Ad kaściołaŭ da «biełaruskich Maldyvaŭ»: padarožža pa Biełarusi skroź čas i kolery

Biełaruś možna adkryvać biaskonca. Časam dastatkova zbočyć z hałoŭnaj mahistrali, kab trapić u zusim inšy śviet: siaredniaviečnyja chramy-fartecyi tut susiedničajuć z radzimaj rok-lehiendaŭ, a pramysłovyja karjery pieratvarajucca ŭ inšapłanietnyja aziory. Budzma.org prapanuje maršrut pa Haradzienščynie, jaki złučaje historyju, muzyku i pryrodu.

 Kaścioł Śviatoha Kazimira ŭ Lipniškach. Fota: bel.wikipedia.org

Spadčyna Lipnišak

Vandroŭku prapanujem pačać ź Lipnišak — miastečka ŭ Hrodzienskaj vobłaści, na race Alita. Nazva pachodzić, chutčej za ŭsio, ad proźvišča kolišnich uładalnikaŭ. Hetaje miastečka sustrakaje padarožnikaŭ nieahatyčnym kaściołam Śviatoha Kazimira, jaki svaimi viežami imkniecca ŭharu. 

Parafijalny kaścioł byŭ zasnavany tut u 1510 hodzie. Napačatku heta byŭ draŭlany kaścioł, jaki stajaŭ na ŭschodnim baku rynkavaha placu miastečka. 

 Kaścioł u pačatku XX stahodździa. Fota: bel.wikipedia.org

Ciapierašni muravany nieahatyčny kaścioł paŭstaŭ prykładna ŭ 1910 hodzie. Terytoryja kaścioła na pačatku XX stahodździa abniesienaja butavaj aharodžaj, hałoŭny ŭvachod paznačany bramaj.

U saviecki čas kaścioł śviatoha Kazimira dziejničaŭ bieśpierapynna, ale ŭ 1951 hodzie ŭłady kanfiskavali budynak plabanii. U  1970‑ia hady kaścioł byŭ zaličany da pomnikaŭ architektury.

Interjer kaścioła znutry. Fota: bel.wikipedia.org

Na tutejšych mohiłkach taksama mieścicca ścipły sakralny pomnik historyi — nievialičkaja kaplička. Śviatynia vyhladaje jak charakternaje dla ChICh stahodździa zbudavańnie — prastakutny zrub z trochhrannaj ałtarnaj častkaj. 

Draŭlanaja kaplica na mohiłkach u Lipniškach. Fota: bel.wikipedia.org

U Lipniškach zachavalisia reštki siadziby XIX stahodździa fundataraŭ tutejšaha kaścioła — Volskich. Pabudova zakinutaja, ale častkova zakansiervavanaja, i vyhladaje pryhoža. Vyłučajecca cikavaj trochuzroŭnievaj viežaj, vierchni jarus jakoj ubrany aračnymi voknami. Z tylnaha boku budynka zachavalisia truba kominu i nievialikaja prybudova ź nieahatyčnymi dekaratyŭnymi elemientami.

Fota siadziby Volskich u naš čas. Fota: 34mag.net

Pieršapačatkova kompleks mieŭ bolš budynkaŭ, ale paśla prychodu savieckaj ułady siadzibu nacyjanalizavali, a haspadarčyja pabudovy pierabudavali abo źnieśli. U 2017 hodzie ŭ siadziby praz zaniadbańnie abrynułasia častka fasadu.

Muravanka — pamiž Boham i muzykaj

Dalej šlach lažyć da Muravanki — vioski ŭ Ščučynskim rajonie. Kali vy jašče nie bačyli carkvu Rastva Baharodzicy, to budziecie pryjemna ździŭlenyja hetym cudam abarončaha dojlidstva. Chram vystajaŭ u šmatlikich vojnach, i jaho mahutnyja mury da siońnia zachoŭvajuć duch vieličnaha minułaha. 

