Джон Коўл: У канчатковым выніку мэта весці бізнэс з Беларуссю, вярнуць яе ў міжнародную супольнасць

Большасць беларусаў пачула пра Джона Коўла толькі ў чэрвені 2025 года: тады ён у складзе амерыканскай дэлегацыі, узначаленай спецыяльным пасланнікам Дональда Трампа Кітам Келагам, сустракаўся з Аляксандрам Лукашэнкам. З таго часу ён двойчы наведваў Мінск, заўсёды забіраючы з сабой вызваленых палітычных зняволеных, а таксама атрымаў статус спецыяльнага прадстаўніка ЗША па Беларусі. Падчас інтэрв'ю выданню «Люстэрка» журналісты спыталі ў яго, чаго менавіта Вашынгтон хоча ад Аляксандра Лукашэнкі, ці ёсць у ЗША «чырвоныя лініі» ў зносінах з ім і ці абмяркоўваецца спыненне рэпрэсій у Беларусі. Коўл пры гэтым заклікаў «аддаць належнае» Лукашэнку і адмовіўся адказаць на пытанне, ці лічыць ён яго дыктатарам.

Джон Коўл 11 верасня 2025 года. Фота: Yauhen Yerchak / Anadolu via Getty Images

«Гэта філасофія дыпламатыі Дональда Трампа: вы будуеце адносіны і глядзіце, куды можна рухацца далей»

— Вы казалі, што ў найбліжэйшай будучыні на волю могуць выйсці яшчэ 1000 палітвязняў. Цяпер цяжка ўявіць крок больш сур’ёзны за зняцце санкцый з калію. Ці гатовыя ЗША прапанаваць Лукашэнку што-небудзь яшчэ за вызваленне такой вялікай групы вязняў?

— Большасць санкцый былі ўведзеныя праз з’яўленне палітвязняў у 2020 годзе. Таму, калі многія будуць вызваленыя ў найбліжэйшай будучыні, прычына для абмежаванняў — або іх частка — знікне. Менавіта гэта я разглядаю як прапанову прэзідэнту Беларусі.

— Большасць з вызваленых 13 снежня 123 чалавек былі адпраўленыя ва Украіну. Ці стала гэта для вас нечаканасцю? Калі менавіта на перамоўным стале з’явілася пытанне пра ўкраінскі напрамак?

— Не, гэта не было нечаканасцю. Хутчэй гэта было звязана з лагістыкай, а не з чымсьці іншым. Вязні знаходзіліся фізічна бліжэй да Украіны. І наша пазіцыя была такой: нам усё роўна, дзе яны апынуцца пасля вызвалення. Мы забралі частку з іх у Літву, але большасць паехала праз Украіну. Гэта не было вялікай праблемай, гэта лагістыка. Украінцы вельмі годна прынялі ўсіх, і мы арганізавалі сустрэчу людзей. Некаторыя паехалі праз Польшчу, але наша праца — выцягнуць іх з турмы.

Пры гэтым былы палітвязень Павел Севярынец расказваў, што яго вывезлі з турмы ў Гродне, што на захадзе Беларусі, на мяжу з Украінай на поўдні краіны. Яго канваявалі больш за суткі з мяшком на галаве.

— У інтэрв’ю WSJ вы заявілі, што вам «усё роўна, з кім мы размаўляем. Гэта сапраўды ў стылі Трампа. Якая табе справа, з кім ты гаворыш, калі гэты чалавек можа даць табе тое, што ты хочаш — вось і ўсё, што мае значэнне». Чаго менавіта ЗША хочуць ад Лукашэнкі?

— Злучаныя Штаты хочуць вызваліць палітвязняў і развіваць нармальныя стасункі з вашай краінай. Гэта працэс, які зойме час, але мэта такая: у канчатковым выніку весці бізнэс з Беларуссю, вярнуць яе ў міжнародную супольнасць.

— Дзе для вас праходзяць чырвоныя лініі ў зносінах з Лукашэнкам? Ці ёсць рэчы, на якія вы ніколі не пойдзеце дзеля здзелкі з ім?

— Гэта пытанне пакуль не ўзнікала. На гэтым этапе я не ведаю. Але адна рэч, якая прапускалася ўвесь гэты час: я думаю, што Лукашэнку трэба аддаць належнае за вызваленне гэтых людзей, незалежна ад таго, дзеля чаго гэта робіцца або якія яго матывы. На волі ўжо апынуліся больш за 250 чалавек. І калі б Лукашэнка на гэта не пайшоў, яны ўсё яшчэ былі б у турме. Таму я мяркую, што трэба аддаць яму належнае. Было б цудоўна, калі б усе былі на волі, але на гэтым этапе я не знаходжуся ў гэтым пункце.

