Navukoŭcy chočuć zamarozić Arktyku, jakaja rastaje

Za apošnija 45 hadoŭ płošča letniaha lodu ŭ Arktycy skaraciłasia prykładna na 40%, a ŭžo ŭ nastupnym dziesiacihodździ rehijon moža ŭpieršyniu pieražyć vierasień bieź ledzianoha pokryva. Na hetym fonie navukoŭcy vypraboŭvajuć niezvyčajnyja technałohii štučnaha naroščvańnia lodu, jakija ŭžo dajuć pieršyja vyniki. Z padrabiaznaściami znajomić The Guardian.

Ilustracyjny zdymak. Krynica: Getty Images

Źniknieńnie arktyčnaha lodu ŭžo nabyło vielizarnyja maštaby. Z 1979 hoda letniaje ledzianoje pokryva skaraciłasia prykładna na 3 miljony kvadratnych kiłamietraŭ — heta supastaŭna z płoščaj Indyi. Štohod Arktyka ŭ siarednim stračvaje jašče kala 80 tysiač kvadratnych kiłamietraŭ lodu, što adpaviadaje terytoryi Šatłandyi ci Aŭstryi.

Prablema nie tolki ŭ samim rastavańni. Arktyčny lod dziejničaje jak hihanckaje lusterka, adlustroŭvajučy kala 70% soniečnaj enierhii nazad u kosmas. Adkrytaja vada, naadvarot, pahłynaje bolšuju častku ciapła. Tamu čym mienš zastajecca lodu, tym macniej nahravajecca akijan i tym chutčej praciahvajecca jaho razbureńnie. Navukoŭcy ličać hety miechanizm adnym z najbolš niebiaśpiečnych klimatyčnych zvarotnych suviaziaŭ na płaniecie.

Ekśpierymienty

U pošukach sposabaŭ zapavolić hety praces daśledčyki ekśpierymientujuć z štučnym «pierazamarožvańniem» poŭnačy. Pry padtrymcy brytanskaha ŭrada kamanda startapa Real Ice pravodzić vyprabavańni kala pasielišča Kiembrydž-Bej na vostravie Viktoryja ŭ kanadskaj terytoryi Nunavut. Heta adzin z najbujniejšych astravoŭ Kanadskaha Arktyčnaha archipiełaha, dzie bolšuju častku hoda mora skavanaje lodam, a tempieratura ŭzimku moža apuskacca nižej za -40°C.

Technałohija prajekta zasnavanaja na vykarystańni pompaŭ, jakija ŭ zimovy pieryjad vypampoŭvajuć marskuju vadu na pavierchniu lodu. Padčas vyprabavańniaŭ u studzieni i lutym pry tempieratury da -40°C (a z ulikam vietru — da -63°C) kamanda za 1080 hadzin pracy vypampavała 50 000 ton vady. Heta dazvoliła pavialičyć taŭščyniu lodu na 50 sm na terytoryi pamieram 450 na 450 mietraŭ. Pry hetym maleńkija pompy spažyvajuć mienš enierhii, čym tostar, bo im treba tolki padniać vadu z-pad lodu na jaho pavierchniu.

Pavodle nazirańniaŭ, dadatkovy płast dazvalaje lodu daŭžej vytrymlivać letniaje paciapleńnie. Daśledčyki miarkujuć, što heta moža padoŭžyć jaho isnavańnie na 7—10 dzion. Akramia taho, niečakana vyśvietliłasia, što štučna naroščany lod byŭ śviatlejšy za naturalny i lepš adlustroŭvaje soniečnaje vypramieńvańnie.

Paralelna vypraboŭvajecca jašče adna ideja. Navukoŭcy śvidrujuć nievialikija adtuliny ŭ lodzie, praź jakija tałaja vada ściakaje nazad u akijan. Heta dazvalaje ahalić bolš śvietłuju ledzianuju pavierchniu i pavialičyć jaje zdolnaść adlustroŭvać soniečnaje śviatło.

Roj dronaŭ u dapamohu

Kali technałohija paćvierdzić svaju efiektyŭnaść, jaje płanujuć maštabavać z dapamohaj aŭtanomnych padvodnych dronaŭ koštam kala 5 tysiač dalaraŭ za adzinku. Ich pieršyja vyprabavańni ŭžo adbylisia ŭ Batničnym zalivie pamiž Šviecyjaj i Finlandyjaj.

