Aleś Bialacki: Situacyja ŭ Biełarusi ciapier samaja trahičnaja i krytyčnaja
Nobieleŭski łaŭreat Aleś Bialacki kanstatuje: Biełaruś pieražyvaje samy zmročny pieryjad svajoj najnoŭšaj historyi — «samy trahičny čas paśla Stalina».
Aleś Bialacki. Fota z TH PC «Viasna»
Praz try miesiacy paśla vyzvaleńnia Bialacki padčas sustrečy ŭ Prazie pastaviŭ horki dyjahnaz sučasnamu stanu Biełarusi, piša češskaje vydańnie «Aktualne».
«Ja byŭ vysłany try miesiacy tamu, heta było suprać majoj voli. Adnojčy mianie razbudzili a čaćviortaj hadzinie ranicy. Mnie zaviazali vočy, nadzieli kajdanki, i my pajechali praz terytoryju na zachad da polskaj miažy, dzie mianie, pa sutnaści, vykinuli», — kaža jon i zaŭvažaje, što z-za hvałtoŭnaha i prymusovaha vypravadžvańnia Mižnarodny kryminalny sud taksama pačaŭ kryminalny pieraśled režymu Łukašenki.
«Mnohija ludzi, jakija zachavali sumleńnie, viedali, što my pavinny nastojvać na svaich maralnych kaštoŭnaściach. U Biełarusi, na žal, za apošnija 30 hadoŭ pastupova sfarmavałasia vielmi žorstkaja dyktatura. U 2020 hodzie ŭ krainie prajšli masavyja pratesty, metaj jakich była adstaŭka Łukašenki i praviadzieńnie spraviadlivych vybaraŭ. Reakcyjaj režymu stali masavyja dopyty i represii», — zhadvaje Bialacki, jaki ŭ 2022 hodzie staŭ adnym z troch łaŭreataŭ Nobieleŭskaj premii miru.
Kaniec pravaabarončych arhanizacyj i žurnalistaŭ
Tysiačy ludziej paśla represij apynulisia ŭ turmach, a ŭsie pravaabarončyja arhanizacyi i niezaležnyja žurnalisty trapili pad zabaronu. Jany byli vymušanyja spynić svaju dziejnaść abo pakinuć krainu; ciapier u Biełarusi jany ŭžo nie mohuć pracavać lehalna, apisvaje pravaabaronca pužajučuju situacyju ŭ krainie.
«U miežach biełaruskaha hramadstva niemahčyma dziejničać lehalna, i represii, jakija pačalisia ŭ 2021 hodzie, usio jašče praciahvajucca. Pavodle našaha ŭliku i źviestak pravaabaroncaŭ, u biełaruskich turmach znachodzicca nie mienš za 1 150 palitviaźniaŭ. Pastajanna iduć novyja palityčnyja pracesy, zatrymańni i źniavoleńni, pry hetym kolkaść palitviaźniaŭ nie źmianšajecca», — papiaredžvaje jon.
U lutym hetaha hoda kampanija pieraśledu zasiarodziłasia na kulturnickaj supolnaści. Biełaruski PEN-centr byŭ abvieščany ekstremisckaj arhanizacyjaj, što aznačaje, što ŭsie piśmieńniki i piśmieńnicy, jakija źjaŭlajucca jaho siabrami, aŭtamatyčna ličacca ŭdzielnikami ekstremisckaj hrupoŭki. Siarod siabroŭ arhanizacyi jość i łaŭreatka jašče adnoj Nobieleŭskaj premii — pa litaratury — Śviatłana Aleksijevič.
U turmu patrapili niekalki zasnavalnikaŭ niezaležnych vydaviectvaŭ, jakija vydavali litaraturu na biełaruskaj movie. Pieraśled zakranuŭ taksama pierakładčykaŭ i nastaŭnikaŭ, jakija vykładajuć pa-biełarusku.
Pavodle jaho słoŭ, praciahvajecca taksama destabilizacyja krain-členaŭ ES, jakija miažujuć ź Biełaruśsiu, praz kiravanuju nielehalnuju mihracyju, kali dziaržaŭny aparat pierapraŭlaje mihrantaŭ da miežaŭ ź Litvoj, Polščaj i Łatvijaj. Častkaj hetych pravakacyj źjaŭlajecca i masavy zapusk šaroŭ u bok polskaj i litoŭskaj miežaŭ, a taksama raźmiaščeńnie rasijskich rakiet i jadziernaj zbroi na biełaruskaj terytoryi.
«Situacyja ŭ Biełarusi ciapier samaja trahičnaja i krytyčnaja ŭ jaje sučasnaj historyi, vierahodna, z časoŭ śmierci Stalina. Sotni tysiač biełarusaŭ i biełarusak ź inšym mierkavańniem musili pakinuć krainu», — kaža Bialacki.