Jak biełarus u 42 hady atrymlivaje adukacyju ŭ Šviejcaryi
Andrej Zajcaŭ skončyŭ pieršuju stupień šviejcarskaha technikuma. Jon raskazaŭ Radyjo Svaboda, kolki kaštuje takaja adukacyja, ci šmat času zajmaje vučoba i nakolki bolš jon zmoža zarablać paśla jaje.
Padručnik na 800 staronak pa-niamiecku
Andrej Zajcaŭ užo bolš za dva hady apracoŭvaje miedycynskija instrumienty paśla apieracyj u špitali. Robić heta ŭ bujnoj niamieckaj firmie ŭ Šviejcaryja. Pa adukacyi jon nastaŭnik hieahrafii i biełaruskaj movy i litaratury, a taksama mieniedžar turystyčnaj arhanizacyi. Niadaŭna skončyŭ pieršuju stupień techničnaha navučańnia dla darosłych u šviejcarskim Lucern — u tym liku kab bolš zarablać.
Andreju 42 hady. U Šviejcaryja jon žyvie amal čatyry hady. U Biełarusi pracavaŭ u škole i mieniedžaram prodažaŭ. Ale paćvierdzić biełaruski dypłom u Šviejcaryi vielmi składana, zaŭvažaje jon. Paśla pierajezdu niekalki miesiacaŭ pracavaŭ pamočnikam sadoŭnika.
Na ciapierašniuju pracu ŭziali dziakujučy znajomstvu, pryznajecca jon, biez vopytu ŭ hetaj halinie i z drennym uzroŭniem niamieckaj movy. Ale ciapier pracuje ŭžo «niadrenna», ź jaho słoŭ: «u mianie ŭsio ŭ paradku ź jakaściu».
Andrej Zajcaŭ na pracy. Fota z pryvatnaha archivu
«Instrumienty treba padrychtavać, razabrać, sabrać, pamyć, pradezinfikavać, prasterylizavać. Heta davoli praciahły cykł na 6—8 hadzin», — raskazvaje Andrej Zajcaŭ.
Sioleta ŭ krasaviku Zajcaŭ skončyŭ pieršuju stupień šviejcarskaha techničnaha navučańnia ŭ apracoŭcy instrumientaŭ. Usiaho stupieniaŭ try.
«Dla mianie hetaja pieršaja stupień paraŭnalnaja z univiersitetam u Biełarusi», — adznačaje jon.
Na pieršaj stupieni Andrej vučyŭsia paŭhoda, ale nie ŭvieś čas: usiaho pa try dni ŭ miesiac, astatni čas chadziŭ na pracu. Adnak pierad tym, jak pajści ŭ hetuju škołu, jon jašče paŭhoda vyvučaŭ śpiecyjalizavanuju miedycynskuju terminałohiju, kab razumieć, pra što buduć havaryć na zaniatkach.
«Kab pračytać adnu staronku knihi, mnie treba było patracić minimum hadzinu», — tłumačyć surazmoŭca.
Uzrovień jaho niamieckaj movy jašče nie nadta dobry, zaŭvažaje Andrej. Jon vučyŭ niamieckuju movu z nula, kali pryjechaŭ u Šviejcaryja. Ciapier vałodaje joju prykładna na ŭzroŭni B1.
Bolš za 8 tysiač jeŭra za paŭhoda
U vyniku biełarus rychtavaŭsia da ekzamienu pieršaj stupieni amal hod. Ispyt składaŭsia ź piśmovaha testu i vusnaj častki. Andrej kaža, što zdaŭ ich na 4,9 i 5,4 bała adpaviedna. Najvyšejšaja acenka ŭ hetaj sistemie — šeść. Z dvaccaci čałaviek jaho hrupy test nie zdali čatyry.
«Ja nie ŭjaŭlaŭ, što budzie, kali ja nie zdam ispyt. Bo pačynać usio nanova ŭ mianie nie było sił. Siły skončylisia za tydzień pierad ispytam. Ja ŭžo nie moh vučycca fizična. Tolki razhortvaŭ padručnik — mianie kidała ŭ paniku, mnie navat fizična było baluča. Apošni tydzień ja nie vučyŭ. Padrychtoŭka zaniała hod. Ja nie mieŭ adpačynkaŭ, nie byŭ u harach amal hod, choć mnie da hor rukoj padać», — uspaminaje surazmoŭca.
Andrej Zajcaŭ z synam
Na vučobu Zajcava nakiravaŭ pracadaŭca, bo jon zacikaŭleny ŭ adukavanych supracoŭnikach, kaža Andrej. Kab tudy trapić, nie treba zdavać ekzamieny abo ŭdzielničać u konkursie, tłumačyć biełarus. Patrebnyja tolki zhoda, žadańnie vučycca i ŭzrovień B1 vałodańnia niamieckaj movaj.
Heta navučańnie kaštuje kala 8750 jeŭra. Adnak dla Andreja jano było biaspłatnym, bo ŭsio apłaciła jaho kampanija. Dadatkovych patrabavańniaŭ da jaho jak inšaziemca nie było.
Andrej kaža, što pajšoŭ vučycca, bo heta mahčymaść bolš zarablać i tamu što jon lubić vučycca. Jon adčuvaje, što jaho prafiesijny ŭzrovień mocna vyras, bo ciapier lepš razumieje tearetyčnuju bazu. Ciapier moža pracavać z dakumientami, čaho nie było raniej.
