Старажытныя суслікі елі мяса мамантаў. Доказ знайшлі ў іх какашках

У вечнай мерзлаце канадскага Юкана навукоўцы знайшлі нечаканыя сведчанні жыцця ледавіковага перыяду. Аналіз выкапнёвага памёту старажытных суслікаў паказаў, што гэтыя невялікія грызуны харчаваліся не толькі раслінамі і насеннем, але і мясам мамантаў, бізонаў і нават шаблязубых катоў.

Рабы суслік. Фота: Аляксандр Вінчэўскі, wildlifebelarus.org

У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя, калі ў рэгіёне Кландайк на тэрыторыі Юкан у Канадзе бушавала залатая ліхаманка, у мёрзлай зямлі здабытчыкі пастаянна натыкаліся на рэшткі жывёл ледавіковага перыяду: біўні шарсцістых мамантаў, косткі шаблязубых катоў і вымерлых гіганцкіх бізонаў.

Аднак сярод гэтых уражлівых знаходак заставаліся амаль незаўважанымі іншыя сведчанні старажытнага жыцця — норы і падземныя хады даўніх суслікаў. Унутры захаваліся тысячы гранул замерзлага памёту. На працягу многіх дзесяцігоддзяў гэтыя адклады не прыцягвалі асаблівай увагі, але менавіта яны аказаліся сапраўднай скарбніцай інфармацыі.

Сёння, калі тэхналогіі аналізу старажытнай ДНК значна прасунуліся наперад, даследчыкі змаглі атрымаць з гэтых узораў нечаканыя дадзеныя. На вынікі працы звяртае ўвагу The New York Times.

Атрымаць генетычныя дадзеныя з выкапняў звычайна вельмі складана. З часам ДНК разбураецца, а многія выкапні праходзяць працэс мінералізацыі, калі іх першапачатковыя арганічныя малекулы замяшчаюцца мінеральнымі адкладамі. Таму большасць старажытнага памёту, або капралітаў, сёння больш нагадвае камень, чым сапраўдныя экскрэменты.

Але норы суслікаў каля 700 тысяч гадоў заставаліся замарожанымі і герметычна ізаляванымі. Дзякуючы гэтаму іх змесціва, у тым ліку ўчасткі, якія выкарыстоўваліся як прыбіральні, захавалася ў незвычайна добрым стане.

Фота: матэрыялы даследавання / nature.com

Каб здабыць узоры, даследчыкам давялося выкарыстоўваць альпінісцкі рыштунак і кіркі. З ледзяных схілаў яны вынялі сотні гранул памёту і даставілі іх у лабараторыю Цэнтра старажытнай ДНК пры Універсітэце Макмастэра ў Канадзе.

Там спецыялісты растварылі мінеральныя і бялковыя кампаненты ўзораў, каб вылучыць рэшткі ДНК. Як згадваюць аўтары, падчас хімічнай апрацоўкі ўзоры, узрост якіх складаў сотні тысяч гадоў, усё яшчэ мелі характэрны пах, які быў вельмі інтэнсіўным.

Але галоўнае адкрыццё чакала наперадзе. Параўнаўшы атрыманыя генетычныя фрагменты з базамі дадзеных сучасных і вымерлых відаў, навукоўцы выявілі ў памёце ДНК раслін, насякомых і дробных млекакормячых. Гэта было чакана. Аднак разам з гэтым там прысутнічала ДНК шарсцістых мамантаў, бізонаў, паўночных аленяў, ваўкоў, пум, дзікіх коней і нават шаблязубых катоў.

Адкуль яна магла ўзяцца? Тэарэтычна суслікі маглі есці памёт іншых жывёл. Але даследчыкі лічаць больш верагодным іншае тлумачэнне: дробныя грызуны харчаваліся тушамі загінулых жывёл, выступаючы ў ролі падальшчыкаў.

Хоць карціна сусліка, які сілкуецца мясам маманта, можа здавацца дзіўнай, для біёлагаў гэта не такая ўжо нечаканасць. Большасць грызуноў не з'яўляюцца строгімі вегетарыянцамі. Калі насення, арэхаў або іншых раслінных кармоў недастаткова, яны лёгка пераходзяць на жывёльную ежу.

Сучасныя арктычныя суслікі таксама вядомыя тым, што могуць харчавацца падаллю. Таму, калі недзе ў тундры ледавіковага перыяду ляжала туша маманта або бізона, дробныя суслікі маглі выкарыстоўваць яе як каштоўную крыніцу бялку.

На думку даследчыкаў, даследаванне капралітаў дазваляе ўбачыць старажытную экасістэму значна больш поўна, чым адны толькі шкілеты жывёл. Косткі расказваюць, хто жыў у тым свеце, а аналіз памёту дапамагае зразумець, як гэтыя віды ўзаемадзейнічалі паміж сабой і чым харчаваліся.

Аднак падобныя сведчанні мінулага могуць хутка знікнуць. З-за глабальнага пацяплення вечная мерзлата Поўначы паступова растае. Разам з ёй разбураюцца і ўнікальныя архівы старажытнай ДНК, якія тысячагоддзямі захоўваліся ў лёдзе.

Таму навукоўцы вядуць сапраўдную гонку з часам, намагаючыся сабраць як мага больш узораў, пакуль гісторыя ледавіковага перыяду канчаткова не растала.

Каментары да артыкула