У Босніі праходзяць выбары — на фоне росту этнічнай напружанасці
У нядзелю ў Босніі праходзяць агульнанацыянальныя выбары, на якіх выбіраюць трох членаў шматнацыянальнага прэзідыума, нацыянальных дэпутатаў і кіраўнікоў двух асноўных тэрытарыяльна-этнічных утварэнняў краіны: Федэрацыі Босніі і Герцагавіны, дзе большасць насельніцтва складаюць мусульмане, і Рэспублікі Сербскай, дзе дамінуюць сербы, паведамляе «Еўраньюс».
Людзі галасуюць у Сараева. 4 кастрычніка 2026 года. Фота: AP Photo/Armin Durgut
Гэтая складаная сістэма інстытутаў была створана паводле мірнага пагаднення, заключанага пры пасрэдніцтве ЗША ў 1995 годзе, каб рэгуляваць супярэчнасці паміж мусульманамі-баснійцамі, праваслаўнымі сербамі і каталікамі-харватамі.
Паводле першых паведамленняў, галасаванне на шэрагу ўчасткаў пачалося са спазненнем праз праблемы з новай лічбавай сістэмай галасавання, якую ўвялі, каб зняць ранейшыя асцярогі наконт фальсіфікацый. Участкі закрыюцца а 19:00 па мясцовым часе.
Выбары праходзяць ва ўмовах, калі многія жыхары гэтай шматнацыянальнай балканскай дзяржавы сутыкаюцца з паўсядзённымі цяжкасцямі, а некаторыя вядучыя палітыкі разаграваюць напружанасць часоў вайны, якая з канфлікту 1992—1995 гадоў падтрымлівае раскол у краіне.
Новыя меры бяспекі на выбарах
Упершыню ўлады выкарыстоўваюць электронную ідэнтыфікацыю выбаршчыкаў і сканаванне бюлетэняў, каб спыніць парушэнні і арганізаваныя маніпуляцыі, якія падрывалі давер да папярэдніх выбараў.
Большасць з 75 партый, якія ўдзельнічаюць, арганізаваны па этнічным прынцыпе. Баснійская нацыяналістычная Партыя дэмакратычнага дзеяння вядзе кампанію на лозунгу захавання адзінства Босніі перад тварам сербскага сепаратызму, тады як многія баснійскія харваты падтрымліваюць этнічныя партыі, такія як мясцовае аддзяленне кіроўнай у Харватыі Харвацкай дэмакратычнай супольнасці.
Бакір Ізэтбегавіч, які прайграў Дэнісу Бечыравічу ў 2022 годзе, дамагаецца трэцяга тэрміну паўнамоцтваў старшыні правацэнтрысцкай СДА, найбуйнейшай баснійскай партыі ў краіне.
Многія расчараваныя грамадзяне кажуць, што палітыкі выкарыстоўваюць нацыяналізм, каб не займацца рэальнымі праблемамі — нізкім узроўнем жыцця і адтокам моладзі.
Додзік дамінуе, хаця яго імя няма ў бюлетэнях
Перадвыбарчая кампанія прайшла пад знакам Міларада Додзіка, прарасійскага сепаратысцкага былога прэзідэнта Рэспублікі Сербскай, хаця яго імя няма ў бюлетэнях. Додзіку забаронена займаць дзяржаўныя пасады пасля таго, як ён быў асуджаны за непадпарадкаванне міжнароднаму прадстаўніку, які кантралюе выкананне мірнага пагаднення.
Додзік ездзіў у Маскву і сустракаўся з прэзідэнтам Расіі Уладзімірам Пуціным. Ён узначальвае партыю «Саюз незалежных сацыял-дэмакратаў», якая, як чакаецца, пераможа ў Рэспубліцы Сербскай.
На заключным мітынгу ў пятніцу ў Баня-Луцы, на якім прысутнічаў пасол Расіі Ігар Калабухоў, Додзік заявіў, што Боснія «мёртвая» і з'яўляецца «немагчымай краінай». «У гэтым няма ніякага сэнсу», — падкрэсліў ён.
Упершыню за амаль 30 гадоў не ўдзельнічаючы ў выбарах асабіста, ён па-ранейшаму кантралюе сітуацыю і пастаянна прысутнічае ў медыяпрасторы краіны, кажа аналітык Драган Бурсач. На яго думку, забарона не працуе, і Додзік умела ёй карыстаецца.
Этнічная напружанасць нарастае
Апошнімі гадамі ў Босніі захоўваецца мір, але палітыкі падтрымліваюць этнічныя раздзяляльныя лініі. Лідары баснійскіх сербаў, такія як Додзік, дамагаюцца аддзялення свайго энтытэту, Рэспублікі Сербскай, што ўзмацняе асцярогі Захаду наконт новай нестабільнасці.
Гэтая балканская дзяржава застаецца адной з найбяднейшых краін Еўропы, усё яшчэ адыходзячы ад вайны, якая пачалася пасля абвяшчэння незалежнасці ад кіраванай сербамі Югаславіі і ўзброенага выступлення этнічных сербаў, якія імкнуліся стварыць уласную дзяржаву. У тым канфлікце былі забітыя больш за 100 тысяч чалавек, мільёны былі вымушаны пакінуць свае дамы.
Краіна фармальна дамагаецца ўступлення ў Еўрапейскі Саюз, аднак прагрэс прыпыніўся, нягледзячы на намаганні ЕС падштурхнуць яе лідараў да рэформаў.
Буйныя дзяржавы працягваюць аказваць уплыў на сацыяльна-эканамічнае і палітычнае жыццё гэтай невялікай балканскай дзяржавы. Расія тармазіць намаганні ЕС па пашырэнні членства на Балканы, уключаючы Боснію, і пры гэтым падтрымлівае Рэспубліку Сербскую.
Адначасна праект газаправода коштам 1,5 мільярда даляраў для імпарту амерыканскага звадкаванага прыроднага газу прасоўвае карпарацыя, звязаная з адміністрацыяй Трампа, у межах спроб ЗША ўзмацніць свой уплыў.
Памяць пра вайну
Нядаўна ваенныя раны зноў развярэдзілі праз публічныя ўшанаванні ў Сербіі і сярод баснійскіх сербаў Раткі Младзіча, былога камандуючага войскам, які памёр у канцы жніўня, калі адбываў пажыццёвы тэрмін за генацыд і іншыя ваенныя злачынствы.
Баснійскія сербы лічаць яго героем, нягледзячы на прысуд суда ААН за забойства больш за 8 тысяч мусульманскіх мужчын і хлопчыкаў у Срэбраніцы ў 1995 годзе.
Высокапастаўленыя чыноўнікі з ліку баснійскіх сербаў прысутнічалі на яго пахаванні ў Бялградзе, што выклікала рэзкую крытыку з боку ЕС і абурыла баснійскіх палітыкаў.