Da pačatku navučańnia zarobak biełarusa składaŭ kala 5500 jeŭra z ulikam pracy ŭ druhuju źmienu i ŭ niekatoryja vychadnyja. Ciapier jon pavialičyŭsia prykładna na 270 jeŭra. Paśla ŭsich nieabchodnych trataŭ u jaho zastajecca «svabodnych» kala 1500 jeŭra. Paśla nastupnaj stupieni navučańnia, pavodle jaho padlikaŭ, budzie zastavacca 2000.
Surazmoŭca dadaje, što pry hetym pra ŭłasnaje žyllo ŭ Šviejcaryja jon nie dumaje, bo heta vielmi doraha.
Zajcaŭ płanuje vučycca i dalej. Pierad hetym choča padciahnuć niamieckuju movu. Paśla druhoj stupieni čałaviek užo moža pracavać načalnikam źmieny, paśla treciaj — kiraŭnikom arhanizacyi. Pierad treciaj stupieńniu jamu jašče nieabchodna atrymać ahulnuju šviejcarskuju adukacyju — jana zajmaje hod, pa adnym dni na tydzień. Atrymać siertyfikat ab zaviaršeńni techničnaj adukacyi jon moža paśla piaci hadoŭ stažu ŭ hetaj halinie.
«Nieabaviazkova atrymlivać adukacyju»
Try stupieni adukacyi darosłych pa paŭhoda možna pryraŭniać da troch hadoŭ techničnaj adukacyi, jakuju atrymlivajuć padletki paśla škoły, tłumačyć biełarus. Tyja padletki, jakija paśla škoły vybirajuć technikum, vučacca tam try hady, ale tolki adzin dzień u tydzień, a čatyry dni chodziać na pracu. Zarablajuć u hety čas 900—1100 jeŭra. Kali atrymajuć techničnuju adukacyju, mohuć mieć zarobak pa 4—5 tysiač jeŭra.
Surazmoŭca źviartaje ŭvahu, što ŭ dziacinstvie ŭ šviejcarskaj škole vučycca lahčej, čym u Biełarusi. Jaho vaśmihadovy syn chodzić u druhuju kłasu pačatkovaj škoły, i baćka nie robić ź im chatniaje zadańnie, bo niama takoj patreby. U šostaj kłasie adbyvajecca padzieł na tych, chto budzie bolš vyvučać akademičnyja navuki, i tych, chto bolš lubić pracavać rukami — jany potym atrymlivajuć techničnuju adukacyju. Pavodle Zajcava, kala 80% šviejcarcaŭ pastupajuć na techničnyja śpiecyjalnaści.
U Šviejcaryja inšaje staŭleńnie da adukacyi, čym u Biełarusi, paraŭnoŭvaje krainy Andrej Zajcaŭ.
«Kab u Šviejcaryi dobra žyć, kab tabie ŭsiaho chapała, čałavieku nie abaviazkova atrymlivać vyšejšuju adukacyju. Kali čałaviek pracuje amal na luboj pracy, naprykład pradaŭcom u kramie, jamu budzie dastatkova dla žyćcia. Elektryk moža zarablać 9 tysiač jeŭra. Ale prahramist abo doktar zarablajuć vielmi dobra. Siaredni zarobak doktara — 20 tysiač jeŭra. Ci heta varta taho, kab vučycca? Chtości kaža, što varta. Ale heta supiervielmi składana», — adznačaje Andrej.
Pry hetym dypłomy ŭ Šviejcaryja vielmi ceniacca, bo pakazvajuć, što čałaviek zdolny i choča vučycca, zaŭvažaje surazmoŭca. Jamu, imavierna, addaduć pieravahu pry pryjomie na pracu.
«U Šviejcaryi, kali čałaviek choča vučycca, jon moža vučycca vielmi doŭha», — dzielicca vopytam Andrej Zajcaŭ.
Supracoŭnikaŭ u roznych arhanizacyjach zvyčajna nie chapaje, paŭsiul patrebnyja ludzi, kaža biełarus. Tamu, pavodle jaho, žychary Šviejcaryi nie nadta trymajucca za pracu, mohuć pamianiać jaje ŭ lubym uzroście, navat paśla 20 hadoŭ stažu ŭ adnym miescy. Ludzi mohuć pieravučvacca na kožnym etapie. Sistema adukacyjnych kursaŭ dla darosłych dobra raźvitaja.
«Kab pajści pracavać prybiralščykam u hateli, ty možaš prajści niekalki kursaŭ, atrymać niekalki siertyfikataŭ. Možna, viadoma, i bieź siertyfikataŭ pracavać. Ale z toj pryčyny, što šmat ludziej hatovyja pieravučvacca, jość vializny rynak pracy. Pracaŭniki ściakajucca siudy ź inšych krain Jeŭropy, bo ŭ Šviejcaryi zarobki istotna bolšyja, sistema adukacyi supiervielmi raźvitaja», — tłumačyć imihrant.
Na jaho dumku, adukacyja dla darosłych u Šviejcaryja adroźnivajecca ad paśladypłomnaj adukacyi i kursaŭ pavyšeńnia kvalifikacyi ŭ Biełarusi.
«Tut bolš składany šlach, jaki bolš pahłyblajecca ŭ prafiesiju. U Šviejcaryi paśla kožnaj prystupki navučańnia ty atrymlivaješ bolšy zarobak. Heta patrabavańnie ad nahladnych orhanaŭ. Jany patrabujuć ad arhanizacyj, kab u peŭnaha pracenta supracoŭnikaŭ była profilnaja adukacyja», — zaŭvažaje Andrej Zajcaŭ.