«Maskitny fłot» Irana: jak proćma maleńkich kataraŭ supraćstaić VMS ZŠA ŭ Armuzskim pralivie

Prezident ZŠA Donald Tramp niadaŭna zajaviŭ, što «całkam źniščyŭ» iranski fłot, pakinuŭšy ad jaho tolki «maleńkija łodki z kulamiotami». Adnak hetyja «maleńkija łodki», jakija niekatoryja zachodnija analityki achryścili «maskitnym fłotam» (časam jaho jašče nazyvajuć «kamarynym fłotam»), umiejuć kusacca. Na praciahu niekalkich miesiacaŭ jany dapamahajuć režymu stvarać surjoznyja pieraškody dla sudnachodstva ŭ Armuzskim pralivie — adnym z najvažniejšych marskich šlachoŭ u śviecie. Pavodle mierkavańnia ekśpiertaŭ, takim čynam Tehieran sprabuje nanieści škodu suśvietnaj ekanomicy i prymusić Vašynhton admovicca ad vajny. Ale što heta za «maskitny fłot» i čamu jon akazaŭsia nastolki efiektyŭnym? Raźbirałasia Bi-bi-si.

«Maskitny fłot» Irana składajecca z fłatylii maleńkich chutkasnych udarnych kataraŭ, zafiksavanych na hetym zdymku, zroblenym na poŭdni Irana ŭ 2024 hodzie padčas vajskova-marskoha parada. Fota: Nurphoto via Getty Images 

«Pieraśledavać, akružać, zabłytvać i parušać sudnachodstva»

Fłot małych chutkasnych udarnych kataraŭ byŭ stvorany iranskim režymam u 1980‑ia hady padčas irana-irakskaj vajny. Choć Iran vajavaŭ ź Irakam, padčas «tankiernaj vajny» 1980‑ch hadoŭ bajavyja dziejańni zakranuli i Piersidski zaliŭ, vymusiŭšy ZŠA ŭmiašacca dla abarony naftavych pieravozak.

Sutyknieńni z VMS ZŠA pryviali da taho, što zvyčajny vajskova-marski fłot Irana panios ciažkija straty. Paśla hetaha iranski fłot małych kataraŭ staŭ častkaj vajennaj daktryny, raspracavanaj dla supraćstajańnia bolš mocnym marskim dziaržavam.

Pry hetym fłot małych kataraŭ — tolki častka bolš šyrokaj stratehii Irana, jakaja taksama ŭklučaje ŭ siabie rakiety, bieśpiłotniki, miny, bierahavyja puskavyja ŭstanoŭki i napady prairanskich hrupovak u susiednich krainach. Hetym fłotam kiruje ŭpłyvovy Korpus vartavych isłamskaj revalucyi (KVIR), i jon stvorany nie dla tradycyjnych marskich bajavych dziejańniaŭ, a dla taho, kab «pieraśledavać, akružać, zabłytvać i parušać sudnachodstva», kaža Said Hałkar, dacent Univiersiteta Tenesi ŭ Čatanuzie i staršy daradca niekamiercyjnaj arhanizacyi United Against Nuclear Iran (UANI), jakaja vystupaje suprać iranskaha režymu.

«KVIR razumieje, što nie zmoža pieramahčy ZŠA ŭ zvyčajnaj marskoj vajnie», — dadaje jon.

Zamiest hetaha jany imknucca pavialičyć vydatki i ryzyki dla kampanij, jakija ažyćciaŭlajuć tranzitnyja pieravozki praź Piersidski zaliŭ, nanosiačy ŭdary pa kamiercyjnych tankierach i robiačy praliŭ bolš niebiaśpiečnym dla sudnachodstva.

Pa słovach ekśpiertaŭ, taktyka fłotu ŭklučaje ŭ siabie abstreł pablizu handlovych sudnaŭ, ustanoŭku marskich min i ataku hrupami kataraŭ, što imčacca na vysokaj chutkaści z roznych bakoŭ. Chutkachodnyja ŭdarnyja katary časta abstalavanyja kulamiotami, rakietami abo supraćkarabielnymi rakietami. Choć mnohija ź ich byli raspracavanyja i vyrablenyja iranskaj dziaržavaj, niekatoryja byli pieraabstalavanyja z cyvilnych sudnaŭ, u tym liku z byłych rybałoŭnych traŭleraŭ.

«Hetyja katary kaštujuć niadoraha i ich lohka zamianić», — piša ŭ niadaŭnim dakładzie Džan Kasapohłu, staršy pazaštatny navukovy supracoŭnik Hudson Institute — analityčnaha centra ŭ Vašynhtonie, jaki prytrymlivajecca kansiervatyŭnych pohladaŭ.

Pa słovach Kasapohłu, heta dazvalaje Iranu pahražać handlovym i vajskovym sudnam «z adnosna nievialikimi vydatkami, padviarhajučy pry hetym ryzycy darahija aktyvy praciŭnika i suśvietnuju marskuju ekanomiku».

Ekśpierty ličać, što kančatkovaja meta hetych apieracyj zaklučajecca ŭ tym, kab prymusić Vašynhton admovicca ad vajny z Tehieranam i spynić budučyja napady.

