Kavaleŭski, Kaściuhova i Harbunova dorać dypłamatam u Bierlinie i Paryžy knihi z dekalte Rahatko. U čym zaduma?
Raniej demakratyčnyja siły vazili knihi Uładzimira Arłova pra historyju Biełarusi. Ciapier — modny aŭtafikšn.
Aŭtarka knihi «Nasi z saboj» Nastaśsia Rahatko. Fota z archivu Nastaśsi
Jašče niadaŭna biełaruskija delehacyi demakratyčnych sił, sustrakajučysia ź jeŭrapiejskimi dypłamatami, daryli knihi, jakija tłumačać krainu: pra historyju, kulturu, pratesty. Heta mahli być anhłamoŭnyja albomy kštałtu «Spadčyny Biełarusi» abo knihi Uładzimira Arłova — toje, što ŭvodzić u kantekst i dapamahaje «zrazumieć Biełaruś».
Ciapier u simvaličnych žestach inšy kirunak. Valer Kavaleŭski, Nastaśsia Kaściuhova i Volha Harbunova padčas pajezdak u Bierlin i Paryž daryli miascovym dypłamatam knihu Nastaśsi Rahatko «Nasi z saboj», aŭtafikšn na ruskaj movie z vyraznym vizualnym akcentam na vokładcy — dekalte aŭtarki.
Čamu mienavita hetaja kniha i što ź jaje pavinien zrazumieć jeŭrapiejski dypłamat? Daviedalisia ŭ pradstaŭnicy delehacyi Nastaśsi Kaściuhovaj i aŭtarki knihi Nastaśsi Rahatko.
«My addajom pieravahu čamuści mienš standartnamu»
Anastasija Kaściuhova, ekśpiertka pa kamunikacyi, eks-supracoŭnica Ofisa Śviatłany Cichanoŭskaj i dačka palitołaha-palitźniavolenaj Valeryi Kaściuhovaj, kaža, što rašeńnie ab knizie pryjšło samo saboj:
«My nie palityčnaja arhanizacyja ź niejkaj asablivaj praceduraj pryniaćcia rašeńniaŭ. Prosta ŭźnikła takaja ideja — my ŭsie čytali hetuju knihu i vyrašyli ŭ hety raz uziać jaje z saboj».
Pavodle jaje, knihi daryli tym dypłamatam, jakija razumiejuć ruskuju movu i ź jakimi ŭžo skłalisia ciopłyja adnosiny. Kali b vydańnie isnavała pa-anhlijsku — uziali b jaho. Knihi daryli padčas niadaŭniaj pajezdki ŭ niamiecki parłamient i sustreč z dypłamatami ŭ Paryžy.
Na pytańnie, što pavinien zrazumieć dypłamat paśla takoj knihi, Anastasija Kaściuhova adkazvaje:
«Heta mastacki tvor. Sutnaść mastackaha tvora ŭ tym, što kožny, chto čytaje, znachodzić tam niešta svajo. Kali čałaviek niešta kankretnaje «pavinien» zrazumieć, dačytaŭšy knihu, heta nie litaratura, a prapahanda. Tam jość vielmi cikavyja i sumlennyja raździeły pra Biełaruś, jakija nie prapanujuć joj zastyć u roli hieraičnaj achviary ci niaŭdałaha demakratyčnaha prajektu. I tam raskryvajecca sučasny biełaruski dośvied, jak heta — žyć u taki histaryčny čas».
Jana padkreślivaje: «Nasi z saboj» — heta častka biełaruskaj kultury, jak i bolš «kłasičnyja» padarunki. Prosta vybar — mienš standartny.
«Knihi — heta takaja ž častka biełaruskaj kultury, jak ilnianyja survetki, sałamianyja pavuki ci knihi pra pratesty, jakija bolš papularnyja ŭ jakaści padarunkaŭ.
My addajom pieravahu čamuści mienš standartnamu: naprykład, my vazili dysk z albomam hurta ŠUMA, majki z pryntam Ceślera abo «Zekamieron» Maksima Znaka».
«Reakcyja na knihu pazityŭnaja. Treba ŭsio ž razumieć, što takoje dypłamatyčnaja praca i jakoje myśleńnie ŭ ludziej z hetaj śfiery. Heta vielmi adkrytyja da novaha ludzi, cikaŭnaść i daśledčy intares dla ich nieabchodny. Im vielmi važna być hłyboka pahružanymi ŭ pradmiet, ź jakim jany pracujuć, im vielmi važna daviedvacca i čuć niešta, čaho jany nie čuli raniej. Taki niestandartny padarunak im viadoma cikavy, a što da vokładki — a što tam u pryncypie abmiarkoŭvać? Nivodnaha pytańnia na hety kont nie było», — kaža Nastaśsia Kaściuhova.
Biełarusy ŭ sacsietkach nieadnaznačna adreahavali na taki padarunak dypłamatam, ale Kaściuhova ŭsprymaje situacyju spakojna:
«Ja staŭlusia da hetaj krytyki hetak ža, jak i da luboj inšaj. Ludzi majuć prava krytykavać što zachočuć».
