin miascovy aktyvist «Havary Praŭdu». Jon raskazvaje, što apošnija hady hidraelektrastancyja na Druci prynosić bolš škody, čym karyści.
«Jany tak karystajucca płacinaj, što raka chutka zahinie. Byvaje, umoŭna kažučy, zranku vielmi vysoki ŭzrovień vady, uviečary — amal niama. Z-za hetaha raka abmialełaja, vymyvajucca ŭsie jamy, — kaža Šymbaloŭ. — Padčas nierastu pracu płaciny nie spyniajuć, chacia jana absłuhoŭvaje siońnia adnu tolki fiermu. U vyniku ryba źnikaje — jana adkładaje ikru, a potym vadu spuskajuć, ikra traplaje na bierah, na płytkavodździe, i toje, što nie hinie samo, źjadajuć kački i husi».
Voś tolki na HES nikoha z supracoŭnikaŭ nie akazvajecca. Praz vokny bačna, što miechanizmy pracujuć, ale dźviery začynienyja, na hruk nichto nie vychodzić. Niahledziačy na nievialiki doždž, Karatkievič z paplečnikami spuskajucca bližej da kałamutnaj zialonaj vady, dzie samotny dziadźka zakidvaje vudy. Ale jon nijakaha dačynieńnia da HES nie maje — zvyčajny rybak. Jon taksama raskazvaje pra prablemy z rybaj.
«Da taho ž siudy paskidvali brud, kali pahłyblali vadaschovišča, — śćviardžaje jon. — I raka ŭžo nie moža sama siabie čyścić, dno ŭsio bolš i bolš pieraŭtvarajecca ŭ bałota».
Taćciana Karatkievič prosić u jaho vudu — pasprabavać. Zakidvaje — i adrazu vyciahvaje nievialikaha akunia.
«Akuni takoje nadvorje lubiać», — tłumačyć haspadar vudy. Rybu addajuć jamu.
Paśla Karatkievič z paplečnikami viartajucca ŭ Białyničy. Tam Taćciana sustrakajecca ź ludźmi, jakija vyrašyli ŭstupić u jaje inicyjatyŭnuju hrupu: razmaŭlaje, dziakuje, fatahrafujecca. Na siońnia heta ŭsio — zaŭtra čakaje Mahiloŭ.
Pajezdka nasamreč vydałasia ciažkaj, sił užo amal niama. Ale ci budzie ad jaje plon? Aleh Miacielica śćviardžaje, što tak. Pa jaho słovach, navat kali pahutaryš z adnym čałaviekam, čutki potym pojduć i pa ŭsich astatnich.
«Z dvuma sustreŭsia — ličy, usiu viosku achapiŭ», — kaža jon.