Raźvitańnie z vuhalem adkładajecca. Brudnaje paliva znoŭ u modzie dziakujučy Trampu, Pucinu i hłabalnamu paciapleńniu

Kaniec vuhalnaj ery pradkazvajuć daŭno, i 2026‑ty pavinien byŭ stać čarhovym pierałomnym hodam. Ale znoŭ usio pajšło nie tak, i popyt na brudnaje paliva ŭ hetym hodzie nie skarocicca, a vyraście nasupierak papiarednim prahnozam, pryznała Mižnarodnaje enierhietyčnaje ahienctva (IEA). Minułym razam karty zbłytaŭ Uładzimir Pucin. Hetym razam — Donald Tramp i hłabalnaje paciapleńnie, piša Ruskaja słužba Bi-bi-si.

Zdymak ilustracyjny. Fota: vecteezy.com

Vuhal — hałoŭnaja krynica vykidaŭ parnikovych hazaŭ u enierhietycy, a parnikavyja hazy — hałoŭnaja pryčyna hłabalnaha paciapleńnia. Usie krainy śvietu jašče ŭ 2015 hodzie damovilisia skaracić vykidy.

Admova ad vuhalu była najpraściejšym sposabam dasiahnuć mety strymać paciapleńnie ŭ miežach ad +1,5 da +2,0°C da daindustryjalnaha ŭzroŭniu 1850—1900 hadoŭ. I sapraŭdy, u 2019 i 2020 hadach vuhalnaja halina pieražyła spad na fonie rostu papularnaści hazu jak bolš čystaj alternatyvy i raźvićcia adnaŭlalnaj enierhietyki — vietrakoŭ i soniečnych panelaŭ. Tamu ŭ 2021 hodzie na klimatyčnym samicie ŭ Hłazha była zroblena śmiełaja sproba damovicca bolš nie budavać vuhalnyja elektrastancyi.

Adnak ničoha nie vyjšła, nichto nie zachacieŭ brać na siabie abaviazacielstvy admovicca ad dastupnaha i tannaha paliva. A praz hod užo było nie da taho. U 2022‑m Uładzimir Pucin pačaŭ poŭnamaštabnaje ŭvarvańnie va Ukrainu, a Jeŭropie abviaściŭ hazavuju vajnu. Ceny na haz uźlacieli, i vuhal na niekalki hadoŭ znoŭ akazaŭsia adzinaj dastupnaj alternatyvaj bolš ekałahična čystamu palivu.

Tak praciahvałasia da 2025 hoda, rekordnaha za ŭsiu historyju z punktu hledžańnia popytu na vuhal. 2026 hod abiacaŭ stać pierałomnym — tak jašče minułaj zimoj ličyła IEA, stvoranaje bahatymi krainami-spažyŭcami enierharesursaŭ z metaj prahnazavać popyt dziela paźbiahańnia enierhietyčnaha kryzisu.

Adnak u spravu ŭmiašaŭsia Donald Tramp. Spačatku jon razabraŭ «zialony paradak dnia» svajho papiarednika Džo Bajdena i prytarmaziŭ ukaranieńnie adnaŭlalnych krynic na karyść vytvorcaŭ vykapniovaha paliva: nafty, hazu i vuhalu. A zatym jon vyrašyŭ napaści na Iran.

Vuhal zamiest nafty, hazu i vady

Praz vajnu i błakadu Armuzskaha praliva pastaŭki nafty i hazu z krain Blizkaha Uschodu akazalisia faktyčna pierarezanyja. Najbujniejšym pakupnikam u Azii i Jeŭropie pryjšłosia znoŭ źviarnucca da dastupnaj tradycyjnaj alternatyvy — vuhalu.

Vuhal — tanny, ale brudny vid paliva

Adnačasova pryjšła klimatyčnaja navała. Leta vydałasia rekordna śpiakotnym, kandycyjaniery pracavali napoŭnicu, tamu popyt na elektraenierhiju vyras, uskładniŭšy vyklikany vajnoj deficyt enierharesursaŭ.

