Rada BNR viarnuła častku dziaržaŭnaha archiva, što zastavałasia niedasiažnaj paŭstahodździa. Jaje pieradaduć u łondanskuju Skarynaŭku
Rada Biełaruskaj Narodnaj Respubliki abviaściła pra viartańnie kantrolu nad unikalnym dziaržaŭnym archivam, jaki zachoŭvaŭsia ŭ Mikoły Abramčyka — staršyni Rady z 1947 pa 1970 hod. Paśla bolš čym piacidziesiaci hadoŭ niavyznačanaści dakumienty narešcie buduć pieradadzienyja na zachavańnie i daśledavańnie ŭ Biełaruskuju biblijateku i Muziej imia Franciška Skaryny ŭ Łondanie.
Mikoła Abramčyk (1903—1970) — adna z klučavych postaciaŭ biełaruskaha pavajennaha antykamunistyčnaha ruchu. Mienavita jon u 1947 hodzie aficyjna adnaviŭ dziejnaść Rady BNR na emihracyi i ŭznačalvaŭ jaje da samaj śmierci ŭ Francyi.
Dakumienty dziaržaŭnaha archiva BNR trapili da jaho jašče ŭ samy razhar Druhoj suśvietnaj vajny. 6 sakavika 1943 hoda ŭ Prazie śmiarotna chvory prezident Rady BNR Vasil Zacharka skłaŭ testamient, jakim pieradaŭ svaje paŭnamoctvy Mikołu Abramčyku, a pasadu sakratara — paetcy Łarysie Hienijuš.
U dakumiencie naŭprost pradpisvałasia: «Samo saboj razumiejecca, što ŭsie archivy Rady B.N.R. i dakumienty pierachodziać taksama da vas». Hetuju častku archiva Abramčyk zdoleŭ vyvieźci z Prahi i źbierahčy navat niahledziačy na aryšt hiestapa i nastupnuju vysyłku ŭ Francyju.
Klučavy dakumient emihracyi: testamient Vasila Zacharki (Praha, 6 sakavika 1943 hoda). Hetym aktam jon pieradaŭ paŭnamoctvy Prezidenta Rady BNR Mikołu Abramčyku, pasadu sakratara — Łarysie Hienijuš, i naŭprost daručyŭ im zachavańnie ŭsiaho dziaržaŭnaha archiva BNR. Fota: Rada BNR.
Zhodna z rašeńniem Rady BNR, adrazu paśla śmierci Abramčyka ŭ 1970 hodzie hetyja dakumienty pavinny byli pieradać u łondanskuju Skarynaŭku. Adnak z-za niejkich akaličnaściaŭ archiŭ až da 2025 hoda zastavaŭsia pa-za vałodańniem Rady BNR.
I voś ciapier prava ŭłasnaści adnoŭlena. Sakrataryjat Rady i Apiakunskaja rada biblijateki pahadzilisia, što dakumienty buduć zachoŭvacca ŭ Łondanie da taho času, pakul zhodna sa Statutam nie budzie składzieny histaryčny mandat Rady BNR i nie budzie pryniataje supolnaje rašeńnie ab ich kančatkovym losie. Paśla papiaredniaj invientaryzacyi archiŭ stanie dastupnym dla historykaŭ.
Paśviedčańnie, vydadzienaje Vasilu Zacharku staršynioj Rady BNR u 1920 hodzie. Fota: Rada BNR.
«Vydatnaja śviatočnaja navina! Vyhladaje, što los taje častki archivu Rady BNR, što była vyviezienaja Mikołam Abramčykam z Prahi ŭ 1943 hodzie, narešcie vyśviatlajecca i archiŭ łahična ŭładkoŭvajecca», — prakamientavała padzieju historyk emihracyi Natalla Hardzijenka.
Pieradača dakumientaŭ u Biełaruskuju biblijateku i Muziej imia Franciška Skaryny — łahičny krok, bo heta adzinaja ŭ śviecie niezaležnaja ŭstanova pa-za miežami krainy, jakaja śpiecyjalizujecca vyklučna na biełarusaznaŭstvie. Zasnavanaja ŭ 1971 hodzie namahańniami hreka-katalickich śviataroŭ Česłava Sipoviča, Lva Haroški i Alaksandra Nadsana, siońnia jana vałodaje najbahaciejšymi zborami: ad frahmientaŭ knih Skaryny i Statutaŭ VKŁ da poŭnych kalekcyj emihranckaj pieryjodyki.
Biblijateka ŭžo zachoŭvaje značny archiŭ dakumientaŭ časoŭ BNR (1918 hoda) i materyjały pavajennaj dyjaspary, što razam z novym papaŭnieńniem robić Skarynaŭku adnym z hałoŭnych centraŭ dla daśledavańnia historyi ŭrada BNR u vyhnańni.