«Jana lubiła žyćcio». Pamierła ŭkrainskaja pravaabaronca, jakaja dapamahała biełarusam

14 vieraśnia ŭ špitali pamierła ŭkrainskaja pravaabaronca Alaksandra Delemiančuk. U apošnija hady jana žyła ŭ Hruzii. Delemiančuk dapamahała taksama i biełarusam. Niekatoryja ź ich padzialilisia z «Radyjo Svaboda» ŭspaminami pra Alaksandru.

Alaksandra Delemiančuk

Pra śmierć Alaksandry Delemiančuk paviedamiła kamanda šełtara ŭ Tbilisi Tbilisi Shelter City. Delemiančuk stvaryła hetuju inicyjatyvu ŭ 2016 hodzie, jana ž kiravała šełtaram. Joj było 43 hady.

«Saša stvaryła dom»

«Jość ludzi, jakija stvarajuć arhanizacyi. I jość tyja, chto stvaraje dom. Saša stvaryła dom dla dziasiatkaŭ aktyvistaŭ, žurnalistaŭ i pravaabaroncaŭ, jakija ŭ niejki momant zastalisia biez apory, bieź biaśpieki, bieź sił praciahvać. Jana znachodziła ich u samuju ciomnuju hadzinu i rabiła toje, što zdajecca niemahčymym: viartała nadzieju tam, dzie jaje amal nie zastałosia», — napisali pra Alaksandru jaje paplečniki.

U tbiliskim šełtary spynialisia taksama biełarusy.

«Šełtar u Tbilisi prymaŭ biełarusaŭ nie raz. Mianie ŭ tym liku. Jana nikoli nie admaŭlała biełarusam. Ja nie pamiataju nivodnaha vypadku, kali Saša ŭ niečym admoviła. Jana šmat dapamahała biełarusam. Apošni raz my bačylisia ŭletku 2022 hoda. Paśla ja nie raz źviartałasia da jaje pa dapamohu dla svaich kaleh — usich jana abahreła. Heta vielmi niečakanaja i balučaja strata», — kaža pra Alaksandru Delemiančuk biełaruskaja pravaabaronca i zasnavalnica reabilitacyjnaha centra dla ŭkrainskich vajskoŭcaŭ u Kijevie Taćciana Hacura-Javorskaja.

Taćciana Hacura-Javorskaja

Były kiraŭnik fondu biełaruskaj salidarnaści BySol Andrej Stryžak adznačyŭ, što Alaksandra była suzasnavalnicaj i aktyŭnaj udzielnicaj roznych prajektaŭ, u jakich brali ŭdzieł taksama biełarusy.

«Fokus jaje pracy i stvoranaha joj šełtara tyčyŭsia roznych postsavieckich rehijonaŭ: Centralnaja Azija, Kaŭkaz. Ale ž i biełaruski kirunak i padtrymka biełaruskaj hramadzianskaj supolnaści zaŭsiody była važnaj dla Sašy»,— kamientuje Stryžak.

Pracavała ź biełarusami i dla biełarusaŭ

Alaksandra Delemiančuk skončyła ŭ Kijevie mahistraturu pa mižnarodnym pravie. Z 2005 pa 2011 hady jana žyła ŭ Hruzii i pracavała ŭ mižnarodnych i miascovych hramadskich arhanizacyjach. U tym liku dakumientavała złačynstvy vajny 2008 hoda ŭ Hruzii.

Paźniej pracavała kaardynatarkaj mižnarodnych prahram u «Centry hramadzianskich svabod» u Kijevie. Hety Centr staŭ łaŭreatam Nobieleŭskaj premii miru razam z Alesiem Bialackim, staršynioj biełaruskaha pravaabarončaha centra «Viasna», i rasijskaj arhanizacyjaj «Miemaryjał» u 2022 hodzie.

Delemiančuk była suzasnavalnicaj inicyjatyvy «Jeŭramajdan SOS», jakaja ŭźnikła ŭ listapadzie 2013 hoda va Ukrainie, kab akazvać biaspłatnuju jurydyčnuju dapamohu paciarpiełym padčas razhonu Majdana.

Andrej Stryžak

«Naša znajomstva pačałosia ŭ 2014 hodzie, kali «Centr hramadzianskich svabod» byŭ aktyŭnaj častkaj Jeŭramajdana. Ja karotki čas byŭ vałancioram haračaj linii «Jeŭramajdan SOS». Paźniej my pierasiakalisia na roznych placoŭkach i ŭ roznych kampanijach i manitorynhach, u tym liku havorka pra padtrymku pracy ŭ zonie vajennaha kanfliktu. Saša aktyŭna ŭdzielničała ŭ padtrymcy biełaruskaj pravaabarončaj supolnaści paśla pratestaŭ 2020 hoda», — uspaminaje supracu z Alaksandraj Andrej Stryžak.