Jak na toje, u Cichim akijanie farmirujecca niabačany pa sile fienomien El-Nińjo, jaki chaj časova, ale ŭsio ž pavysić tempieratury na płaniecie, a značyć, jašče bolš pavialičyć popyt na enierhiju dla achałodžvańnia i źmienšyć jaje vypracoŭku na hidraelektrastancyjach.

U vyniku IEA pryjšłosia pierahledzieć prahnoz i čarhovy raz adkłaści pachavańnie vuhalnaj haliny. Kali zimoj ekśpierty enierhietyčnaha ahienctva ličyli, što ŭ 2026 hodzie popyt na vuhal źmienšycca amal na 1,5% z rekordnych vyšyń 2025 hoda, to ciapier jany prahnazujuć rost na 1,2%.

Kaliści vuhal byŭ asnoŭnym palivam u śviecie, ale ŭ 1960‑ch sastupiŭ lidarstva nafcie. Ciapier u suśvietnym enierhabałansie nafta zajmaje 33,5%, vuhal — 28%, a haz — 25%. Dźvie traciny ŭsiaho vuhalu spalvajecca na elektrastancyjach dla hienieracyi elektraenierhii. Kala 13% prypadaje na mietałurhiju, astatnija amal 20% — na inšyja haliny, pierš za ŭsio chimičnuju pramysłovaść.

Mienavita ŭ enierhietycy vuhal aktyŭna zamianiali hazam, bo hazavyja elektrastancyi značna efiektyŭniejšyja za vuhalnyja, a vykidy parnikovych hazaŭ u ich prykładna ŭdvaja nižejšyja. Tamu ŭ asnovie ŭsich pradkazańniaŭ kanca vuhalnaj epochi čałaviectva zaŭsiody lažała viera ŭ toje, što na źmienu vuhalu pryjdzie pryrodny haz.

Adnak hałoŭnyja vytvorcy hazu adzin za adnym stračvajuć reputacyju nadziejnych pastaŭščykoŭ. Spačatku Rasija dobraachvotna admoviłasia ad hetaha zvańnia, pierakryŭšy kran Jeŭropie. Ciapier pryjšła čarha Katara — hałoŭnaha pastaŭščyka zvadkavanaha pryrodnaha hazu ŭ ekanomiki Azii, jakija chutka rastuć.

Iran u adkaz na ŭdary ZŠA i Izraila razbambiŭ najbujniejšy ŭ śviecie zavod pa zvadkavańni hazu ŭ Katary — sajuźniku amierykancaŭ. Sa stroju byli vyviedzienyja jak minimum 17% mahutnaściaŭ. Spažyŭcy ŭ Azii, Jeŭropie i inšych rehijonach zasumniavalisia va ŭłasnaj staŭcy na zvadkavany haz jak nadziejnuju krynicu dastupnaj i adnosna čystaj enierhii. Jany pačali z padvojenaj siłaj pierachodzić na adnaŭlalnyja krynicy — vietranuju i soniečnuju enierhietyku — i zapuskać vuhalnyja elektrastancyi na zamienu hazavym, kab rehulavać nahruzku ŭ sietcy, kali sonca nie śviecić, viecier nie dźmie, a vadaschoviščy pierasochli praz hłabalnaje paciapleńnie.

Spačatku — biaśpieka, potym — pavietra i klimat

Sutyknuŭšysia z kramloŭskim enierhakryzisam pačatku 2021‑2022 hadoŭ, dźvie najbujniejšyja ekanomiki, što raźvivajucca, i samyja nasielenyja krainy śvietu Kitaj i Indyja zrabili staŭku na vuhal.

«Dla Kitaja i Indyi ŭłasnaja zdabyča vuhalu stała najvažniejšym elemientam enierhietyčnaj biaśpieki. Paśla pierabojaŭ z pastaŭkami i deficytu vuhalu ŭ 2021 hodzie abiedźvie krainy istotna naraścili vytvorčaść i vyjšli na histaryčnyja maksimumy. A pakolki popyt nie paśpiavaŭ, raśli zapasy», — adznačaje IEA.

