U Polščy adbyłasia samaja vialikaja ŭciečka miedycynskich asabistych danych u historyi krainy. Voś što ŭciakło i jak zaścierahčysia
Sistema elektronnaj achovy zdaroŭja MyDr, jakoj karystajucca kala 12 tysiač miedycynskich ustanoŭ pa ŭsioj Polščy, zaznała maštabnuju chakierskuju ataku. Skradzienyja danyja amal 19 miljonaŭ čałaviek. Siarod ich i biełarusy, jakija žyvuć u Polščy, majuć numar PESEL i źviartalisia da miascovych daktaroŭ. Raskazvajem, jakaja infarmacyja ŭ rukach złamyśnikaŭ i što treba zrabić prosta zaraz, kab nie stać achviaraj finansavych machlaroŭ.
Ilustracyjnaje fota: «Naša Niva»
Što adbyłosia i čyje źviestki skrali?
Ź sistemy MyDr było vykradziena bolš za 2 terabajty infarmacyi — zapisy kala 19 miljonaŭ pacyjentaŭ. Praz płatformu štomiesiac prachodzić kala 3 miljonaŭ vizitaŭ da daktaroŭ.
Ministr ličbavizacyi Polščy Kšyštaf Haŭkoŭski paćvierdziŭ fakt incydentu, adznačyŭšy, što pakul niama prykmiet taho, što za atakaj stajać śpiecsłužby inšych dziaržaŭ. Rasśledavańniem užo zajmajecca Centralnaje biuro pa baraćbie z kibierzłačynnaściu (CBZC).
Pakul niama paćvierdžańnia, što baza vystaŭlena ŭ adkryty prodaž u darknecie. Vierahodna, chakiery rychtujuć danyja dla prodažu mienšym hrupoŭkam, jakija śpiecyjalizujucca na sacyjalnaj inžynieryi.
Što kankretna trapiła da chakieraŭ?
Pavodle papiarednich źviestak, uciečka ŭklučaje bazavyja identyfikacyjnyja danyja:
- Imiony i proźviščy,
- Daty naradžeńnia,
- Numary PESEL,
- Kantaktnyja numary telefonaŭ,
- U niekatorych vypadkach — historyi vizitaŭ, dyjahnazy i vypisanyja recepty (danyja da 2024 hoda).
Pakul nieviadoma dakładna, ci ŭciakli jakija-niebudź inšyja źviestki — naprykład, pašpartnyja danyja, fota ci numary inšych dakumientaŭ.
Jak pravieryć, ci ŭzłamali mienavita vas?
Pakul nijak. 12 žniŭnia ministr Kšyštaf Haŭkoŭski abviaściŭ, što na sajcie bezpiecznedane.gov.pl možna budzie pravieryć, ci jość vašy źviestki siarod skradzienych z bazy danych MyDr.
Ale paśla palicyja Polščy zajaviła, što pakul ličyć heta niemetazhodnym. Kampanija MyDr taksama vyrašyła nie apaviaščać kliniki, źviestki ź jakich uciakli.
U čym hałoŭnyja niebiaśpieki?
Kambinacyja ź imia, numara PESEL, telefona i historyi chvarob — heta nie prosta ŭciečka, a hatovy nabor dla poŭnaha kradziažu ličbavaj asoby. Polskija ekśpierty pa kibierbiaśpiecy vyłučajuć čatyry hałoŭnyja pahrozy:
- Złodziei mohuć sprabavać vykarystać vašy danyja, kab uziać na vaša imia mikrapazyki (tak zvanyja chwilówki) i rasterminoŭki (u servisach kštałtu Klarna) abo adkryć padstaŭnyja bankaŭskija rachunki dla admyvańnia hrošaj.
- Złamyśniki mohuć telefanavać pad vyhladam vašaj kliniki, nazyvać vašy realnyja dyjahnazy ci leki, i patrabavać dapłatu za miedycynskija pasłuhi ci pahašeńnie ŭjaŭnaha doŭhu pierad klinikaj. Taksama jany mohuć dasyłać virusy pad vyhladam vynikaŭ važnych analizaŭ ci šantažavać adčuvalnymi dyjahnazami.
- Mahčyma pasprabavać vyrabić dublikat vašaj SIM-karty ŭ apieratara dla abychodu SMS-paćvierdžańniaŭ u bankach i inšych servisach abo stvaryć novuju na vaša imia. Bolš za toje, majučy vaš poŭny profil, chakiery zdolnyja pierakanać słužby padtrymki skinuć vašy paroli ad sacyjalnych sietak i pošty.
