Kudy ciapier jeduć vučycca biełaruskija studenty — top krain i tendencyj
Rasija bolš nie hałoŭny kirunak, ale jość niuans.
Biełaruskija vypuskniki. Ilustracyjnaje fota: LookByMedia
Jašče dziesiać hadoŭ tamu, kali siaredniestatystyčnaja biełaruskaja siamja dumała pra adukacyju dziciaci za miažoj, časta abirała Rasiju. Blizka, zrazumiełaja mova, padobnaja sistema, biez kulturnaha šoku. Jeŭropa vyhladała bolš składanym, darahim i nie zaŭsiody dasiažnym maršrutam.
Ale za apošniaje dziesiacihodździe hetaja karta amal pieraviarnułasia. Rasija bolš nie hałoŭny centr pryciahnieńnia biełaruskich studentaŭ. Na pieršaje miesca vyjšła Polšča. Bolš biełarusaŭ stała vučycca taksama va Uschodniaj i Centralnaj Jeŭropie.
Pra heta havorycca ŭ novym daśledavańni Instytuta palityčnych daśledavańniaŭ «Palityčnaja śfiera». Jaho aŭtary — palitołah Andrej Kazakievič i Kaciaryna Hančarenka — praanalizavali adukacyjnuju mihracyju biełarusaŭ u 35 krainach Jeŭropy, Turcyi i Rasii ŭ 2013—2025 hadach.
Kolki ciapier studentaŭ za miažoj?
Na pieršy pohlad moža padacca, što vialikaha adukacyjnaha adtoku niama. Kolkaść biełaruskich studentaŭ u Jeŭropie i Rasii za apošniaje dziesiacihodździe to padaje, to raście. Pik byŭ u 2013 hodzie — kala 34 tysiač čałaviek, minimum prypaŭ na 2017 hod — 22 tysiačy. U 2023‑m za miažoj navučałasia 28,7 tysiačy biełarusaŭ.
Skrynšot z prezientacyi daśledavańnia
Ale heta tolki pałova karciny. U samoj Biełarusi kolkaść studentaŭ za toj ža pieryjad skaraciłasia amal udvaja — z 380 tysiač da 204 tysiač, biez uliku zamiežnikaŭ. Tamu adnosnaja vaha zamiežnaj adukacyi, naadvarot, vyrasła: kali ŭ 2016 hodzie na adnaho biełaruskaha studenta za miažoj prypadali 13 studentaŭ unutry krainy, to ŭ 2023‑m — užo tolki siem.
Rasija straciła pieršaje miesca
Istotnaja źmiena adbyłasia ŭ hieahrafii.
U 2013 hodzie kala 70% biełaruskich studentaŭ za miažoj vučylisia ŭ Rasii. U 2025‑m dola Rasii ŭpała da 32%. U absalutnych ličbach taksama padzieńnie: z amal 24 tysiač biełaruskich studentaŭ u 2013 hodzie da 10,5 tysiačy ŭ 2025-m.
Ale treba adznačyć, što ciapierašniaja kolkaść biełaruskich studentaŭ u Rasii paraŭnalnaja z 2017 hodam. A minimum byŭ u 2021‑2022 — 8,8 tysiačy (danyja ŭziaty sa statystyčnych vydańniaŭ Ministerstva adukacyi Rasii).
Polšča, naadvarot, zrabiła ryvok. U 2013 hodzie na jaje prypadała tolki 11% biełaruskich studentaŭ za miažoj, ciapier — bolš za 44%. Kolkaść biełarusaŭ u polskich univiersitetach za dziesiać hadoŭ vyrasła bolš jak utraja: z 3,7 tysiačy da 12,2 tysiačy.
Pik rostu pryjšoŭsia na 2020‑2022 hady — čas paśla biełaruskich pratestaŭ i pačatku poŭnamaštabnaj vajny Rasii suprać Ukrainy.
Ciapier, praŭda, polski rost, zdajecca, dasiahnuŭ stoli. U 2023 hodzie kolkaść biełaruskich studentaŭ u Polščy pavialičyłasia ŭsiaho na 22 čałavieki (ahułam było 12,7 tysiačy), a ŭ 2024‑m upieršyniu za pieryjad daśledavańnia skaraciłasia — adrazu na 500. Na 2025 hod ahulnaja ličba składaje 12,2 tysiačy studentaŭ.
Siarod pryčyn aŭtary nazyvajuć spad chvali palityčnaj mihracyi, bolš składanyja biurakratyčnyja pracedury, prablemy z pryznańniem dakumientaŭ i studenckimi vizami.
Skrynšot z prezientacyi daśledavańnia
Rasijski ŭniviersitet časta nie pra studenckaje žyćcio, a tolki pra dypłom
Važnaja detal pra biełarusaŭ u rasijskich univiersitetach: značnaja častka hetych ludziej nie žyvie kłasičnym studenckim žyćciom u Maskvie, Sankt-Pieciarburhu ci inšym univiersiteckim horadzie.
Pavodle daśledavańnia, u 2025 hodzie 24,1% biełaruskich studentaŭ u Rasii vučylisia zavočna, jašče 47,6% — na vočna-zavočnaj formie. Razam heta 71,7% usich biełaruskich studentaŭ u rasijskich univiersitetach. U absalutnych ličbach — 7,6 tysiačy studentaŭ nie dzionnaj formy suprać 3 tysiač dzionnych.