Drony prarablajuć adtuliny ŭ marskim lodzie z dapamohaj zondaŭ z elektryčnym padahrevam. Ciapier kanstrukcyju ŭdaskanalvajuć u supracoŭnictvie ź Instytutam bijarobatatechniki ŭ italjanskaj Pizie. Na dumku raspracoŭnikaŭ, pracavać z-pad lodu značna praściej, čym pieramiaščacca pa ledzianych palach u surovych arktyčnych umovach.

Pad vadoj tempieratura zastajecca amal niaźmiennaj — kala −1,6°C, što stvaraje bolš spryjalnyja ŭmovy dla elektroniki, akumulataraŭ i pompaŭ. U pierśpiektyvie daśledčyki bačać sietku padvodnych dronaŭ na vadarodnym palivie, jakija mahli b pracavać u najbolš uraźlivych rajonach Arktyki.

Pavodle acenak Real Ice, dla taho kab spynić štohadovaje skaračeńnie arktyčnaha ledzianoha pokryva, u doŭhaterminovaj pierśpiektyvie spatrebicca kala 10 miljardaŭ dalaraŭ. Dla paraŭnańnia, prykładna stolki ž skłali zvyšprybytki sta najbujniejšych naftavych kampanij śvietu mienš čym za dva tydni paśla skačka suśvietnych cen nafty na fonie vajny ŭ Iranie.

Kali ž efiektyŭnym budzie tolki śvidravańnie drenažnych łunak, heta budzie značna tańniej, bo pompavaja sistema nie spatrebicca.

Padtrymka miascovaj supolnaści

Važnaj častkaj prajekta źjaŭlajecca supracoŭnictva ź miascovymi žycharami — inuitami, jakija składajuć kala 83% nasielnictva Kiembrydž-Bej. Lod maje dla ich žyćciova važnaje značeńnie: jaho vykarystoŭvajuć dla pieramiaščeńnia, rybałki, palavańnia i zdabyčy ježy. Pa zamiorzłym mory možna dabracca da macieryka i palavać na karybu abo łasia.

Adnak paciapleńnie klimatu prynosić inuitam novyja ryzyki. Pavodle miascovych žycharoŭ, lod stanovicca tančejšym, paźniej zamiarzaje i chutčej rastaje. Akramia taho, u rehijonie ŭsio čaściej źjaŭlajucca miadźviedzi hryźli, jakija raniej sustrakalisia značna dalej na poŭdzień.

Prajekt atrymaŭ adabreńnie miascovaj Arhanizacyi palaŭničych i źvierałovaŭ. Miascovyja pravadniki nie tolki zabiaśpiečvajuć biaśpieku navukoŭcaŭ, ale i dapamahajuć vybirać aptymalnyja miescy dla śvidravańnia.

Ekśpierymientalny ŭčastak prajekta Real Ice kala Kiembrydž-Bej u kanadskaj Arktycy. Na fota bačnyja ŭčastki tałaj vady, što ŭtvarylisia paśla pierapampoŭvańnia marskoj vady na pavierchniu lodu. Fota: real_ice.eco / Instagram

Ci jość niebiaśpieka dla ekałohii?

Daloka nie ŭsie navukoŭcy ličać takuju hieainžynieryju dobraj idejaj. Hrupa palarnych daśledčykaŭ užo vystupiła z krytykaj padobnych prajektaŭ, nazvaŭšy ich patencyjna niebiaśpiečnymi dla navakolnaha asiarodździa i sumnieŭnymi z punktu hledžańnia maštabavańnia. Na ich dumku, hałoŭnaja niebiaśpieka ŭ tym, što padobnyja technałohii mohuć adciahnuć uvahu ad asnoŭnaj zadačy — chutkaha skaračeńnia vykidaŭ parnikovych hazaŭ.

Zastajecca niamała adkrytych pytańniaŭ. Daśledčyki jašče nie viedajuć, jak rehularnaje pierapampoŭvańnie salonaj marskoj vady paŭpłyvaje na miascovyja ekasistemy, mikraarhanizmy i charčovyja łancužki. Jość taksama aściarohi, što źmiena struktury śniehu i lodu moža zakranuć miescy razmnažeńnia palarnych miadźviedziaŭ i ciuleniaŭ.

Tamu navat aŭtary ekśpierymientaŭ pryznajuć: pakul havorka idzie nie pra hatovaje rašeńnie, a pra daśledavańnie, jakoje pavinna pakazać, ci možna naohuł biaśpiečna i efiektyŭna zapavolić źniknieńnie arktyčnaha lodu.

Kamientary da artykuła