Ispanski smoŭž žare ŭsio zapar. Spynić jaho dapamoža piva — luboje, i ciapier akurat čas dla hetaha
Ispanski smoŭž chutka razmnažajecca i staŭ sapraŭdnaj katastrofaj dla aharodaŭ i kvietnikaŭ: hryzie aharodnyja i dekaratyŭnyja raśliny. Vosień — spryjalny čas, kab skaracić jaho kolkaść. Raskazvajem, jak zmahacca ź niebiaśpiečnym škodnikam.
Ispanski smoŭž (Arion vulgaris). Fota: Wikimedia Commons
Ispanski smoŭž (Arion vulgaris) za apošnija dziesiacihodździ staŭ surjoznym škodnikam u mnohich krainach Jeŭropy. U Biełarusi jaho ŭpieršyniu vyjavili ŭ 2020 hodzie ŭ Hrodnie i Barysavie. Raspaŭsiudžvacca na vialikija adlehłaści jamu dapamahaje čałaviek: smaŭžoŭ i ich jajki nienaŭmysna pieravoziać razam z sadavinaj i harodninaj, sadžancami, hruntam i inšymi materyjałami.
Niahledziačy na nazvu, «ispanskaje» pachodžańnie vidu nie ličycca biassprečnym. Daśledčyki siarod mahčymych terytoryj pachodžańnia nazyvajuć Francyju i zachodniuju častku Centralnaj Jeŭropy. Nu ale prystała da jaho nazva «ispanski».
Darosły smoŭž dasiahaje prykładna 7—15 sm. Afarboŭka vielmi źmienlivaja: ad aranžavaha i rudavata-karyčnievaha da ciomna-karyčnievaha. Charakternyja hustaja lipkaja śliź i ciomnaja brušnaja pavierchnia, ale nadziejna adroźnić hety vid ad niekatorych rodnasnych tolki pa vyhladzie składana.
Niebiaśpieka — u apietycie i kolkaści. Ispanski smoŭž žare aharodninu, sadovyja i dekaratyŭnyja raśliny, płady, a taksama arhaničnyja reštki i padal. Achviarami ispanskich smaŭžoŭ mohuć stać navat ptušaniaty pieŭčych ptušak, jakija hniazdujucca na ziamli.
Ispanski smoŭž moža nie tolki kankuravać ź miascovymi vidami, ale i skryžoŭvacca ź blizkarodnasnymi smaŭžami. Šmathadovyja nazirańni ŭ Hiermanii vyjavili takija hibrydnyja formy, a niekatoryja miascovyja smaŭžy z časam źnikli z daśledavanaj terytoryi.
Žyćciovy cykł ispanskaha smaŭža zvyčajna zajmaje kala hoda. Maładyja asobiny, jakija pierazimavali ŭ hlebie i raślinnych reštkach, viasnoj pačynajuć aktyŭna raści i za leta mohuć pieratvarycca ŭ bujnych darosłych ślimakoŭ. Pieryjad razmnažeńnia pačynajecca letam, najbolš aktyŭna jajki adkładvajucca ŭ kancy leta — pačatku vosieni, a pry spryjalnym nadvorji jajcakładka moža praciahvacca i paźniej. Za žyćcio adzin smoŭž zdolny adkłaści niekalki socień jajek.
Naturalnyja vorahi ŭ ispanskaha smaŭža jość. Imi mohuć stanavicca žaby, vožyki, drozdy, špaki, kraty i drapiežnyja žuki (naprykład, ščyhrynavy žužal). Adnak raźličvać tolki na pryrodnych pamočnikaŭ nie varta.
Dapamahčy ŭ baraćbie sa smaŭžami mohuć kury i kački, jakija achvotna ich jaduć. Adnak zavodzić ptušku vyklučna dziela źniščeńnia škodnikaŭ naŭrad ci varta. Joj patrebny naležny dohlad i adpaviednyja ŭmovy, a na aharodzie jana moža paškodzić maładyja raśliny.
Dapamahajuć strymlivać smaŭžoŭ i fizičnyja barjery. Vakoł hradak možna zrabić achoŭnuju pałasu z žviru abo piasku: pierasoŭvacca pa takoj suchoj pavierchni maluskam składaniej. Vysokija hradki, vazony i inšyja jomistaści možna abkleić miednaj stužkaj šyrynioj nie mienš za 5 santymietraŭ — kantakt ź miedździu vyklikaje ŭ smaŭža niepryjemnuju reakcyju i prymušaje jaho adstupić. Važna pamiatać: barjer nie pazbavić ad škodnikaŭ, jakija ŭžo znachodziacca ŭnutry abaronienaj terytoryi, tamu spačatku ich treba sabrać.