U vyniku pryjšłosia prytarmazić, i ŭ minułym hodzie šachciory ŭpieršyniu za apošnija hady vydali mienš vuhalu. Adnačasova Indyja i Kitaj upieršyniu za paŭstahodździa skaracili vypusk elektraenierhii na vuhalnych stancyjach, niahledziačy na ahulny rost popytu na elektryčnaść. Usio dziakujučy vybuchovamu rostu adnaŭlalnych krynic enierhii.

U 2026 hodzie skaračeńnie vytvorčaści vuhalu praciahniecca i składzie 2% navat va ŭmovach rostu popytu na jaho, ličyć IEA. Ale voś što budzie potym — viedajuć tolki Tramp i vartavyja Iranskaj revalucyi.

«Prahnoz na 2027 hod całkam zaležyć ad kanfliktu na Blizkim Uschodzie. Kali pastaŭki zvadkavanaha hazu praz Armuzski praliŭ adnoviacca, suśvietnaja zdabyča vuhalu pavialičycca prykładna na 0,3%», — piša IEA.

Inšymi słovami, ničoha nie źmienicca. U cełym pavieličeńnie na 0,3% budzie pradvieśnikam novaha abiacańnia zakatu vuhalnaj epochi, bo faktyčna aznačaje stahnacyju, pakolki Kitaj — najbujniejšy ŭ śviecie spažyviec i vytvorca vuhalu — zabiaśpiečyć rost tolki z pryčyny taho, što ŭ hetym hodzie skaraciŭ zdabyču praz najstrašniejšuju za apošnija hady avaryju na vuhalnaj šachcie.

Raźvitańnie z vuhalem adkładajecca

Kali ž iranskaja vajna praciahniecca, rola vuhalu ŭ śviecie budzie tolki raści. Asabliva z ulikam taho, što ŭłady mnohich krain, kštałtu Indyi, zaachvočvajuć zdabyču brudnaha paliva dziela enierhabiaśpieki, a inšyja, kštałtu Kazachstana, naroščvajuć vytvorčaść u raźliku na ekspartnyja dachody.

Kitaj ža tym časam zamianiaje vuhalem nie tolki haz u elektraenierhietycy, ale i naftu ŭ chimičnaj pramysłovaści. Jon stvaryŭ najbujniejšuju ŭ śviecie halinu vuhlachimii, u jakoj vuhal vykarystoŭvajecca jak alternatyva nafcie dla vytvorčaści płastyku, uhnajeńniaŭ i inšaj chimičnaj pradukcyi.

Zdymak ilustracyjny. Fota: vecteezy.com

Akramia Kitaja, vuhal abaviazany svajoj žyvučaściu bujnym azijackim krainam. U Indyi, Indaniezii, Vjetnamie i na Filipinach IEA čakaje rostu popytu na vuhal, bo ekanomiki hetych krain rastuć i popyt na elektraenierhiju apiaredžvaje tempy budaŭnictva vietrakoŭ i soniečnych fiermaŭ.

Raźvityja ž ekanomiki, naadvarot, skarociać spalvańnie vuhalu ŭ 2027 hodzie, bo ES, Japonija i Paŭdniovaja Kareja aktyŭna raźvivajuć atamnuju i adnaŭlalnuju enierhietyku, a biznes u ZŠA, niahledziačy na namahańni Trampa, taksama addaje pieravahu bolš dastupnym i ekałahičnym vidam paliva.

«Adsutnaść stabilnaści ŭ Armuzskim pralivie istotna ŭskładniaje prahnazavańnie suśvietnaha popytu na vuhal u 2027 hodzie. Kali pastaŭki hazu viernucca na davajenny ŭzrovień, a ceny źniziacca, popyt na vuhal moža źmienšycca na 0,4%. U advarotnym vypadku jon znoŭ vyraście», — papiaredžvaje IEA.

Kamientary da artykuła