Kali na biełaruskaj ziamli źjaviłasia bulbos americanos?

Fakt mo i viadomy, ale mnie ŭ papularnaj litaratury nie traplaŭsia. Havorka pra pieršuju fiksacyju bulby ŭ VKL. A mo i nie pieršuju, ale prynamsi rańniuju, piša ŭ fejsbuku Andrej Skurko.

Fota z sacsietak

Znajšoŭ vypadkova, u knižcy Siedziby Kiszków i Radziwiłłów na Białorusi w XVI-XVIII wieku. Opisy z zasobu Archiwum Głównego Akt Dawnych (Opracował Jarosław Zawadzki, Warszawa 2002).

U knižku ja palez pačytać pra Januša Kišku (1586—1654), vialikaha hietmana litoŭskaha. Jon uspadkavaŭ miastečka Kryvičy i mieŭ tam siadzibny dom. (Ja vyras u Kryvičach i pasprabuju nakłaści źviestki invientara 1611‑ha na sučasnuju tapahrafiju: siadziba Kiški stajała ŭ centry, niepadalok ad sučasnaha mosta praz Servač, na ŭzvyššy za mahazinam «Rodny kut»).

Cikava zaŭždy za dakumientami pabačyć žyvoha čałavieka. Naprykład, ź invientarnych apisańniaŭ možna zrabić vysnovu, što Januš Kiška zachaplaŭsia sadoŭnictvam. U pryvatnaści, lubiŭ sadovyja łabirynty — u falvarkach u Iŭi mieŭ až dva. A ŭ jaho daniušaŭskim sadzie była kłumba z kvietkami, vysadžanymi ŭ formie hierba Kiškaŭ «Dubrova» (padkova z tryma kryžykami).

Ale samy efiektny sad hietman mieŭ u Vilni: i łabirynt (a jak ža!), i łaźnia, i darožki, absadžanyja kustami i drevami. Raśli tam, miž inšaha, artyšoki, šparahi, dyni i navat — uvaha — ekzatyčny bulbos americanos, czyli ziemniaki, jak adznačaje polski navukoviec.

Toj sad Januš Kiška pradaŭ udavie Radziviłavaj u 1623-m, vyjazdžajučy na niekalki hod u Italiju, vučycca ŭ Paduanski ŭniviersitet. Heta była druhaja vyšejšaja adukacyja ŭ Januša. U maładości jon skončyŭ Vilenski ŭniviersitet. A ŭ pramiežku byli bitva pad Kirchholmam, abłoha Smalenska, rejd na Staradub i Chocinskaja bitva.

Što stała ŭ jaho adsutnaść z ekzatyčnaj raślinaj — nieviadoma. Ale čamu b nie ŭjavić, što Kiška razvodziŭ bulbos i ŭ inšych svaich falvarkach? U Iŭi, Daniušavie, Kryvičach? Padčas apisańnia kryvickaha siadzibnaha doma ŭ dvary byŭ invientaryzavany miadźviedź na łancuhu. Niešta ž jon musiŭ achoŭvać!

Moh stary vajavoda častavać ekzatyčnym bulbosam i svaich haściej — naprykład, polnaha hietmana Januša Radziviła, jaki zajazdžaŭ da jaho ŭ Kryvičy pa darozie ź Vilni na Połacak (zachavalisia dva listy, tam pisanyja). Choć u tyja časy bulbos vyroščvali, badaj, dziela kvietak.

A jašče Januš Kiška — adzin ź niešmatlikich mahnataŭ, jaki moža pachvalicca nasielenym punktam, nazvanym u svoj honar. U jaho časy niedaloka ad Kryvičoŭ byŭ zakładzieny falvarak Janušova. Mnie padajecca imaviernym, što i nazvali jaho ŭ honar haspadara.

Ciapier heta vioska, u joj užo ŭ XX stahodździ naradziŭsia hienieralny prakuror Aleh Bažełka. Ale heta, jak kažuć, zusim inšaja historyja.

Kamientary da artykuła