Klimatołahi papiaredžvajuć: hety hod moža stać samym ciopłym u historyi. I z samaj vialikaj kolkaściu pryrodnych anamalij

Asnoŭnaja pryčyna — El Nińja. Nad Cichim akijanam źmianiajucca viatry, a akijan pačynaje vydzialać nazapašanaje ciapło, što zdolna zapuścić łancuh ekstremalnych źjaŭ pa ŭsim śviecie — ad praliŭnych daždžoŭ i pavodak da zasuchi i maštabnych pažaraŭ. Voś što čakaje kožnuju častku śvietu.

Jak piša The New York Times, pavodle prahnozaŭ Nacyjanalnaha ŭpraŭleńnia akijaničnych i atmaśfiernych daśledavańniaŭ ZŠA, vierahodnaść farmavańnia El-Nińja pamiž majem i lipieniem składaje kala 60%. Mienavita tamu vučonyja ličać, što hety hod moža stać jašče ciaplejšym za 2024 i pabić hłabalny tempieraturny rekord.

El-Nińja i Ła-Nińja — heta supraćlehłyja fazy naturalnaha klimatyčnaha cykłu ŭ Cichim akijanie, jaki isnuje ŭžo tysiačy hadoŭ. Jany ŭźnikajuć nierehularna, i kožny vypadak maje svaje asablivaści. Jany źjaŭlajucca praź nieraŭnamiernyja pramiežki času, i nivodnaja z hetych padziej nie padobnaja da inšaj. Ale ciapier na ich usio macniej upłyvaje hłabalnaje paciapleńnie.

Navukoŭcy adznačajuć, što čałaviectva ŭžo žyvie ŭ inšym bazavym klimacie, tamu niama harantyj, što novyja epizody El-Nińja buduć raźvivacca pavodle raniejšych schiem.

Voś jak El-Nińja ŭpłyvaje na roznyja častki śvietu.

Na karcie błakitnym koleram paznačanyja terytoryi, dzie padčas El-Nińja nadvorje zvyčajna robicca bolš vilhotnym i daždžlivym. Žoŭtym — rehijony, dzie čaściej nazirajucca zasuchi i niedachop apadkaŭ. U centry karty vyłučanaja zona ŭ Cichim akijanie, dzie adbyvajecca paciapleńnie pavierchni vady. Mienavita jano i zapuskaje hłabalnyja źmieny ŭ atmaśfiery i cyrkulacyi pavietra. Krynica: The New York Times

Paŭdniovaja Amieryka

Na praciahu stahodździaŭ žyćcio ŭ Paŭdniovaj Amierycy zaležała ad vahańniaŭ tempieratury vady la bierahoŭ Pieru i Ekvadora. Ale sučasnyja padziei pakazvajuć, što navat «siaredni» pa sile El-Nińja ciapier moža pryvodzić da bolš katastrafičnych vynikaŭ, čym jaho mahutnyja papiaredniki minułaha.

Jarki prykład — padziei 2023-2024 hadoŭ. Technična hety pieryjad byŭ słabiejšym za rekordnyja 1982‑i ci 1997-y, adnak jaho nastupstvy akazalisia žachlivymi. U basiejnie Amazonki ŭzrovień rek upaŭ da samaj nizkaj adznaki za 120 hadoŭ, a najbujniejšaje ŭ śviecie trapičnaje bałota Pantanał było litaralna vypalena pažarami. U toj ža čas na poŭdni Brazilii praliŭnyja daždžy vymusili paŭmiljona čałaviek pakinuć svaje damy.

Navukoŭcy pryjšli da vysnovy, što klučavym faktaram uzmacnieńnia katastrof stała mienavita hłabalnaje paciapleńnie. Ciaplejšaja atmaśfiera ŭzmacniaje vypareńnie, tamu zasucha ŭ Amazonii stała jašče bolš ciažkaj. Adnačasova bolš ciopłaje pavietra zdolnaje ŭtrymlivać bolš vilhaci, što robić daždžy ŭ paŭdniovaj Brazilii macniejšymi i bolš razburalnymi.

