U Bośnii prachodziać vybary — na fonie rostu etničnaj napružanaści
U niadzielu ŭ Bośnii prachodziać ahulnanacyjanalnyja vybary, na jakich vybirajuć troch členaŭ šmatnacyjanalnaha prezidyuma, nacyjanalnych deputataŭ i kiraŭnikoŭ dvuch asnoŭnych terytaryjalna-etničnych utvareńniaŭ krainy: Fiederacyi Bośnii i Hiercahaviny, dzie bolšaść nasielnictva składajuć musulmanie, i Respubliki Sierbskaj, dzie daminujuć sierby, paviedamlaje «Jeŭrańjus».
Ludzi hałasujuć u Sarajeva. 4 kastryčnika 2026 hoda. Fota: AP Photo/Armin Durgut
Hetaja składanaja sistema instytutaŭ była stvorana pavodle mirnaha pahadnieńnia, zaklučanaha pry pasrednictvie ZŠA ŭ 1995 hodzie, kab rehulavać supiarečnaści pamiž musulmanami-baśnijcami, pravasłaŭnymi sierbami i katalikami-charvatami.
Pavodle pieršych paviedamleńniaŭ, hałasavańnie na šerahu ŭčastkaŭ pačałosia sa spaźnieńniem praz prablemy z novaj ličbavaj sistemaj hałasavańnia, jakuju ŭviali, kab źniać raniejšyja aściarohi nakont falsifikacyj. Učastki zakryjucca a 19:00 pa miascovym časie.
Vybary prachodziać va ŭmovach, kali mnohija žychary hetaj šmatnacyjanalnaj bałkanskaj dziaržavy sutykajucca z paŭsiadzionnymi ciažkaściami, a niekatoryja viadučyja palityki razahravajuć napružanaść časoŭ vajny, jakaja z kanfliktu 1992—1995 hadoŭ padtrymlivaje raskoł u krainie.
Novyja miery biaśpieki na vybarach
Upieršyniu ŭłady vykarystoŭvajuć elektronnuju identyfikacyju vybarščykaŭ i skanavańnie biuleteniaŭ, kab spynić parušeńni i arhanizavanyja manipulacyi, jakija padryvali davier da papiarednich vybaraŭ.
Bolšaść z 75 partyj, jakija ŭdzielničajuć, arhanizavany pa etničnym pryncypie. Baśnijskaja nacyjanalistyčnaja Partyja demakratyčnaha dziejańnia viadzie kampaniju na łozunhu zachavańnia adzinstva Bośnii pierad tvaram sierbskaha sieparatyzmu, tady jak mnohija baśnijskija charvaty padtrymlivajuć etničnyja partyi, takija jak miascovaje adździaleńnie kiroŭnaj u Charvatyi Charvackaj demakratyčnaj supolnaści.
Bakir Izetbiehavič, jaki prajhraŭ Denisu Biečyraviču ŭ 2022 hodzie, damahajecca treciaha terminu paŭnamoctvaŭ staršyni pravacentrysckaj SDA, najbujniejšaj baśnijskaj partyi ŭ krainie.
Mnohija rasčaravanyja hramadzianie kažuć, što palityki vykarystoŭvajuć nacyjanalizm, kab nie zajmacca realnymi prablemami — nizkim uzroŭniem žyćcia i adtokam moładzi.
Dodzik daminuje, chacia jaho imia niama ŭ biuleteniach
Pieradvybarčaja kampanija prajšła pad znakam Miłarada Dodzika, prarasijskaha sieparatysckaha byłoha prezidenta Respubliki Sierbskaj, chacia jaho imia niama ŭ biuleteniach. Dodziku zabaroniena zajmać dziaržaŭnyja pasady paśla taho, jak jon byŭ asudžany za niepadparadkavańnie mižnarodnamu pradstaŭniku, jaki kantraluje vykanańnie mirnaha pahadnieńnia.
