Гістарычны пералом. Вецер і сонца сталі галоўнымі крыніцамі электраэнергіі ў Еўрасаюзе

Яшчэ некалькі гадоў таму аднаўляльная энергетыка разглядалася як дадатак да традыцыйнай, але ў 2025 годзе яна ўпершыню змяніла баланс сіл. Гэты зрух, які эксперты называюць пераломным момантам, важны не толькі для экалогіі, але і для нацыянальнай бяспекі ўсяго кантынента.

Рабочыя мантуюць сонечныя панэлі на жылы дом. Фота: SimonSkafar / GettiyImages

У 2025 годзе ветравыя турбіны і сонечныя панэлі забяспечылі 30% электраэнергіі ў ЕС, тады як электрастанцыі, што працуюць на газе, вугалі і нафце, далі 29%. Пра гэта піша брытанскае выданне The Guardian са спасылкай на новы штогадовы даклад аналітычнага цэнтра Ember. Аналітыкі кажуць пра глыбокую змену структуры еўрапейскай энергасістэмы.

Беатрыс Пятровіч, вядучая аўтарка даследавання, падкрэслівае, што гэты зрух мае не толькі экалагічнае, але і стратэгічнае значэнне. Ва ўмовах нестабільнай геапалітыкі празмерная залежнасць ад імпартных энерганосьбітаў становіцца крыніцай небяспекі. Гэта асабліва актуальна на фоне напружанасці ў адносінах з ЗША — асноўным пастаўшчыком звадкаванага газу ў Еўропу.

Дадатковым фактарам ціску з’яўляецца крытыка з боку амерыканскіх чыноўнікаў, якія папярэджваюць Еўропу пра рызыку трапляння ў залежнасць ад Кітая праз адсутнасць уласнай вытворчасці акумулятараў.

Вытворчасць электраэнергіі. Зялёным колерам на левым графіку пазначаная доля энергіі сонца і ветру, карычневым — выкапнёвага паліва. Надпісы на правым графіку зверху ўніз: вугаль, газ, іншыя выкапнёвыя віды паліва, атамная, біяэнергетыка, іншыя аднаўляльныя крыніцы, гідра, вецер, сонца. Крыніца: ember-energy.org 

Асноўным рухавіком перамен стаў сапраўдны бум сонечнай энергетыкі, якая забяспечыла рэкордныя 13% выпрацоўкі ў ЕС. У пяці краінах — уключаючы Нідэрланды, якія зусім не славяцца сонечным надвор'ем — на долю сонечных панэляў прыпала больш за 20% усёй электрычнасці. Ветравыя турбіны выпрацавалі крыху менш, чым годам раней, але засталіся другой па велічыні крыніцай энергіі, адказнай за 17% магутнасцяў Еўрасаюза.

Разам з гэтым вытворчасць электраэнергіі з газу ў 2025 годзе вырасла на 8%. Па словах экспертаў, гэта адбылося пераважна праз звязанае з надвор'ем зніжэнне выпрацоўкі на гідраэлектрастанцыях. Аднак гэты паказчык застаўся значна ніжэйшым за пікавыя значэнні 2019 года. Тым часам выкарыстанне вугалю ўпала да новага гістарычнага мінімуму і склала менш за 10% ад усёй электраэнергіі ЕС, прычым большая частка гэтай генерацыі прыпала на Германію і Польшчу.

Эксперты адзначаюць, што пасля хуткага росту вытворчасці энергіі з аднаўляльных крыніц перад Еўропай паўстае новы выклік — адаптацыя інфраструктуры. Электрасеткі, якія доўгі час развіваліся пад патрэбы буйных цэнтралізаваных электрастанцый, аказаліся не цалкам прыстасаванымі да зменнай і дэцэнтралізаванай генерацыі з ветру і сонца.

Асабліва востра гэтая праблема праяўляецца вечарам: калі попыт на электраэнергію рэзка расце, а сонечная генерацыя ўжо падае, недахоп традыцыйна пакрываўся за кошт газавых электрастанцый.

Менавіта тут усё большую ролю пачынаюць адыгрываць сістэмы захоўвання энергіі. Акумулятары дазваляюць назапашваць лішкі электраэнергіі ў перыяды нізкага попыту і выкарыстоўваць іх увечары, зніжаючы патрэбу ў дарагой газавай генерацыі.

Першыя прыклады такога падыходу ўжо ёсць: у Італіі, якая валодае адным з найбуйнейшых у ЕС паркаў прамысловых акумулятараў, назапашаная электраэнергія ўсё часцей замяняе газ у вячэрнія гадзіны. Аналітыкі параўноўваюць гэты працэс з сітуацыяй у Каліфорніі, дзе акумулятары рэгулярна пакрываюць 20% вячэрніх пікаў попыту і выцясняюць газ.

На гэтай карце паказаны ключавыя змены ў вытворчасці электраэнергіі ў краінах ЕС у 2025 годзе: рост долі ветру і сонца, скарачэнне выкарыстання вугалю, а таксама развіццё сістэм захоўвання энергіі. Крыніца: ember-energy.org

Такія змены прымушаюць інвестараў і палітыкаў пераглядаць доўгатэрміновыя планы. Аналітыкі папярэджваюць, што далейшае будаўніцтва новых газавых электрастанцый можа стаць эканамічна немэтазгодным і легчы цяжарам на плечы падаткаплацельшчыкаў, паколькі танная аднаўляльная энергія і сістэмы яе захоўвання становяцца новай асновай энергасістэмы кантынента.

Каментары да артыкула