Z-za taho, što mnohija z hetych kataraŭ iduć pa vadzie nizka, vyjavić ich z dapamohaj radara składana, pakul jany nie padyduć uščylnuju, tamu dla efiektyŭnaha patrulavańnia patrabujecca pastajannaje nazirańnie z dapamohaj dronaŭ, viertalotaŭ abo patrulnych samalotaŭ.

Dakładnaja kolkaść hetaha fłotu nieviadomaja, zbolšaha tamu, kab mnohija z kataraŭ schavanyja ŭ piačorach, buchtach i padziemnych tunelach uzdoŭž paŭdniovaha ŭźbiarežža Irana. Adnak, pa roznych acenkach, ich kolkaść składaje ad 500 da tysiačy ź lišnim. Iranski režym rehularna pravodzić vajskova-marskija vučeńni z udziełam «maskitnaha fłotu».

«Hety fłot stvorany nie dla tradycyjnych marskich bajavych dziejańniaŭ, a dla taho, kab pieraśledavać, akružać, zabłytvać i parušać sudnachodstva», — kaža Said Hałkar. Fota: Nurphoto via Getty Images

«Marskaja partyzanskaja vajna»

Ekśpierty časta nazyvajuć dziejańni Irana «partyzanskaj vajnoj na mory». Said Hałkar kaža, što niahledziačy na toje, što VMS ZŠA zdolnyja źniščać iranskija chutkasnyja katary, kali tyja vychodziać u adkrytyja vody, KVIR starajecca paźbiahać adkrytych bajavych sutyknieńniaŭ.

«KVIR starajecca paźbiahać pramoha sutyknieńnia i zamiest hetaha vykarystoŭvaje taktyku «bi i biažy», hrupavyja ataki, miny, drony, rakiety i maleńkija katary, kab pavialičyć vydatki dla ZŠA i kamiercyjnaha sudnachodstva», — kaža Hałkar.

Iran moža chutka i niadoraha zamianić źniščanyja katary, tady jak ZŠA i ich sajuźniki vymušanyja zadziejničać darahija karabli i samaloty dla harantavańnia biaśpieki kamiercyjnaha sudnachodstva.

Ekśpierty adznačajuć, što navat bieź źniščeńnia sudnaŭ stvareńnie bačnaści surjoznaj niebiaśpieki moža pryvieści da rostu strachavych vypłataŭ i prymusić kampanii paźbiahać hetaha maršrutu. Navat pahroza marskich min moža zapavolić abo całkam spynić sudnachodstva. Raźminiravańnie vodnaha šlachu — pavolny praces.

Ci pracuje stratehija Irana?

Abjom sudnachodstva praz Armuzski praliŭ rezka ŭpaŭ u paraŭnańni z pakazčykami davajennaha pieryjadu. Płatforma Hormuz Strait Monitor, pryznačanaja dla adsočvańnia ruchu sudnaŭ praz praliŭ u režymie realnaha času, pakazvaje, što štodnia praz hety vodny šlach prachodzić kala 10 sudnaŭ. Heta prykładna 8% ad jaho zvyčajnaha siaredniasutačnaha pakazčyka ŭ 60 sudnaŭ.

Pa danych kamandy Karaleŭskaha fłotu Vialikabrytanii, jakaja ažyćciaŭlaje manitorynh situacyi ŭ rehijonie, ahulny abjom ruchu pa-raniejšamu zastajecca na ŭzroŭni bolš čym na 90% nižejšym za davajenny. Karotkačasovy rost aktyŭnaści naziraŭsia 8 krasavika, kali ZŠA, Izrail i Iran damovilisia ab spynieńni ahniu. Adnak praź niekalki dzion situacyja rezka źmianiłasia, paśla taho jak ZŠA ŭviali ŭłasnuju błakadu na ŭvoz i vyvaz tavaraŭ ź Irana.

I napady ŭ pralivie praciahvajucca. Na minułym tydni Brytanski centr pa harantavańni biaśpieki marskoha handlu (UKMTO), jaki zajmajecca manitorynham mižnarodnych marskich maršrutaŭ, paviedamiŭ, što prykładna za 23 marskija mili (43 kiłamietry) na paŭnočny ŭschod ad stalicy Katara Dochi byŭ «paražany nieviadomym snaradam» suchahruz. Na jaho borcie ŭspychnuŭ nievialiki pažar, adnak abyšłosia biez achviar. Paźniej iranskaje infarmacyjnaje ahienctva Fars paviedamiła, što suchahruz išoŭ pad ściaham ZŠA i naležaŭ Złučanym Štatam.

Pa acenkach Mižnarodnaj marskoj arhanizacyi AAN, ad błakady pa-raniejšamu ciarpiać kala 1 500 sudnaŭ i 20 000 členaŭ ekipažaŭ. Źnižeńnie abjomu nafty, jakaja prachodzić praz praliŭ, stała adnoj z pryčyn taho, što niekatoryja ekśpierty nazyvajuć najbujniejšym u historyi šokam na rynku pastavak nafty, u vyniku čaho ceny na naftu dasiahnuli amal rekordnych vyšyń.

Kamientary da artykuła