Samaja maleńkaja niezaležnaja respublika ŭ śviecie źbirajecca praz refierendum źmianić nazvu

Staraja nazva, pa mierkavańni prezidenta Nauru, źjaviłasia tolki tamu, što zamiežniki nie mahli narmalna vymavić aryhinalnuju nazvu.

Spadarožnikavy zdymak Nauru. Krynica: Wikimedia Commons

Nauru (nacisk na druhi skład) — heta maleniečki karałavy vostraŭ, raźmieščany ŭ centralnaj častcy Cichaha akijana, krychu na poŭdzień ad ekvatara. Płošča krainy składaje ŭsiaho kala 21 kvadratnaha kiłamietra, a kolkaść nasielnictva — prykładna 11 tysiač čałaviek. Mienšyja za Nauru tolki Manaka i Vatykan, adnak jany nie źjaŭlajucca respublikami.

Historyja vostrava dla źniešniaha śvietu pačałasia ŭ XVIII stahodździ. U 1798 hodzie brytanski marapłaviec Džon Firn staŭ pieršym jeŭrapiejcam, jaki ŭbačyŭ hetuju ziamlu. Uražany malaŭničymi krajavidami, jon daŭ vostravu nazvu Pleasant Island — «Pryjemny vostraŭ».

Adnak u nastupnyja stahodździ los krainy byŭ składanym: Nauru pa čarzie traplała pad kantrol Hiermanii, Aŭstralii, Vialikabrytanii i Novaj Ziełandyi. Sapraŭdnuju niezaležnaść respublika zdabyła tolki ŭ 1968 hodzie.

Nauru na karcie śvietu. Krynica: Wikimedia Commons

Doŭhi čas hetaja maleńkaja kraina była viadomaja dziakujučy svaim kałasalnym radoviščam fasfarytaŭ. U 1970‑ia hady Nauru navat ličyłasia adnoj z samych bahatych dziaržaŭ śvietu ŭ raźliku na dušu nasielnictva. Adnak intensiŭnaja zdabyča pryviała da ekałahičnaj katastrofy: kala 80% terytoryi vostrava pieratvarylisia ŭ kamianistyja ziemli, amal nieprydatnyja dla žyćcia.

Prahmatyčnaja źniešniaja palityka

Značnaja častka dachodaŭ sučasnaj Nauru pastupaje ŭ vyhladzie finansavaj dapamohi ad Aŭstralii. Kanbiera taksama niasie adkaznaść za abaronu astraŭnoj respubliki ŭ miežach niefarmalnaha pahadnieńnia. Uzamien Nauru pahadziłasia na raźmiaščeńnie rehijanalnaha centra apracoŭki danych mihrantaŭ. Tudy adpraŭlali asob, jakija sprabavali trapić u Aŭstraliju moram i prasili prytułku, pakul ich zajaŭki razhladalisia.

Hety łahier hadami zabiaśpiečvaŭ značnuju dolu biudžetu Nauru, ale surjozna sapsavaŭ mižnarodnuju reputacyju krainy: pravaabaroncy rehularna paviedamlali pra žorstkija ŭmovy ŭtrymańnia i parušeńni pravoŭ čałavieka na vostravie.

Aerazdymak Nauru. Krynica: Wikimedia Commons

Paźniej kraina apynułasia ŭ centry ŭvahi i praź źniešniuju palityku. U studzieni 2024 hoda Nauru razarvała dypłamatyčnyja adnosiny z Tajvaniem i adnaviła ich z Kitajem. U 2008 hodzie kraina pryznała niezaležnaść Kosava. Adnak paźniej, u 2019-m, zajaviła pra adklikańnie hetaha pryznańnia.

U 2009 hodzie Nauru stała čaćviortaj dziaržavaj u śviecie (paśla Rasii, Nikarahua i Vieniesueły), jakaja pryznała niezaležnaść Abchazii i Paŭdniovaj Asiecii. U ŚMI tady paviedamlałasia, što ŭ adkaz na hety krok Rasija paabiacała vydać astraŭnoj respublicy humanitarnuju dapamohu sumaj 50 miljonaŭ dalaraŭ.

U sakaviku 2025 hoda Nauru abviaściła ab zapusku prahramy «załatych pašpartoŭ» (Nauru Economic and Climate Resilience Citizenship Program).

Meta inicyjatyvy — sabrać srodki dla maštabnaha prajekta, meta jakoha — pierasialić kala 90% nasielnictva z prybiarežnych zon, jakija ciarpiać ad pavyšeńnia ŭzroŭniu akijana, u novuju supolnaść na ŭzvyššach u centry vostrava. Stać hramadzianinam Nauru možna za ŭniosak sumaj minimum 105 000 dalaraŭ, pry hetym žyć na vostravie nie patrabujecca.

Źmiena nazvy

Ciapier ža dziaržava trapiła ŭ naviny ź jašče adnoj niezvyčajnaj nahody. Jak paviedamlaje dziaržaŭnaje vydańnie Advance Nauru, 12 maja 2026 hoda parłamient Nauru adnahałosna ŭchvaliŭ kanstytucyjnuju papraŭku ab aficyjnym pierajmienavańni dziaržavy z «Nauru» na «Naoera» (Naoero) — mienavita tak vostraŭ zaŭsiody nazyvali karennyja žychary na svajoj movie.

Adnak zhodna z zakanadaŭstvam, parłamientaryi nie mohuć pryniać takoje rašeńnie samastojna. Kančatkovaje słova pavinny skazać hramadzianie krainy na ŭsieahulnym refierendumie.

Parłamient Nauru. Fota: Wikimedia Commons

Pavodle aficyjnaj pazicyi kiraŭnictva dziaržavy, pierajmienavańnie pavinna stać simvaličnym viartańniem da nacyjanalnaj i kulturnaj identyčnaści. Prezident Devid Adeanh, tłumačačy nieabchodnaść źmien, adznačyŭ:

«Choć nazva Nauru atrymała mižnarodnaje pryznańnie z momantu abviaščeńnia niezaležnaści, hetaja inicyjatyva zaklikanaja bolš dakładna ŭšanavać spadčynu našaj nacyi, našuju movu i samabytnaść. Nazva Nauru źjaviłasia tolki tamu, što zamiežniki nie mahli pravilna vymavić «Naoera». Jana była źmieniena nie pa našym žadańni, a vyklučna dziela čužoj zručnaści».

Ułady krainy pravodziać paraleli ź inšymi paśpiachovymi prykładami dekałanizacyi nazvaŭ, jakija adbylisia ŭ apošnija dziesiacihodździ: naprykład, kali Birma źmianiła nazvu na Mjanmu, a Svazilend staŭ Esvacini.

Kali žychary vostrava padtrymajuć inicyjatyvu na refierendumie, praces pierajmienavańnia zakranie absalutna ŭsie śfiery žyćcia dziaržavy. Novaja nazva budzie zamacavanaja ŭ Kanstytucyi, źjavicca na dziaržaŭnych simvałach, u pašpartach i aficyjnych dakumientach. Źmieny adbuducca i na mižnarodnym uzroŭni: ad pierafarboŭki samalotaŭ nacyjanalnaj avijakampanii i marskich sudnaŭ da źmieny šyldaŭ u pradstaŭnictvie krainy pry AAN.

Kamientary da artykuła