Dodzik jeździŭ u Maskvu i sustrakaŭsia z prezidentam Rasii Uładzimiram Pucinym. Jon uznačalvaje partyju «Sajuz niezaležnych sacyjał-demakrataŭ», jakaja, jak čakajecca, pieramoža ŭ Respublicy Sierbskaj.
Na zaklučnym mitynhu ŭ piatnicu ŭ Bania-Łucy, na jakim prysutničaŭ pasoł Rasii Ihar Kałabuchoŭ, Dodzik zajaviŭ, što Bośnija «miortvaja» i źjaŭlajecca «niemahčymaj krainaj». «U hetym niama nijakaha sensu», — padkreśliŭ jon.
Upieršyniu za amal 30 hadoŭ nie ŭdzielničajučy ŭ vybarach asabista, jon pa-raniejšamu kantraluje situacyju i pastajanna prysutničaje ŭ miedyjaprastory krainy, kaža analityk Drahan Bursač. Na jaho dumku, zabarona nie pracuje, i Dodzik umieła joj karystajecca.
Etničnaja napružanaść narastaje
Apošnimi hadami ŭ Bośnii zachoŭvajecca mir, ale palityki padtrymlivajuć etničnyja raździalalnyja linii. Lidary baśnijskich sierbaŭ, takija jak Dodzik, damahajucca adździaleńnia svajho entytetu, Respubliki Sierbskaj, što ŭzmacniaje aściarohi Zachadu nakont novaj niestabilnaści.
Hetaja bałkanskaja dziaržava zastajecca adnoj z najbiadniejšych krain Jeŭropy, usio jašče adychodziačy ad vajny, jakaja pačałasia paśla abviaščeńnia niezaležnaści ad kiravanaj sierbami Juhasłavii i ŭzbrojenaha vystupleńnia etničnych sierbaŭ, jakija imknulisia stvaryć ułasnuju dziaržavu. U tym kanflikcie byli zabityja bolš za 100 tysiač čałaviek, miljony byli vymušany pakinuć svaje damy.
Kraina farmalna damahajecca ŭstupleńnia ŭ Jeŭrapiejski Sajuz, adnak prahres prypyniŭsia, niahledziačy na namahańni ES padšturchnuć jaje lidaraŭ da reformaŭ.
Bujnyja dziaržavy praciahvajuć akazvać upłyŭ na sacyjalna-ekanamičnaje i palityčnaje žyćcio hetaj nievialikaj bałkanskaj dziaržavy. Rasija tarmazić namahańni ES pa pašyreńni členstva na Bałkany, uklučajučy Bośniju, i pry hetym padtrymlivaje Respubliku Sierbskuju.
Adnačasna prajekt hazapravoda koštam 1,5 miljarda dalaraŭ dla impartu amierykanskaha zvadkavanaha pryrodnaha hazu prasoŭvaje karparacyja, źviazanaja z administracyjaj Trampa, u miežach sprob ZŠA ŭzmacnić svoj upłyŭ.
Pamiać pra vajnu
Niadaŭna vajennyja rany znoŭ raźviaredzili praz publičnyja ŭšanavańni ŭ Sierbii i siarod baśnijskich sierbaŭ Ratki Mładziča, byłoha kamandujučaha vojskam, jaki pamior u kancy žniŭnia, kali adbyvaŭ pažyćciovy termin za hienacyd i inšyja vajennyja złačynstvy.
Baśnijskija sierby ličać jaho hierojem, niahledziačy na prysud suda AAN za zabojstva bolš za 8 tysiač musulmanskich mužčyn i chłopčykaŭ u Srebranicy ŭ 1995 hodzie.
Vysokapastaŭlenyja čynoŭniki ź liku baśnijskich sierbaŭ prysutničali na jaho pachavańni ŭ Białhradzie, što vyklikała rezkuju krytyku z boku ES i aburyła baśnijskich palitykaŭ.