Delemiančuk pracavała taksama ŭ Biełarusi, Armienii, Azierbajdžanie, Małdovie, Kazachstanie, Niepale. U 2011 hodzie Alaksandra była pradstaŭnicaj Kamiteta mižnarodnaha kantrolu za situacyjaj u Biełarusi. U tym ža hodzie jana ŭdzielničała ŭ Mižnarodnaj naziralnaj misii, jakaja analizavała situacyju z pravami žurnalistaŭ u Biełarusi paśla prezidenckich vybaraŭ 2010 hoda.

«Varta asobna adznačyć, što padčas padziej na płoščy Niezaležnaści 19 śniežnia pradstaŭniki ŭłady ŭ vyhladzie milicyi i AMAPa prymianiali siłu biez razboru i suprać prostych hramadzian, i suprać žurnalistaŭ, jakija vykonvali svaje prafiesijnyja abaviazki», — adznačała tady Delemiančuk.

Sustreča ŭkrainskich aktyvistaŭ z Chiłary Klintan. Alaksandra Delemiančuk pieršaja źleva ad Chiłary Klintan,2012 hod. Archiŭnaje fota

Paśla pačatku poŭnamaštabnaj vajny va Ukrainie Alaksandra razam z 78‑hadovaj maci pierajechała ŭ Hruziju. Praz hod jaje maci pamierła.

«Jana lubiła žyćcio»

Taćciana Hacura-Javorskaja ŭspaminaje, što jany paznajomilisia z Alaksandraj u Minsku.

«Ja niekudy padvoziła Sašu na prośbu inšaj siabroŭki z pravaabarončaj tusoŭki. Saša raskryłasia dla mianie paźniej jak trenierka. Heta rola była jaje kańkom», — raskazvaje surazmoŭca.

Taćciana adznačaje, što ŭ Alaksandry byŭ niaprosty charaktar.

«Jana sama heta kultyvavała i padkreślivała, što lubić kali jaje nazyvajuć «Lucyfieraŭna». Z adnaho boku, jana imknułasia stvaryć taki žorstki vobraz, a z druhoha — dapamahała ludziam», — kaža pravaabaronca.

Na dumku Andreja Stryžaka, śmierć Alaksandry nahadvaje, što ludzi, jakija dapamahajuć inšym, «sami časta biezabaronnyja pierad chvarobami, napružańniem, stresami, jakija jany pieražyvajuć nie tolki za siabie, ale i za inšych ludziej».

«Jana lubiła žyćcio va ŭsich jaho prajavach, pra što lubiła raspaviadać smačna i jaskrava, u tym liku i ŭ vieršavanaj formie. Kazała toje, što dumaje. Była krytyčnaj da šalmavańnia inšych ludziej. Była žorstkaj da tych, chto parušaje pravy čałavieka. Praź jaje charaktar da jaje było składana być abyjakavym. Takija ludzi i padabajucca šmat kamu i nažyvajuć sabie vorahaŭ», — acharaktaryzavaŭ Alaksandru Andrej Stryžak.

«Sašy bolš niama z nami, ale ŭsio, što jana pabudavała, usie ludzi, jakich jana vyratavała, viarnuła da žyćcia i viery ŭ toje, što dapamoha mahčymaja, heta toje, što zastaniecca», — napisali ŭ raźvitalnym słovie kalehi Alaksandry pa tbiliskim šełtary.

Apošni dopis u sacyjalnych sietkach Alaksandra Delemiančuk pakinuła za niekalki dzion da svajoj śmierci i pryśviaciła jaho trahiedyi 11 vieraśnia 2001 hoda ŭ ZŠA:

«Ja stajała kala hetaha miemaryjału i tady nie asensoŭvała, što 25 hadoŭ tamu i pačałosia ŭsio toje dziarmo, z nastupstvami jakoha my dahetul nie možam dać rady. Tady vajna zdavałasia vielmi dalokaj, i vielmi televizijnaj. Ja absalutna nie zdahadvałasia, jak blizka jana padydzie i zadychaje na łob. I jość adčuvańnie, što heta daloka nie kaniec. Adzinaje, što nam zastajecca, sałodkija, bierahčy siabie i svaich blizkich, danacić na Uzbrojenyja siły Ukrainy i nasałodžvacca vieraśnioŭskim dniom».

Raźvitańnie z Alaksandraj Delemiančuk i pachavańnie projdzie a 14‑j hadzinie 17 vieraśnia ŭ Tbilisi pa adrasie vulica Atoci, 2B.

Kamientary da artykuła