Navošta smaŭžu piva?
Adzin z samych niezvyčajnych sposabaŭ baraćby ź ispanskim smaŭžom — piŭnyja pastki. I heta nie prosta narodnaja parada: ich efiektyŭnaść paćviardžajuć palavyja daśledavańni.
Pryčym smaŭžoŭ vabić nie śpirt. Ekśpierymienty pakazali, što rastvor etanołu sam pa sabie praktyčna nie pryciahvaje ich. Reahujuć maluski najpierš na pach piva — latučyja rečyvy, jakija ŭtvarajucca padčas fiermientacyi. Ułaviŭšy hety pach, smoŭž paŭzie da jaho krynicy, traplaje ŭ jomistaść z vadkaściu i ŭžo nie moža vybracca.
Zrabić takuju pastku nieskładana. Spatrebicca nievialikaja płastykavaja jomistaść, naprykład, z-pad johurtu. Jaje ŭkopvajuć u ziamlu tak, kab uvachod znachodziŭsia kala ŭzroŭniu hleby, i nalivajuć niekalki santymietraŭ piva. Pažadana zrabić źvierchu nievialiki dach, jaki abaronić prynadu ad daždžu, a taksama dapamoža nie dapuścić da jaje chatnich žyvioł.
Pastki lepš stavić tam, dzie smaŭžoŭ užo zaŭvažali: kala paškodžanych raślin, u vilhotnych i zacienienych miescach, pablizu hustoj raślinnaści i inšych schoviščaŭ. Mienavita miesca ŭstanoŭki moža istotna ŭpłyvać na kolkaść złoŭlenych smaŭžoŭ.
Praviarać pastki varta rehularna, lepš ranicaj. Złoŭlenych smaŭžoŭ vydalajuć, a piva pieryjadyčna zamianiajuć. U navukovym ekśpierymiencie, dzie patrabavałasia zachoŭvać adnolkavyja ŭmovy, śviežaje piva nalivali kožny viečar. Dla zvyčajnaha aharoda takaja častata nieabaviazkovaja, ale kali pach słabieje, piva razbaviłasia daždžom abo ŭ pastcy sabrałasia šmat smaŭžoŭ, prynadu treba abnavić.
Adnak jość važnaje «ale». Pach piva nie tolki łović smaŭžoŭ, jakija ŭžo znachodziacca kala raślin, ale i pryvablivaje ich. Pry hetym daloka nie kožny malusk, jaki prypoŭz na pach, traplaje ŭ pastku. U vyniku možna atrymać supraćlehły efiekt — sabrać kala hradak dadatkovych «haściej». Akramia taho, u jomistaść mohuć traplać inšyja biespazvanočnyja. Tamu, naprykład, Fiederalnaje viedamstva pa achovie navakolnaha asiarodździa Hiermanii nie rekamienduje vykarystoŭvać piŭnyja pastki dla baraćby sa smaŭžami.
Kali ŭsio ž chočacca skarystacca zdolnaściu smaŭžoŭ iści na prynadu, bolš biaśpiečny varyjant — zrabić miesca, adkul ich možna budzie sabrać uručnuju. U vilhotnym zacienienym kutku kładuć došku, kavałak kardonu, pieraviernuty harščok abo inšy nieprazrysty pradmiet, a pad jaho — prynadu, naprykład list sałaty abo krychu aŭsianych šmatkoŭ. Smaŭžy źbirajucca ŭ takim schoviščy, paśla čaho ich možna sabrać. Rabić takuju «stałovuju» pastajannaj nie varta — jaje ŭładkoŭvajuć za niekalki dzion da zboru.
Adnak adna piŭnaja pastka prablemu nie vyrašyć. Najlepšy vynik daje spałučeńnie roznych mietadaŭ. Pry nieabchodnaści možna vykarystoŭvać śpiecyjalnyja preparaty suprać smaŭžoŭ — maluskacydy.
Čym mienš škodnikaŭ pieražyvie vosień, tym mienšaja «armija» vyjdzie na ŭčastki ŭ novym siezonie.