Paŭnočnaja Amieryka

Dla Paŭnočnaj Amieryki El-Nińja tradycyjna aznačaŭ vilhotnuju zimu na poŭdni ZŠA i anamalna ciopłaje nadvorje na poŭnačy. Padčas vielmi mocnaha El-Nińja 1997 hoda Kalifornija pieražyła sieryju mocnych zimovych štormaŭ, a na Siarednim Zachadzie i Paŭnočnym Uschodzie byli pabity tempieraturnyja rekordy. Adnak apošnija epizody El-Nińja pakazali, što hetaja schiema bolš nie źjaŭlajecca aksijomaj.

Navukoŭcy vyjavili, što ŭ 2023‑2024 hadach upłyŭ El-Nińja byŭ častkova niejtralizavany niezvyčajnym paciapleńniem u Indyjskim i Atłantyčnym akijanach. Hety fienomien, vyklikany jak parnikovymi vykidami, tak i składanymi pryrodnymi cykłami, jakija navuka jašče tolki sprabuje rasšyfravać, robić prahnazavańnie nadzvyčaj składanym.

Daśledčyki padkreślivajuć, što navat vielmi mocny El-Nińja nie harantuje kankretnych nastupstvaŭ. Jon tolki pavialičvaje vierahodnaść peŭnych scenaryjaŭ nadvorja.

Azija

U Azii hałoŭnaj prablemaj stanovicca nie tolki śpiakota, ale i chutkaść, ź jakoj adzin klimatyčny cykł źmianiaje inšy. Kitaj histaryčna pakutuje ad maštabnych pavodak paśla zakančeńnia mahutnych epizodaŭ El-Nińjo. Trahiedyja 1998 hoda na race Janczy, jakaja zabrała žyćci 3000 čałaviek, była vyklikanaja mienavita rezkim pierachodam ad «haračaj» fazy akijana da «chałodnaj» — Ła-Nińji.

Navukoŭcy miarkujuć, što pa miery dalejšaha paciapleńnia płaniety jak mocnyja El-Nińja, tak i mocnyja Ła-Nińja buduć uźnikać čaściej. Adpaviedna, bolš častymi mohuć stać i rezkija pierachody pamiž hetymi fazami. Raniej dla pierahrevu Cichaha akijana paśla chałodnaj Ła-Nińja zvyčajna patrabavałasia niekalki hadoŭ, ale ciapier ahulnaje paciapleńnie Ziamli moža paskarać hety praces.

Afryka

U Afrycy ŭpłyŭ El-Nińja maje vyrazny hieahrafičny padzieł. U Sachieli i paŭdniovaj častcy kantynienta jon prynosić žorstkuju zasuchu, jakaja niepasredna ŭpłyvaje na žyćcio miljonaŭ ludziej. U 2015‑2016 hadach nieŭradžaj pryvioŭ da padzieńnia vytvorčaści ježy na dźvie traciny ŭ asobnych krainach. U toj ža čas va Uschodniaj Afrycy El-Nińja časta vyklikaje pavodki, jakija pravakujuć apoŭźni i ŭspyški malaryi.

Daśledčyki adznačajuć, što parnikovy efiekt robić i zasuchi, i pavodki jašče bolš ekstremalnymi niezaležna ad taho, vyklikanyja jany El-Nińja ci nie.

Akijanija

Dla Akijanii El-Nińja tradycyjna aznačaje niedachop daždžoŭ. Indaniezija ŭ takija hady rychtujecca da maštabnych lasnych pažaraŭ, a susiednija krainy — da dymu i smohu. Ale ciapier hłabalnaje paciapleńnie źmianiaje raźmierkavańnie tempieratur u morach vakoł rehijona, što ŭpłyvaje i na kolkaść apadkaŭ, jakija faktyčna prynosiać El-Nińja i Ła-Nińja.

Jeŭropa

Pakolki naš kantynient znachodzicca dalej ad zony El-Nińja, to i ŭpłyŭ atrymlivajecca mienšy.

U lubym razie niahledziačy na ŭsie novyja składanaści i niepradkazalnaść, jakija prynosić hłabalnaje paciapleńnie, El-Nińja i Ła-Nińja zastajucca samymi nadziejnymi sihnałami dla čałaviectva. Dla fiermieraŭ, strachavych kampanij, słužbaŭ pa nadzvyčajnych situacyjach i ŭładaŭ heta ŭsio jašče najlepšy sposab zahadzia zrazumieć, čaho čakać u nastupnyja siezony.

Kamientary da artykuła