U pravasłaŭnaj parafii na poŭdni Polščy carkoŭnaja ŭračystaść pieratvaryłasia va ŭsłaŭleńnie Rasii. Z pratestam vystupili lemki

Arhanizacyja «Zhurtavańnie lemkaŭ», jakaja dziejničaje ŭ Polščy, vystupiła z zajavaj, u jakoj rezka asudziła padzieju, jakaja niadaŭna adbyłasia ŭ vioscy Hładyšaŭ u Małapolskim vajavodstvie. Tam padčas uračystaści ŭ miascovaj pravasłaŭnaj carkvie arhanizacyja «Sajuz kazakoŭ» pieradała joj u padarunak zvon ź simvolikaj Rasijskaj impieryi.

U zajavie arhanizacyi lemkaŭ padkreślivajecca, što heta padzieja vyhladała jak adkrytaja demanstracyja impierskaj i vajskovaj simvoliki Rasii. Tym bolš što na fotazdymkach ź mierapryjemstva bačnyja ludzi ŭ strojach, padobnych da rasijskich impierskich mundziraŭ, a taksama z hieorhijeŭskimi stužkami, jakija siońnia asacyjujucca z rasijskaj ahresijaj suprać Ukrainy.

Padkreślivajecca, što dla mnohich lemkaŭ hetaja situacyja stała balučaj i nieprymalnaj. Jany ličać, što ich rodny kraj nie pavinien być miescam dla raspaŭsiudžvańnia simvoliki dziaržavy, jakaja histaryčna ŭsprymajecca jak pryhniatalnik i krynica represij u rehijonie.

Aŭtary zajavy asobna padkreślivajuć, što lemkaŭskaja supolnaść nie maje ničoha ahulnaha z takimi dziejańniami i nie choča, kab jaje vykarystoŭvali dla prasoŭvańnia prarasijskich idej.

Asablivaje abureńnie vyklikała toje, što na budaŭnictva hetaj carkvy raniej siarod lemkaŭ źbirali hrošy pad łozunhami adzinstva i padtrymki, a ŭ vyniku heta miesca vykarystali dla mierapryjemstva z vyraznym palityčnym padtekstam.

Zhurtavańnie lemkaŭ zapatrabavała vyrazna admovicca ad vykarystańnia rasijskaj impierskaj simvoliki i ad dziejnaści arhanizacyj, jakija jaje prapahandujuć. Lemki zajaŭlajuć, što vystupajuć za hodnaść, svabodu i prava narodaŭ žyć biez hvałtu i impierskaha cisku.

Lemki — heta ŭschodniesłavianskaja etnahrafičnaja hrupa, jakaja histaryčna žyła ŭ Karpatach na sumiežžy sučasnych Polščy, Słavakii i Ukrainy. Siońnia jany raśsieleny pa roznych krainach, ale zachoŭvajuć svaju ŭnikalnuju kulturu.

Bolšaść daśledčykaŭ ličać lemkaŭ častkaj ukrainskaj nacyi (aŭtachtonnym ukrainskim nasielnictvam Prykarpaćcia). Sami ž jany časta vyznačajuć siabie ci jak asobny narod, ci jak etničnuju hrupu ŭkraincaŭ. Ich havorka naležyć da paŭdniova-zachodnich dyjalektaŭ ukrainskaj movy z mocnym upłyvam polskaj i słavackaj moŭ.

Pavodle vieravyznańnia lemki tradycyjna ci hreka-katoliki (unijaty), ci pravasłaŭnyja. Jany viadomyja taksama svajoj samabytnaj draŭlanaj architekturaj (asabliva trochkupalnymi cerkvami), unikalnym narodnym adzieńniem, pieśniami i majsterstvam raźby pa drevie.

Paśla Druhoj suśvietnaj vajny lemki byli hvałtoŭna vysielenyja sa svaich rodnych karpackich ziemlaŭ. Častka ich była departavanaja va ŭžo padsavieckuju Ukrainu, a astatnija ŭ 1947 hodzie ŭ miežach polskaj vajskovaj apieracyi «Visła» byli departavanyja z rodnych miaścin u paŭnočnyja i zachodnija rehijony Polščy, prytym z metaj asimilacyi sialilisia nie kampaktna, a śviadoma raśsiejvalisia. Tym nie mienš, źniščyć hetuju hrupu da kanca nie ŭdałosia, jana pieratryvała ciažkija časy i zachavałasia da siońnia.

Siońnia najbujniejšyja supolnaści lemkaŭ žyvuć u Polščy, Ukrainie, Słavakii, a taksama ŭ ZŠA i Kanadzie, dzie jany aktyŭna pravodziać fiestyvali (naprykład, «Lemkaŭskaja vatra») dla zachavańnia svaich tradycyj.

Vioska Hładyšaŭ uvachodziła ŭ histaryčny abšar raśsialeńnia lemkaŭ, da Druhoj suśvietnaj vajny jany tut składali absalutnuju bolšaść nasielnictva. Padčas apieracyi «Visła» miascovyja žychary taksama byli vysielenyja, ale paśla častka ich zmahła viarnucca, dziakujučy čamu tut ciapier i zachoŭvajecca lemkaŭskaja kultura i pravasłaŭnaja parafija.

Carkva Naradžeńnia śviatoha Jana Chryściciela ŭ Hładyšavie. Fota: Wikimedia Commons

Kamientary da artykuła