Carkva Rastva Baharodzicy ŭ Muravancy. Fota: bel.wikipedia.org

Zbudavanaja ŭ 20- 30‑ch hadach ChVI stahodździa na srodki vilenskaha padkaniušaha Šymko Mackieviča, carkva arhanična spałučaje ŭ sabie hotyku i reniesans. Amal kvadratnaja ŭ płanie, pakrytaja vysokim dacham, carkva zavieršanaja paŭkruhłym ałtarom. Pa kutach uzdymajucca čatyry cylindryčnyja abarončyja viežy, usiaredzinie jakich raźmiaščalisia vityja schody. Jany vyvodzili da pamiaškańnia pad dacham, dzie znachodziłasia bajavaja halereja. Pa ŭsim pierymietry chrama i ŭ viežach byli ŭładkavanyja bajnicy, a ŭ padziamielli carkvy — skład dla zbroi, bojeprypasaŭ i kultavych kaštoŭnaściaŭ. 

Carkva ŭ Muravancy — adzin z najvydatniejšych pomnikaŭ abarončaha chramabudaŭnictva ŭ Vialikim Kniastvie Litoŭskim. Padobnaja da Śviata-Michajłaŭskaj carkvy ŭ Synkavičach, jana maje bolš daskanałuju strukturu. Chram nieadnojčy źmianiaŭsia, asabliva ŭ čas kapitalnych ramontaŭ u 1822 i 1871—1872 hadach. Źnikli niekatoryja charakternyja detali, jakija stvarali niepaŭtorny kałaryt carkvy-fartecyi. Akazałasia zamuravanaj častka bajnic na hałoŭnym i bakavych fasadach, źnikli bajnicy z uschodniaha boku.

Carkva z roznych rakursaŭ. Fota: vedaj.by

Byli zroblenyja novyja karnizy, pabudavany prytvor. Na vonkavych ścienach źjaviłasia tynkoŭka. Adnak, niahledziačy na istotnyja źmieny, pieršapačatkovy vyhlad chrama zbolšaha zachavaŭsia.

U čas Druhoj suśvietnaj vajny carkva była paškodžanaja, u kancy 1940 — pačatku 1950‑ch hadoŭ u chrama byli adramantavanyja ścieny, sklapieńni i dach.

Hałoŭny ałtar. Fota: planetabelarus.by

Staryja Vasiliški. Radzima Česłava Niemana

Paśla surovaj pryhažości Muravanki nakiroŭvajemsia ŭ Staryja Vasiliški na Ščučynščynie. 

Staryja Vasiliški. Fota: bel.wikipedia.org

Hetaje miesca — kultavaje dla kožnaha amatara biełaruskich i polskich muzyčnych kalektyvaŭ druhoj pałovy XX stahodździa. Tut naradziŭsia i vyras lehiendarny Česłaŭ Niemen (Vydžycki) — słavuty muzyka i tvorca, adzin z najviadomiejšych vykanaŭcaŭ Polščy ŭ XX stahodździ.

Muziej Česłava Niemana adkryŭsia ŭ Starych Vasiliškach u 2010 hodzie. Jon adkryty ŭ domie, u jakim Česłaŭ Vydžycki pražyŭ da 19 hadoŭ da pierajezdu ŭ Polšču, dzie i pačałasia jaho muzyčnaja karjera.

Dom-muziej Česłava Niemana. Fota: bel.wikipedia.org

Novaja chvala pryznańnia pryjšła da Česłava Niemana ŭžo paśla jahonaj śmierci ŭ 2004 hodzie. Mnohija prychilniki vykanaŭcy pryznajuć, što nie adrazu acanili jaho ŭ poŭnaj stupieni. U pačatku 2000‑ch u Staryja Vasiliški stali masava pryjazdžać turysty, kab pahladzieć, dzie vyras Nieman. Dom, pabudavany dziedam muzykanta, tady pustavaŭ. Ciapier u tutejšym muziei sabranyja raznastajnyja materyjały, źviazanyja z tvorčaściu Česłava, uznoŭlenaja abstanoŭka, pry jakoj tut žyŭ budučy muzyka. Kłub-muziej Česłava Niemena pracuje z 10.00 da 19.00 (vychadnyja — paniadziełak, aŭtorak).

Asnoŭnaj architekturnaj słavutaściu vioski Staryja Vasiliški jość kaścioł Śviatych Piatra i Paŭła, jaki byŭ pabudavany tut u 1903 hodzie. Chram uzvyšajecca nad navakolnymi budynkami i bačny zdalok. 

