U krainach Afryki čutki pra «kradziež hienitalij» pryviali da dziasiatkaŭ zabojstvaŭ

Z kastryčnika 2025 hoda pa lipień 2026‑ha ŭ vaśmi krainach Afryki raspaŭsiudzilisia čutki pra «kradziež hienitalij», jakija spravakavali chvalu hvałtu. Achviarami samasudaŭ stali bolš za 80 čałaviek. Rasśledavańnie Bi-bi-si pakazvaje, što zababony, jakija isnavali na kantyniencie dziesiacihodździami, nabyli śmiarotnuju siłu dziakujučy ałharytmam sacyjalnych sietak.

Ilustracyjny zdymak. Fota: Eva María Corbella Márquez / Vecteezy

Viera ŭ viadźmarstva i zdolnaść adnaho čałavieka mahičnym čynam naškodzić ciełu inšaha dahetul zachoŭvajecca ŭ niekatorych afrykanskich supolnaściach. Adna z najbolš dziŭnych i niebiaśpiečnych prajaŭ takich ujaŭleńniaŭ — historyi pra tak zvanych «złodziejaŭ hienitalij».

Zvyčajna ŭsio pačynajecca z taho, što mužčyna zajaŭlaje: paśla vypadkovaha kantaktu ź nieznajomcam jahonyja pienis ci jaječki nibyta źmienšylisia abo źnikli. Padazreńnie padaje na čałavieka, jaki apošnim da jaho dakranuŭsia. Vakoł źbirajecca natoŭp, jaki patrabuje «viarnuć» skradzienyja orhany. U mnohich vypadkach padazravanych źbivajuć da śmierci abo spalvajuć jašče da pryjezdu palicyi.

Takija historyi ŭ Afrycy nie novyja. Naprykład, u Demakratyčnaj Respublicy Konha padobnyja čutki šyroka chadzili jašče ŭ 2008 hodzie. Ciapierašniaja chvala, jak miarkujecca, taksama pačałasia ŭ hetaj krainie — u 2025-m, a paśla raspaŭsiudziłasia na Burundzi, Zambiju, Tanzaniju, Mazambik, Anhołu, Małavi i Kieniju. Bi-bi-si, sabraŭšy źviestki palicyi šaści afrykanskich krain, naličyła bolš za 80 zabitych z kastryčnika 2025 hoda pa lipień 2026-ha.

Mahija sacsietak

Jak adznačaje Bi-bi-si, sacyjalnyja sietki dali staromu zababonu novy maštab. U TikTok i Facebook raspaŭsiudžvajucca dziasiatki rolikaŭ: nibyta asabistyja śviedčańni paciarpiełych, papiaredžańni pra vypadki ŭ kankretnych haradach i rajonach, kamientary, a taksama videa samasudaŭ.

Niekatoryja zapisy nabirajuć dziasiatki i sotni tysiač prahladaŭ. Adździeł Bi-bi-si pa hłabalnaj dezynfarmacyi (BBC Global Disinformation Unit), naprykład, pravieryŭ videa z tanzanijskaha horada Tunduma, na jakim natoŭp źbivaje mužčynu i patrabuje viarnuć nibyta skradzienyja im hienitalii. Paśla mužčynu padpalili. U TikTok i Facebook hety zapis pahladzieli bolš za 100 tysiač razoŭ.

Padobnyja videa Bi-bi-si vieryfikavała ŭ Mazambiku i Kienii. Mnohija z praanalizavanych rolikaŭ, u tym liku z kadrami samasudaŭ, na momant rasśledavańnia zastavalisia ŭ sacyjalnych sietkach.

Antrapołah Žuljen Banom, aŭtar knihi «Seks-złodziei: antrapałohija čutak» (The Sex Thieves: The Anthropology of a Rumor), ličyć videa adnym z hałoŭnych adroźnieńniaŭ ciapierašniaj chvali ad padobnych vypadkaŭ minułaha.

Pavodle jaho, ciapier ludzi nie prosta čujuć, što ŭ kahości nibyta źnikli hienitalii. Jany bačać uschvalavanych mužčyn, jakija śćviardžajuć, što heta zdaryłasia ź imi, abo nazirajuć, jak natoŭp reahuje na takija abvinavačańni. Hetaja niepasrednaść videa moža rabić niepravieranyja śćviardžeńni bolš pierakanaŭčymi.