Heta mianiaje sens ličbaŭ. Kali biełarus jedzie vučycca ŭ Polšču, Litvu ci Čechiju, heta čaściej za ŭsio aznačaje fizičny pierajezd, adaptacyju, novuju movu, novaje asiarodździe i šaniec zastacca ŭ krainie. Kali biełarus vučycca ŭ Rasii, heta niaredka aznačaje inšaje: atrymać dypłom na ruskaj movie, pa bolš zrazumiełaj i časta praściejšaj trajektoryi, nie abaviazkova hłyboka ŭklučajučysia ŭ žyćcio ŭniviersiteta.
Tamu rasijski kirunak u hetaj statystycy chutčej vyhladaje jak šlach da adnosna prostaha farmalnaha dypłoma.
«Novy Zachad» dla biełarusaŭ
Za dziesiać hadoŭ značeńnie Uschodniaj Jeŭropy dla biełaruskich studentaŭ vyrasła bolš jak udvaja — z 24% da 56%, z 6,9 tysiačy studentaŭ da 16,1 tysiačy.
Heta nie tolki Polšča. Čechija za 2013‑2023 hady amal padvoiła kolkaść biełaruskich studentaŭ — z 577 da 1096 čałaviek. Adzin z klučavych faktaraŭ — mahčymaść biaspłatna vučycca na češskaj movie. Słavakija stała lidaram pa tempach rostu: z 18 biełaruskich studentaŭ u 2013 hodzie da 426 u 2024-m.
Litva — asobny vypadak. U 2013 hodzie tam vučylisia 1,68 tysiačy biełarusaŭ, potym kolkaść źnižałasia i ŭ 2019‑m upała da 818. Paśla 2020 hoda tendencyja złamałasia: praz stypiendyjalnyja prahramy i novuju chvalu padtrymki Jeŭrapiejskaha humanitarnaha ŭniviersiteta kolkaść biełaruskich studentaŭ u Litvie znoŭ vyrasła i ŭ 2023 hodzie dasiahnuła kala 1,6 tysiačy. Ciapier jana stabilizavałasia krychu vyšej za 1,5 tysiačy.
A voś Zachodniaja i Paŭnočnaja Jeŭropa nie stali masavym kirunkam. I heta nie tamu, što biełaruskija studenty nie marać pra Narviehiju, Šviecyju ci Daniju. Pryčyna bolš prazaičnaja: tam doraha vučycca i žyć, vyšejšy paroh uvachodu, składaniejšyja mihracyjnyja praviły i mienš vidavočnaja pierśpiektyva chutka ŭładkavacca paśla vučoby.
Naprykład, u Narviehii studentu treba paćvierdzić finansavuju zdolnaść pakryvać vydatki na žyćcio — u 2025/2026 navučalnym hodzie heta aceńvajecca ŭ 167 tysiač narviežskich kron (heta kala 15500 jeŭra) na hod. Heta akramia taho, što studenty z-za miežaŭ ES zvyčajna płaciać za navučańnie.
Na hetym fonie Polšča, Čechija ci Słavakija vyhladajuć nie kampramisam, a całkam sabie racyjanalnym vybaram: bližej da Biełarusi, tańniej, praściej z movaj i bolš zrazumieła z rynkam pracy.
Dźvie krainy trymajuć try čverci ŭsich studentaŭ za miažoj
Niahledziačy na pašyreńnie hieahrafii, biełaruski studencki śviet za miažoj zastajecca vielmi kancentravanym.
Polšča i Rasija razam pryciahvajuć kala 76% biełaruskich studentaŭ. Kali dadać jašče try krainy — Hiermaniju, Litvu i Čechiju — atrymajecca bolš za 90% usich biełarusaŭ, jakija vučacca za miažoj u miežach jeŭrapiejskaha rehijonu i Rasii.
Hiermanija pry hetym vyhladaje chutčej stabilnym, ale nie kirunkam z rostam. U 2013 hodzie tam vučyłasia kala 1,9 tysiačy biełaruskich studentaŭ, da 2019 hoda kolkaść źniziłasia da mienš jak 1,6 tysiačy, a paśla 2020‑ha pačała vielmi pavolna raści — faktyčna zastałasia na ŭzroŭni krychu vyšej za 1,6 tysiačy.
To-bok palityčny kryzis u Biełarusi i vajna va Ukrainie nie pryviali da masavaha praryvu biełarusaŭ u «staruju Jeŭropu». Jany, chutčej, paskoryli toje, što ŭžo adbyvałasia: pieraaryjentacyju z Rasii na bližejšyja krainy ES.
Što budzie dalej
Daśledčyki miarkujuć, što vialikaja hieahrafičnaja transfarmacyja ŭžo adbyłasia. Ahulny patencyjał biełaruskaha studenctva za miažoj u apošnija hady składaŭ kala 27 tysiač čałaviek, i biez novych vialikich kryzisaŭ hetaja ličba, chutčej za ŭsio, budzie stabilizavacca abo pastupova źnižacca.
Rasija, vierahodna, zastaniecca važnym kirunkam, ale ŭžo nie jak hałoŭny adukacyjny mahnit dla biełaruskich siemjaŭ, a jak rynak adnosna prostaha i zrazumiełaha dypłoma, pieravažna ŭ dystancyjnych abo źmiešanych farmatach. Jeŭropa ž budzie trymać 60—70% biełaruskich studentaŭ za miažoj — pieradusim za košt Polščy, Litvy, Čechii i Hiermanii.
Samaj uraźlivaj u vialikaj piaciorcy vyhladaje Litva: jaje pazicyja mocna zaležyć ad Jeŭrapiejskaha humanitarnaha ŭniviersiteta, jaho statusu i jeŭrapiejskaj padtrymki. Turcyja, naadvarot, moža pastupova stać novym dadatkovym kirunkam, ale dałučeńnie novych krain da lidaraŭ z bolš jak tysiačaj biełaruskich studentaŭ daśledčyki ličać małavierahodnym.