Statkievič: Čamu ŭ ich 80, a ŭ nas 20
Palityk i eks-palitviazień u svaim novym ese, apublikavanym u svaim telehram-kanale, zakranaje niezvyčajnuju temu žniva.
«Infarmacyi ŭ źniavoleńni vobmal. Asabliva, kali hadami siadziš u adzinočnaj kamiery (heta anałah PKT u kałonii dla asabliva niebiaśpiečnych recydyvistaŭ). Navat televizar nie bačyŭ za ŭvieś čas tam. Niezaležnych hramadska-palityčnych haziet i časopisaŭ u krainie nie zastałosia. Musiŭ navat vypisvać «Sovietskuju Biełoruśsiju». Tym bolej, što navyk savieckich časoŭ pa zdabyčy infarmacyi z prapahandy nikudy nie źnik. Zdabytaja takim čynam infarmacyja niaredka vyklikała vialikija pytańni da zamoŭnikaŭ prapahandy.
Naprykład, paru hadoŭ tamu ŭ štotydniovym dadatku da toj ža «Sovietskoj Biełoruśsii», jaki zaviecca «Sajuz», pračytaŭ, što ŭ Branskaj vobłaści RF šyroka vykarystoŭvajecca pšanica biełaruskaj sielekcyi. Tam ža pračytaŭ, što siaredniaja ŭradžajnaść hetaj pšanicy pa ŭsioj vobłaści — 80 centnieraŭ z hiektara.
A ŭ samoj haziecie, biez dadatku, było napisana, što ŭradžajnaść pšanicy ŭ susiednich z Branskaj Mahiloŭskaj dy Homielskaj abłaściach Biełarusi — kala 20 centnieraŭ z hiektara. U 4 razy mieniej! Adrazu ŭźnikła masa pytańniaŭ. Adkul takaja kałasalnaja roźnica?
Hleba? Padobnaja, amal što adnolkavaja.
Klimat? Padobny, mo na Mahiloŭščynie i Homielščynie navat pavinna być krychu ciaplej. Bo ŭ našym rehijonie, čym bolš na Ŭschod, tym chaładniej.
Technika? Pavinna chapać, bo MTZ dy «Homsielmaš» užo, mabyć, nie viedajuć, kudy padzieć svaje traktary dy kambajny.
Ludzi? Dyk na Branščynie nibyta takija ž — naščadki radzimičaŭ, jakija jašče ŭ kancy XIX stahodździa ličyli siabie biełarusami. U lejtenantskim junactvie sustrakaŭ sałdat z Branščyny, jakija razmaŭlali na dobraj biełaruskaj movie, choć i ździŭlalisia, kali ja im pra heta kazaŭ.
Mocnyja tradycyi ziemlarobstva? Dyk u poźnija savieckija časy Branskaja vobłaść razam sa Smalenskaj byli ledź nie prykładam razbureńnia sielskahaspadarčaj vytvorčaści i dehradacyi vioski.
Pasiaŭny materyjał? U dadzienym vypadku — tam i tam pšanica biełaruskaj sielekcyi, kali ŭ nas jaje jašče nie zamianili kitajskaj.
Dyk u čym pryčyna takoj vielizarnaj roźnicy va ŭradžajnaści ciapier?
Nie sačyŭ, ale, zdajecca, kramloŭskija načalniki pa televizaru chlebarobaŭ vyroščvać chleb nie vučać, na viertalocie nad paletkami nie lotajuć. Dy j niebiaśpiečna tam zaraz lotać — mohuć i źbić. Niahledziačy na vajnu z Ukrainaj, «bitvu za ŭradžaj» u RF nie viaduć, štrafnych bataljonaŭ admysłova dla hetaj «bitvy» nie stvarajuć, mabilizacyi va ŭstanovach i pradpryjemstvach dla jaje nie pravodziać. Navat lepšyja kambajniory tam z kožnaha prasa pieradavym dośviedam nie dzielacca.
Ale ž u vyniku — u ich 80, a ŭ nas tolki 20.
A mo, jakraz u hetym i pryčyna, što nie vučać, nie lezuć z publičnymi paradami, nie lotajuć i nie viaduć bitvaŭ, a prosta nie zaminajuć ludziam rabić svaju spradviečnuju spravu dy zarablać?
Skažu ščyra, ja nie staŭ tady chavać hetaj svajoj vysnovy. Naadvarot, šyroka dzialiŭsia joj z susiedziami z ŠIZA i ŭ adzinočkach.
Nie viedaju, mahčyma, mienavita tamu dadzienyja pra ŭradžajnaść pšanicy va ŭschodnich abłaściach Biełarusi z taho času tak ciažka adšukać. Bo mianie tam słuchali ŭvažliva. Naprykład, možna było raskazać realnuju aniekdatyčnuju historyju sukamiernikam u ŠIZA, a potym, pa viartańni ŭ adzinočku, pačuć jaje z radyjokropki ŭžo ŭ pierakazie viadomaha piersanaža. Mo, tamu ciapier i publikujucca dadzienyja tolki pra ŭradžajnaść u asobnych pieradavych sielhaspradpryjemstvach dy ŭ zachodnich rehijonach krainy, jakim pašancavała być vyzvalenymi na 20 hadoŭ paźniej.
Ale ŭsio heta nie daje adkazu na pytańnie, čamu, usio ž, u susiedniaj, niekali zaniadbanaj, vobłaści Rasii ŭradžajnaść u 4 razy vyšej, čym u nas? Hetaje pytańnie ŭźnikaje kožny raz, kali vypadkova traplaješ na šmatlikija repartažy pra ŭboračnuju, na televizijnyja pavučańni hałoŭnym načalnikam chlebarobaŭ, jak im pracavać, na intervju pieradavikoŭ žniva. Ale zamiest adkazu ŭ hałavie čamuści krucicca žartoŭnaja prykazka, znoŭ ža, ź lejtenanckaha junactva: «Dieło było nie v bobinie, razdołbaj sidieł v kabinie».