«Majo dzicia zasnuła i nie pračnułasia». U Vilni pamior 29‑hadovy biełarus
Papiaredniaja pryčyna śmierci Alaksandra Javilina — raptoŭnaje spynieńnie serca. Ciapier siamja prosić ab dapamozie, kab apłacić pachavańnie.
Alaksandr Javilin. Fota tut i dalej — z archivu jaho maci
29‑hadovy Alaksandr Javilin pryjechaŭ u Litvu razam ź siamjoj u kancy 2020 hoda. U Biełarusi jon atrymaŭ adukacyju inžyniera, pačaŭ pracavać pa śpiecyjalnaści, mieŭ kachanuju dziaŭčynu i budavaŭ płany na budučyniu. U emihracyi jamu daviałosia pačynać usio nanoŭ. Saša pracavaŭ kucharam, sprabavaŭ viarnucca ŭ prafiesiju i adnačasova zmahaŭsia ź ciažkaj depresijaj.
Niekalki dzion tamu Sašu znajšli miortvym u jahonym łožku. Papiaredniaja pryčyna śmierci — raptoŭnaje spynieńnie serca. Ciapier siamji patrebna dapamoha, kab apłacić pachavańnie.
«U apošni ciahnik my zaskočyli ŭsioj siamjoj»
Siamja Alaksandra pachodzić z Marjinaj Horki. Paśla vybaraŭ 2020 hoda jahonyja baćki ŭdzielničali ŭ miascovych akcyjach, dapamahali paciarpiełym ad represij i siemjam palitviaźniaŭ, źbirali hrošy na štrafy.
Da ich prychodziŭ učastkovy i papiaredžvaŭ, kab jany spynili svaju aktyŭnaść. Praz dopisy ŭ sacyjalnych sietkach na siamju pisali danosy, milicyjanier prychodziŭ da baćki Alaksandra na pracu.
«Kali aryštaŭ stała ŭsio bolš, my zrazumieli, što treba źjazdžać. Možna skazać, zaskočyli ŭ apošni ciahnik. U śniežni 2020 hoda vyjechali ŭsioj siamjoj, Saša taksama pajechaŭ z nami», — raskazvaje jaho maci Alesia Javilina.
Alaksandr razam z baćkami jeździŭ u Kurapaty, kali aktyvisty trymali vartu kala restarana «Pajedziem pajadzim». Biełaruś zastavałasia dla jaho važnaj i paśla pierajezdu. U Litvie jon paznajomiŭsia ź miascovymi biełarusami, padtrymlivaŭ ź imi suviaź, jeździŭ na fiestyval «Tutaka» na Padlaššy.
Saša hraŭ na hitary, šmat čytaŭ i moh padoŭhu hladzieć paznavalnyja prahramy.
«Ź im było vielmi cikava razmaŭlać. Jon mnoha viedaŭ, usim cikaviŭsia», — uspaminaje Alesia.
Skončyŭ licej na vydatna i sam pastupiŭ u BDUIR
Pierad univiersitetam Alaksandr vučyŭsia ŭ Homielskim licei MNS, jaki skončyŭ na vydatna. Paźniej jon samastojna pastupiŭ na biudžet u Biełaruski dziaržaŭny ŭniviersitet infarmatyki i radyjoelektroniki. Vyvučyŭsia na inžyniera-prajekciroŭščyka sistem biaśpieki. Jašče na starejšych kursach pačaŭ pracavać, a paśla ŭniviersiteta paśpieŭ papracavać pa śpiecyjalnaści ŭ kampanii. Skončyć mahistraturu pieraškodziŭ pierajezd.
«Jon zaŭsiody ŭsiaho damahaŭsia sam. U Biełarusi ŭ jaho ŭsio składvałasia: vučoba, praca, siabry, kachanaja dziaŭčyna», — kaža maci.
Saša krajni sprava
Paśla adjezdu dziaŭčyna zastałasia ŭ Biełarusi i spyniła adnosiny. Alesia miarkuje, što jana mahła pabajacca padtrymlivać suviaź. Dla Sašy heta stała ciažkaj strataj. U Biełarusi zastalisia i amal usie jahonyja siabry.
Pracavaŭ kucharam, ale chacieŭ viarnucca ŭ prafiesiju
U Litvie znajści pracu pa adukacyi nie atrymlivałasia. Anhlijskuju Alaksandr viedaŭ dobra, ale na sumoŭjach raz za razam čuŭ, što pracadaŭcu patrebny čałaviek ź litoŭskaj movaj.
Saša lubiŭ hatavać, tamu ŭładkavaŭsia na kuchniu. Pracavaŭ u restaranie kucharam, hatavaŭ picu. Maci kaža, što jaho canili, jon navat pajšoŭ na pavyšeńnie.
Paśla pačatku poŭnamaštabnaj vajny va Ukrainie ŭ 2022 hodzie na jaho pracu pačali ŭładkoŭvacca ŭkraincy. Atmaśfiera źmianiłasia. Pavodle Alesi, Sašu pačali ckavać praz toje, što jon biełarus i pachodzić z krainy-suahresarki.
«Jon vielmi mocna heta pieražyvaŭ», — raskazvaje maci.
Da hetaha dadalisia balučy razryŭ z kachanaj dziaŭčynaj, rasstańnie ź siabrami ŭ Biełarusi i adčuvańnie, što ŭ novaj krainie jon nie moža znajści sabie miesca. Mienavita tady stan Alaksandra pačaŭ paharšacca.