«Heta vydatnaja kniha dla znajomstva ź biełarusami»
Aŭtarka «Nasi z saboj», byłaja hałoŭnaja redaktarka Kyky.org i byłaja kiraŭnica kamunikacyj ofisa Śviatłany Cichanoŭskaj Nastaśsia Rahatko apisvaje knihu jak vielmi asabistuju historyju:
«Heta škatułka kaštoŭnaściaŭ — piersanažaŭ, padziej, situacyj, jakimi charakterny naš čas. I z-za taho, što historyi hetyja nie pra hierojaŭ ci zładziejaŭ, a pra ciopłaje, čałaviečnaje, śmiešnaje, uraźlivaje ŭ nas».
Aŭtarka knihi «Nasi z saboj» Nastaśsia Rahatko. Fota z archivu Nastaśsi
Kniha naradziłasia jak sproba razabracca z ułasnaj identyčnaściu:
«Ja napisała knihu, kab vyjści z asabistaha ekzistencyjnaha kryzisu paśla pieraasensavańnia pracy ŭ palitycy i miedyja, kancepcyj karjery i adnosin, žyćcia ŭ ciele žančyny, biełaruski, emihrantki. Mnie treba było navučycca nasić z saboj svaju identyčnaść — tamu ja napisała hetuju knihu i tamu čytačy adčuvajuć, što ad jaje stanovicca «lahčej dychać».
I mienavita tamu, ličyć aŭtarka, jana moža być zrazumiełaj zamiežnamu čytaču:
«U mianie niama sindromu samazvanki. Ja liču, heta vydatnaja kniha dla znajomstva ź biełarusami».
Fota Nastaśsi Rahatko
Na ideju daryć knihu dypłamatam aŭtarka adreahavała z entuzijazmam:
«Za hady siabroŭstva z Nastaj Kaściuhovaj my šmat razoŭ abmiarkoŭvali temu ahientnaści — toj samaj zdolnaści dziejničać i vyznačać siabie, u jakoj časta admaŭlajuć biełarusam, žančynam, emihrantam. Ale my abiedźvie, z ulikam našych charaktaraŭ, usio roŭna sprabujem jaje budavać.
«Nasi z saboj» — heta pra toje, kab nazvać siabie ŭhołas, jak by ŭrezać heta ŭ skuru tatuiroŭkaj, havaryć svaim hołasam.
Kali Nasta napisała mnie ź idejaj daryć maju knihu dypłamatam, ja ŭzradavałasia i zusim nie ździviłasia. Jana skazała, što heta ahulnaja ideja z Valeram Kavaleŭskim i Volaj Harbunavaj — i ja z radaściu padpisała knihi pa imionach dypłamataŭ».
Biełaruś jak dośvied, a nie jak daviednik
Rahatko adkryta kaža: zamiežniki časta nie razumiejuć Biełaruś, bačać jaje tolki praz palityku, sankcyi i vajnu:
«Padčas pracy ŭ Ofisie ja šmat razmaŭlała z zamiežnikami, ambasadarami, dypłamatami, palitykami, žurnalistami i złavałasia, što jany zusim nie razumiejuć nas. Čaściej za ŭsio heta adbyvajecca praz toje, što jany hladziać na Biełaruś u kantekście Rasii, usiaho rehijona, u Biełarusi dla ich niama samaści. Jany viedajuć pra sankcyi, dyktaturu, palitviaźniaŭ, vajnu va Ukrainie — usio, bolš naša kraina amal ničym nie napoŭnienaja, my abo achviary, abo ahresary. Ja pisała knihu tak, kab jana mahła hetaje viedańnie paviarchoŭnych faktaŭ pahłybić emocyjami. Tamu, ja liču, «Nasi z saboj» — dobry hołas svajoj epochi. I niachaj takich hałasoŭ stanovicca bolš.
Nu i davajcie ščyra, jak padarunak «Nasi z saboj» sapraŭdy lepš, čym mierč u vyhladzie ručak abo jakich-niebudź pres-papje».
Śviatłana Cichanoŭskaja trymaje «Nasi z saboj». Fota z archivu Nastaśsi Rahatko
Što ŭ vyniku «niasie z saboj» dypłamat
Aŭtarka adznačaje hałoŭnaje, što zastajecca paśla knihi:
«Dumaju, zamiežny čytač, u tym liku dypłamat, zrazumieje, što biełarusy — składana ŭładkavany samastojny narod, jaki trapiŭ u tatalnuju hieapalityčnuju zarubu. A ŭličvajučy apošnija trendy ŭ Amierycy i Jeŭropie, zamiežnyja dypłamaty mohuć zadumacca, što prajšoŭ čas, kali nam treba było vučycca ŭ krain Zachadu. Ciapier im čas vučycca ŭ biełarusaŭ — jany ž upieršyniu adčuli, što demakratyja krochkaja i, akazvajecca, jaje možna stracić».
Nastaśsia kaža, što ad samaha pačatku dumała pra toje, kab kniha vyjšła za miežy ruskamoŭnaj aŭdytoryi i zahučała ŭ šyrejšym jeŭrapiejskim kantekście:
«My ŭžo zrabili pierakłady frahmientaŭ na polskuju i anhlijskuju, kab prapanoŭvać knihu zamiežnym vydaŭcam — heta moj pryjarytet na hety hod. I, darečy, hetaj viasnoj musić vyjści i pierakład na biełaruskuju — ja jaho taksama vielmi čakaju».