Kaścioł Piatra i Paŭła. Fota: bel.wikipedia.org

Kaścioł byŭ uźviedzieny na dobraachvotnyja srodki parafijan, imiony jakich vybity na vapnavych błokach cokala. U saviecki čas na zahad miascovaha načalstva imiony achviaradaŭcaŭ byli zamazanyja cemientam. Architekturnaja kampazicyja chrama padparadkavanaja strohaj viertykalnaj skiravanaści. Hałoŭny fasad vyłučajuć stralčatyja, zapoŭnienyja arnamientalnymi mudrahielistymi pieraplotami prajomy, i akno-ruža ŭ centry. Unutrany interjer chrama taksama ŭražvaje: hałoŭny, 2 kulisnyja i 2 bakavyja draŭlanyja ałtary, ambon, łavy dla viernikaŭ vykananyja ŭ vytančanych formach hotyki. 

Interjer kaścioła. Fota: bel.wikipedia.org

Unutry kaścioła zachavalisia ŭnikalnyja štučnyja piačory, stvoranyja ŭ levym niefie chrama. Kaścioł na hety momant całkam adrestaŭravany, maje status architekturnaha pomnika. 

Doška ŭ pamiać Česłava Niemana ŭ kaściole. Fota: bel.wikipedia.org

Praz raku i most — da biruzovaj mary

Prajechaŭšy praz horad Masty, abaviazkova spyniciesia kala znakamitaha padviasnoha mosta praź Nioman. Znakamity 193‑mietrovy piešachodny padviasny most praź Nioman — najdaŭžejšy ŭ Biełarusi!

Piešachodny most u Mastach. Fota: planetabelarus.by

Miascovyja lehiendy abviaščajuć, što horad atrymaŭ svaju nazvu praz šmat draŭlanych mastoŭ, jakija budavalisia tut z XV stahodździa na šlachu pamiž Vilniaj i Krakavam i ŭvieś čas razburalisia pavodkami. Piešachodny most byŭ pabudavany ŭ 1972 hodzie, a paźniej maštabna rekanstrujavany: na im abnavili naścił, umacavali stalovyja trasy, dadali šklanyja elemienty i efiektnuju načnuju padśvietku. Prahułka pa im — heta nievialiki adrenalin i cudoŭnyja krajavidy na šyrokuju raku. 

Raniej most časta zvali «tancovym», bo padčas moładzievych hulańniaŭ ad krokaŭ jon pačynaŭ chadzić chodyram. U sučasnym horadzie kanstrukcyja bolš ustojlivaja, adnak lohkaje kałychańnie i adrenalin zastajucca hałoŭnym atrakcyjonam dla turystaŭ.

Błakitnaja krasa kala Krasnasielska

Finał padarožža — krasnasielskija krejdavyja karjery. Kali vy ŭpieršyniu bačycie vadu koleru akvamarynu ŭ apravie biełych krejdavych schiłaŭ, ciažka pavieryć, što vy ŭ Biełarusi, a nie na niejkim dalokim kurorcie. Hetaje miesca nahadvaje pra toje, što pryroda zaŭsiody moža ździvić, kali dać joj mahčymaść pieraŭtvaryć pramysłovyja šramy na ziamli ŭ niešta niejmavierna pryhožaje.

Krejdavyja karjery. Fota: bel.wikipedia.org

Raspracoŭka pieršaha karjera pablizu Krasnasielska pačałasia ŭ 1914 h. pradpryjemstvam Krasnasielskbudmateryjały. U nastupny čas zdabyča krejdy pašyrałasia, adnak ciapier bolšaja častka karjeraŭ nie vykarystoŭvajecca. Dziakujučy soli kaliju, vada ŭ ich nabyła pryhožaje biruzovaje adcieńnie. 

U 2023 hodzie kala adnaho z karjeraŭ była ŭstalavanaja naziralnaja placoŭka. «Krasnasielskbudmateryjały» akazvaje pasłuhi praviadzieńnia ekskursij pablizu krejdavych karjeraŭ. I hetaja inicyjatyva niebiespadstaŭnaja: da karjeraŭ jedzie bahata turystaŭ, kab ubačyć błakitnuju krasu na ŭłasnyja vočy.

Kamientary da artykuła