— Вы сустракаліся з Лукашэнкам ужо тройчы. Як вы ацэньваеце яго як перамоўніка? Ці адчуваецца, што ён сур’ёзна рыхтуецца да вашых сустрэч і добра арыентуецца ва ўсіх тэмах?

— У нас вельмі добрыя дыпламатычныя адносіны. Мы ладзім адзін з адным. І гэта тое, у што я веру. Паглядзіце, гэта філасофія дыпламатыі Дональда Трампа: вы будуеце дачыненні і глядзіце, куды можна рухацца далей. І менавіта гэта мы робім з Лукашэнкам. І гэта тое, што прэзідэнт Трамп робіць з усімі. Ён нават перапісваецца з мэрам Нью-Ёрка, які сацыяліст. Так што я думаю, што філасофія Трампа такая: калі сумняваешся — размаўляй.

— Пасля ўсіх вашых сустрэч лічыце вы Лукашэнку дыктатарам?

— Я не буду адказваць на гэта пытанне цяпер. Ведаеце, на гэтым этапе гэта не мне вырашаць.

Аляксандр Лукашэнка і спецыяльны пасланнік ЗША па Беларусі Джон Коўл падчас сустрэчы ў Мінску 11 верасня 2025 года. Фота: прэс-служба Лукашэнкі

«Калі яны арыштуюць новых людзей, то мы дабяромся да гэтага пазней, пасля таго, як вызвалім першую партыю»

— На вашу думку, павінна Беларусь заставацца ў арбіце Расіі ці краіна мае права выбраць іншы, заходні шлях?

— У самым пачатку [дыялогу] з Беларуссю мы вызначылі, што Злучаныя Штаты і я не будзем умешвацца ў яе адносіны з Пуціным або Расіяй. На гэты момант, як я ўжо казаў, наша праца — выцягнуць палітвязняў. Што будзе пасля гэтага? Пажывём — пабачым. Але мы не ўмешваемся ў дачыненні, якія ў Лукашэнкі з Пуціным ужо амаль 30 гадоў. Гэта не тое, чым я займаюся. Гэта не мая місія.

— У Беларусі дагэтуль пераследуюць грамадзян за іх палітычную пазіцыю. З моманту, калі вы вызвалілі 123 чалавекі, 40 новых былі прызнаны палітвязнямі. У 2025 годзе ў Беларусі па палітычных матывах асудзілі не менш за 1254 чалавекі. Рэпрэсіі ў нашай краіне не спыняюцца ні на хвіліну. Ці ёсць сярод патрабаванняў ЗША пункт аб іх спыненні?

— Я буду гаварыць з Лукашэнкам пра гэта, але наша пазіцыя — выцягнуць тых, каго пасадзілі ў 2020 годзе пасля выбараў. Гэта наша місія. Калі яны арыштуюць новых людзей, то мы дабяромся да гэтага пазней, пасля таго як вызвалім першую партыю. А гэта ад 900 да 1000 чалавек, усе тыя людзі, якія там. Мая місія — выцягнуць іх. Потым мы пагаворым пра тое, што адбываецца ў Беларусі.

— На якім этапе перамоў вы даведваецеся, каго менавіта вызваляць? У верасні вы казалі, што ЗША не фармуюць спісы, гэтым займаецца беларускі бок. Ці што-небудзь змянілася з таго часу?

— Мы працуем над спісам з Беларуссю. Зараз гэта ў працэсе. Але так, спіс існуе.

— У адным з апошніх сваіх запісаў у Х вы падкрэслілі, што вызваленне беларускіх палітвязняў — гэта цалкам заслуга ЗША. Тым не менш, Офіс Ціханоўскай ды іншыя палітыкі заяўляюць, што вы з імі кансультуецеся. Ці так гэта і з кім з дэмсіл вы або вашы калегі ў беларускім напрамку падтрымліваеце кантакт?

— Ёсць шмат людзей, якія заяўляюць, што я працую або кансультуюся з імі, але гэта не так. Злучаныя Штаты — вось на каго я працую. Я не ведаю, хто гэта сказаў, але я не кансультуюся ні з кім з гэтых людзей. Я кансультуюся з урадам Беларусі і ўрадам ЗША. Вось што я раблю.

Каментары да артыкула