23 lutaha — nie biełaruskaje śviata

22.02.2012 / 19:50

Anatol Sidarevič; ustup Mikoły Buhaja

Mužčyn-biełarusaŭ vinšujuć u Dzień biełaruskaj vajskovaj słavy — 8 Vieraśnia.

23 lutaha nijak nie źviazana ź biełaruskaj historyjaj, ź dziejami našych prodkaŭ. Hetaje śviata ŭstanavili balšaviki.

Bo ŭ hety dzień u 1918 hodzie pieršyja balšavickija atrady vystupili suprać niemcaŭ pad Pskovam. Pryčym tut biełarusy?

Dzień biełaruskaj vajskovaj słavy varta śviatkavać 8 vieraśnia ci 27 listapada.

8 vieraśnia 1514 hoda 30-tysiačnaje biełaruskaje vojska pad Oršaj pieramahło 80-tysiačny ekśpiedycyjny korpus Maskoŭskaj dziaržavy. Heta dało Vialikamu Kniastvu Litoŭskamu 100-hadovuju pieradyšku. Za hetyja sto hadoŭ biełarusy mieli Skarynu, Sapiehu, Statut Vialikaha Kniastva i Załaty viek kultury. Ułasna, tady i byli zakładzieny mnohija asnovy našaj nacyjanalnaj cyvilizacyi. I ŭ vajskovym sensie heta była bliskučaja bitva, pradumanaja vydatnyja vojenačalnikam -- pravasłaŭnym kniaziem Kanstancinam Astrožskim.

Druhaja data biełaruskaja vajskovaja słavy adnosicca ŭžo da pieryjadu nacyjanalnaha budaŭnictva. Ale jana bolš trahičnaja. 8 vieraśnia -- dzień pieramohi, a 27 listapada -- dzień samaachviarnaści. U hety dzień 1920 hoda słuckija paŭstancy -- sialanie, himnazisty, aficery -- uźnialisia suprać balšavikoŭ, na abaronu niezaležnaj, samastojnaj Biełaruskaj Narodnaj Respubliki. Jany paciarpieli parazu, ale pamiać pra ich hierojski čyn zastałasia.

Šanujučy biełaruskich vajskoŭcaŭ, mužčyn uvohule, ich vinšujuć pa-raniejšamu 23 lutaha. Hety dzień pierajmienavali z Dnia Savieckaj armii ŭ Dzień abaroncaŭ ajčyny. Ale biełarusy asobnaja nacyja, i kab adnavić poviaź časoŭ, varta pieranieści hety dzień na datu, źviazanuju ź biełaruskaj, a nie kałanijalnaj historyjaj.

Voś što piša pra datu 23 lutaha historyk Anatol Sidarevič.

U 2008 hodzie Uzbrojenyja Siły Biełarusi adznačali svajo… 90-hodździe. Heta značyć: u pieryjad ad 18 da 23 lutaha 1918 h., kali hałoŭnakamandujučy Zachodniaha frontu Miaśnikoŭ daŭ łataty ŭ Smalensk, a niemcy išli na Mahiloŭ i Połack (dalej iści namieru nie mieli), naradziłasia biełaruskaje vojska.

Nie,

skažuć, 23 lutaha naradziłasia Čyrvonaja Armija.

Jana spyniła niemcaŭ pad Pskovam i Narvaj.

Usio praściej: nichto niemcaŭ nie spyniaŭ, bo iści na ŭschod dalej za Pskoŭ i Narvu jany nie płanavali. Byłyja niamieckija ŭładańni Kurlandyja, Liflandyja i Estlandyja apynulisia ŭ składzie rajchu — i dastatkova.

Kali stajać na hruncie faktaŭ, a nie mifaŭ, dyk dniom naradžeńnia Raboča-Sialanskaj Čyrvonaj Armii treba ličyć 15 studzienia.

Mienavita tady byŭ vydadzieny dekret Savieta Narodnych Kamisaraŭ ab arhanizacyi dobraachvotnaj Raboča-Sialanskaj Čyrvonaj Armii. Inšaja sprava, što iści ŭ hetaje vojska dobraachvotna i rabočyja, i asabliva sialanie nie nadta chacieli. Tolki niamiecki nastup zmusiŭ balšavikoŭ aktyŭna ŭziacca za armiejskaje budaŭnictva. I nie na dobraachvotnaj asnovie.

Ale pry čym tut biełaruskaje vojska?

U pieryjad 1918—1920 hh. Ukraina sapraŭdy mieła armiju (u žniŭni 1920-ha jana, darečy, dapamahła Vojsku Polskamu ździejśnić «cud na Viśle»). Ale našy braty-ŭkraincy viaduć historyju sučasnaj armii nie ad taho času, i navat nie ad času, kali źjavilisia rejestrovyja kazaki, i nie ad času, kali vojska Bahdana Chmialnickaha pieršy raz pieramahło palakaŭ, a ad taho dnia, kali Viarchoŭnaja Rada pryniała zakon ab stvareńni sučasnaj armii sučasnaj Ukrainskaj dziaržavy. Joj, hetaj armii, niama i 20 hod.

Jašče durniej vyhladaje aficyjnaja historyja Pamiežnych vojskaŭ Biełarusi. Ličycca, što jany byli zasnavanyja 28 maja 1918 h. — tady, kali Biełaruś pa Dniapro i Dźvinu zajmali niemcy.

I ŭsio ž rekord hłupstva pabiła aficyjnaja historyja inžyniernych vojskaŭ Biełarusi (nie vojska, a vojskaŭ, byccam ich u nas cełyja dyvizii). Im, hetym vojskam, «spoŭniłasia», dajcie viery, 310 hod (čytajcie «Źviazdu» za 21 studzienia).

Jašče nie było Biełaruskaj armii (joj, jak vy viedajecie, sioleta «spoŭnicca» 93 hady), a inžyniernyja vojski isnavali i praćvitali ŭžo 217 hod. I zasnavaŭ hetyja vojski nie niejki tam Aŭhust Mocny, vialiki kniaź litoŭski, karol polski i kurfiurst saksonski, pad čyim skipietram znachodziłasia ŭsia sučasnaja Biełaruś, a maskoŭski vialiki kniaź Piatro Alaksiejevič (tytułu cara za maskoŭskimi ŭładarami Jeŭropa nie chacieła pryznavać).

…Saŭkovaść, ciažkaja kałanijalnaja spadčyna.

Jana ŭžo ŭ šaściznačnaj indeksacyi paštovych adździaleńniaŭ, u naźvie staražytnaj stalicy (polska-rasiejski Navahrudak) i stalicy sučasnaj (polska-rasiejski Minsk) i va ŭviekaviečanym skarocie BY. Tak i zastajecca tut Byelorussia, Biełoruśsija ź jaje 90-hadovaj armijaj i 310-hadovym inžyniernym vojskam.

Čytajcie taksama:

Kamientary da artykuła