Smartfony i sacyjalnyja sietki taksama dazvalajuć čutkam raspaŭsiudžvacca chutčej, achoplivać bolšuju aŭdytoryju i robiać ich ciažejšymi dla kantrolu, kali jany ŭžo pačali cyrkulavać.

Pry hetym, jak piša Bi-bi-si, časta niezrazumieła, ci vierać sami aŭtary videa, jakija zaklikajuć ludziej być pilnymi, u toje, što raskazvajuć, ci pieradusim imknucca pryciahnuć uvahu i atrymać bolš prahladaŭ.

Pobač z takimi publikacyjami niekatoryja karystalniki prapanujuć «abiarehi», jakija nibyta abaraniajuć ad kradziažu hienitalij, a komiki robiać na hetuju temu paradyjnyja skietčy.

Reakcyja ŭładaŭ

Najbolš paciarpieŭ Mazambik, dzie ŭ mai palicyja paviedamiła pra 55 zabitych za šeść tydniaŭ. Siarod achviar byli palicejski, miedycynskija rabotniki i dziaržaŭnyja słužboŭcy.

U krasaviku ŭ pravincyi Kaba-Dełhada, jakaja miažuje z Tanzanijaj, napali na dvuch miedrabotnikaŭ — doma i na pracy. Miedycynskija ŭstanovy ŭ rajonach, dzie adbylisia napady, daviałosia zakryć na niekalki tydniaŭ, a ŭłady pačali infarmacyjnuju kampaniju, kab supraćstajać čutkam.

Prezident Mazambika Danieł Šapu publična asudziŭ raspaŭsiudžvańnie čutak i vyklikany imi hvałt. Jon zajaviŭ, što hetyja śćviardžeńni nie adpaviadajuć rečaisnaści, a ŭłady nie znajšli miedycynskich śviedčańniaŭ taho, što niechta sapraŭdy straciŭ častku cieła.

U ramkach infarmacyjnaj kampanii ŭrad taksama zajaviŭ, što niekatoryja z takich strachaŭ mohuć być źviazanyja ź sindromam Kora — psichičnym rasstrojstvam, pry jakim čałaviek baicca, što jaho hienitalii ŭciahvajucca ŭ cieła abo źnikajuć.

Apošnija vypadki śmiarotnaha hvałtu byli zafiksavanyja ŭ Kienii, dzie ŭ prybiarežnych akruhach Kvale i Mambasa natoŭpy zabili piać čałaviek. Paśla pieršych takich vypadkaŭ u lipieni kamisar akruhi Mambasa abvinavaciŭ niekatorych stvaralnikaŭ kantentu ŭ raspaŭsiudžvańni čutak dziela prahladaŭ i ŭvahi.

Pavodle jaho, palicyi ŭdałosia spynić hvałt i pravieści niekalki aryštaŭ. Siarod zatrymanych byli baćka i syn, jakija napali na žančynu, abvinavaciŭšy jaje ŭ tym, što jana prymusiła mužčynskija hienitalii źniknuć. Abodva pryznali vinu i byli asudžanyja na hod turmy.

U Tanzanii miascovaje rasśledavańnie pakazała, što prynamsi za niekatorymi vypadkami moh stajać naŭmysny złačynny namier. Jak zajavili miascovyja ŭłady, asobnyja ludzi ŭstupali ŭ zmovu, kab ździajśniać złačynstvy i raspalvać hramadskuju paniku dziela ŭłasnaj vyhady.

Tym časam mnohija videa, jakija raspaŭsiudžvajuć historyi pra «kradziež hienitalij», u tym liku zapisy samasudaŭ, na momant rasśledavańnia Bi-bi-si zastavalisia dastupnymi ŭ sacyjalnych sietkach.

Pradstaŭnik Meta zajaviŭ Bi-bi-si, što kampanija praviaraje pieradadzienyja joj materyjały i prymie miery ŭ dačynieńni da tych, jakija parušajuć praviły płatformy. TikTok na zapyt Bi-bi-si nie adkazaŭ.

Kamientary da artykuła