- Miedycynskija danyja dazvalajuć złamyśnikam imitavać vašu asobu ŭ sistemach anłajn-kansultacyj i nielehalna vypisvać na vaša imia elektronnyja recepty na psichatropnyja preparaty dla dalejšaha prodažu na čornym rynku.
Jak abaranicca?
Hałoŭnaja parada Ministerstva ličbavizacyi — prosta zaraz zabłakavać PESEL. Usie banki, kredytnyja arhanizacyi i telekam-apieratary abaviazanyja praviarać rejestr zabłakavanych numaroŭ PESEL pierad tym, jak vydać kredyt abo aformić damovu.
Kali vaš PESEL zabłakavany, a machlar zmoža ŭziać na vas pazyku ci inšym šlacham skarystacca PESEL, to vy nie budziecie nieści za heta nijakaj adkaznaści, a bank nie zmoža patrabavać ad vas viartańnia hrošaj.
Kab heta zrabić, uvajdzicie na sajt mobywatel.gov.pl (abo ŭ aficyjny mabilny dadatak mObywatel), naciśnicie źnizu mieniu «Usługi» («Pasłuhi») i abiarycie funkcyju «Zastrzeż PESEL» («Abaranić PESEL»). Vaš status pavinien stać zialonym (zabłakavanym). Źniać błakavańnie možna ŭ luby momant u adzin klik (naprykład, za 10 chvilin da realnaha vizitu ŭ bank).
Taksama heta možna zrabić praz sajt gov.pl pa hetaj spasyłcy abo ŭ lubym užondzie hminy navat kali vy nie žyviacie tam.
CERT Polska i Upraŭleńnie pa abaronie piersanalnych danych (UODO) nastojliva rekamiendujuć vykanać jašče niekalki dziejańniaŭ:
- Nie daviarajcie telefonnym zvankam. Machlary buduć vykarystoŭvać vašy miedycynskija danyja dla ŭvachodžańnia ŭ davier. Kali vam telefanujuć nibyta z pryvatnaj palikliniki, Nacyjanalnaha fondu zdaroŭja (NFZ) abo banka, sami znajdzicie aficyjny numar ustanovy ŭ internecie i pieratelefanujcie im dla pravierki.
- Nie davajcie nikomu vašych źviestak. Ni bank, ni paliklinika nikoli nie paprosiać vas pradyktavać kod BLIK, SMS-kod aŭtaryzacyi abo pastavić na telefon starońniuju prahramu.
- Pierasyłajcie padazronyja SMS. Kali vy atrymali padazronaje paviedamleńnie, to pierašlicie jaho na biaspłatny numar 8080 (aficyjny numar CERT Polska dla analizu fišynhu) i paśla hetaha vydalicie.
Pry patrebie mianiajcie paśviedčańni asoby
Paśla ŭciečki Ministerstva ličbavizacyi raić uvažliva sačyć za bankaŭskimi rachunkami i historyjaj tranzakcyj. Kali vy vyjavili padazronuju aktyŭnaść abo viedajecie, što dadzienyja vašaha dakumienta ŭciakli, vam varta nieadkładna anulavać svajo paśviedčańnie asoby (Dowód Osobisty/Kartę Pobytu). Heta možna zrabić:
- U dadatku mObywatel (praz servis «Załatw Sprawę», padrabiaźniej tut),
- Na dziaržaŭnym partale Gov.pl,
- Asabista ŭ lubym užondzie.
Nie viadziciesia na fejki
Na fonie paniki ŭ sacyjalnych sietkach pačali źjaŭlacca novyja schiemy padmanu:
- «Błank na źmienu PESEL». Machlary raspaŭsiudžvajuć PDF-dakumienty z prapanovaj pamianiać vaš kampramietavany PESEL na novy. Heta padman: pavodle polskaha zakanadaŭstva, źmianić PESEL z-za ŭciečki nielha. Zapaŭniajučy takija błanki, vy dobraachvotna addajacie złamyśnikam dziavočaje proźvišča maci i danyja svajho pašparta.
- Fejkavyja sajty pravierki. Ułady paabiacali zahruzić źlityja danyja ŭ dziaržaŭnuju bazu bezpiecznedane.gov.pl, kab kožny moh pravieryć siabie. U internecie ŭžo źjaŭlajucca fišynhavyja sajty-kłony. Nikoli nie ŭvodźcie svoj numar PESEL na nieviadomych resursach, jakija prapanujuć «chutkuju pravierku».