Jon pasprabavaŭ viarnucca da inžyniernaj pracy. Paćvierdziŭ biełaruski dypłom, źviartaŭsia ŭ roznyja arhanizacyi, rassyłaŭ reziume, chadziŭ na sumoŭi. Ale moŭny barjer kožny raz stanaviŭsia pieraškodaj.
«Usie dakumienty ŭžo pryjšli, paćvierdžany dypłom ciapier lažyć doma. Jon pisaŭ paŭsiul, kudy tolki moh. Na sumoŭi prychodziŭ, pa-anhlijsku razmaŭlaŭ dobra. Ale jamu adkazvali: «Nam patrebnaja litoŭskaja», — raskazvaje Alesia.
«Ja vielmi bajałasia, što jon moža niešta z saboj zrabić»
U Litvie Alaksandr źviarnuŭsia da psichijatra. Jamu pastavili posttraŭmatyčny stresavy razład i ciažkuju depresiju z vysokaj ryzykaj samahubstva. Jon prymaŭ leki, niekatory čas znachodziŭsia ŭ balnicy.
Maci Alaksandra sama pracuje miedsiastroj. Jana ličyć, što synu nie chapiła praciahłaj psichałahičnaj dapamohi, asabliva na zrazumiełaj jamu movie.
«Tabie pryznačajuć tabletki i adpraŭlajuć dadomu. Psichołaha dać nie mohuć, bo niama ruskamoŭnaha. Ja bačyła, jak jamu ŭsio ciažej. Peŭny čas jon žyŭ adzin, ale potym ja zabrała jaho da nas», — raskazvaje žančyna.
Spačatku Saša praciahvaŭ sustrakacca sa znajomymi biełarusami. Siabry pisali jamu, zaprašali na sustrečy, sprabavali vyciahnuć z domu. Pastupova jon amal pierastaŭ adkazvać i kudyści vychodzić.
«Apošnim časam u jaho ŭžo nie zastavałasia nijakich intaresaŭ. Jon ni z kim nie sustrakaŭsia, nikudy nie chadziŭ. Ja vielmi bajałasia, što jon moža niešta z saboj zrabić. I voś, nie vytrymała serca», — kaža maci.
U apošni dzień naviedaŭ baćku ŭ balnicy
Niezadoŭha da śmierci Alaksandra jahony baćka ciažka zachvareŭ i trapiŭ u balnicu z vysokaj tempieraturaj i ciskam. Saša ŭdzień pryjechaŭ da jaho, pryvioz patrebnyja rečy. Jany pasiadzieli, pahavaryli. Baćku na toj momant užo stała lepš. Paśla Alaksandr viarnuŭsia dadomu.
Alesia ŭ hety čas była ŭ karotkaj pajezdcy, zapłanavanaj zadoŭha da chvaroby muža. Ranicaj jana pačała telefanavać synu, ale jon nie adkazvaŭ. Siamja paprasiła znajomaha chłopca zajści da ich u kvateru.
«Jon pryjšoŭ i znajšoŭ Sašu ŭ łožku. Jak spaŭ na baku, tak i zastaŭsia. Majo dzicia zasnuła i nie pračnułasia», — havoryć Alesia.
U papiarednim miedycynskim zaklučeńni śmierci nazyvajecca raptoŭnaje spynieńnie serca. Dakładnyja źviestki buduć paźniej. Raniej u Sašy nazirali vysoki puls i prablemy ź ciskam. Ałkahol jon praktyčna nie ŭžyvaŭ, kaža maci.
«Za 29 hadoŭ jon nikoha nie pakryŭdziŭ»
U Alesi čaćviora dziaciej. Małodšaja dačka vučycca ŭ 11‑m kłasie litoŭskaj škoły, starejšaja — u miedycynskim univiersitecie na stamatołaha. Jašče adzin syn žanaty i žyvie asobna.
Pra Alaksandra maci ŭvieś čas paŭtaraje adno słova — «załaty»:
«Jon nikoli ŭ žyćci nie pavysiŭ na mianie hołas. Dy jon uvohule ni na kaho nie pavyšaŭ hołas. Nie moh pakryŭdzić čałavieka navat žartam. Miakki, spakojny, niezłaślivy. Za ŭsie 29 hadoŭ jon nie zrabiŭ nikomu ničoha drennaha. Heta było załatoje dzicia.
Za hetyja dni ja pastareła hadoŭ na dvaccać. Stracić takoje maładoje dzicia — heta prosta niemahčyma pryniać», — kaža Alesia.
Alesia z maleńkim Sašam
Jak dapamahčy siamji
Arhanizacyja pachavańnia kaštuje siamji kala čatyroch tysiač jeŭra. Na jaho pajšli amal usie źbieražeńni. Baćka Alaksandra pa-raniejšamu znachodzicca ŭ balnicy.
«Ludzi pytajuć, čym mohuć dapamahčy. Ciapier, jak by ciažka ni było heta kazać, nam patrebnaja finansavaja dapamoha. My vydatkavali ŭsio, što mieli, amal ničoha nie zastałosia na žyćcio. Ja vielmi ŭdziačnaja kožnamu, chto pieraličvaje choć nievialikuju sumu», — kaža jana.
Dapamahčy siamji možna pieravodam na rachunak:
Atrymalnica: Aliaksandra Yevilina
IBAN: LT827300010167436585
Bank: Swedbank
Raźvitańnie z Alaksandram prachodzić 8 kastryčnika z 16:00 da 19:00 i 9 kastryčnika z 9:00 da 13:00 u druhoj zale pachavalnaha centra ŭ Antakalnisie: M. K. Paco g. 4, Vilnius.