Нараджаецца менш дзяцей, бо праблемай стала зачаць. Вось што выявілі апошнія даследаванні, асабліва мужчынскага здароўя

Традыцыйныя сацыяльна-эканамічныя тлумачэнні спаду нараджальнасці сёння ставяцца пад сумнеў даследчыкамі, якія звяртаюць увагу на рост бясплоддзя у выніку экалагічных праблем і позняга ўступлення ў шлюб.

Як адзначае Le Monde, доказы росту бясплоддзя становяцца ўсё больш пераканаўчымі: згодна з міжнароднымі ацэнкамі, заснаванымі на рэгіянальных даследаваннях, праведзеных з 1990 па 2021 год, кожны шосты чалавек у свеце (каля 17,5% насельніцтва) хаця б адзін раз у жыцці сутыкаўся з немагчымасцю зачаць дзіця на працягу года рэгулярнага палавога жыцця без кантрацэпцыі.

Гэтая лічба застаецца стабільна высокай як у багатых краінах (17,8%), так і ў краінах з нізкім даходам (16,5%). 

Асаблівую трывогу выклікае стан мужчынскага здароўя: даследаванні паказваюць, што сярэдняя канцэнтрацыя сперматазоідаў у мужчынскім семені ва ўсім свеце ўпала са 101 да 49 мільёнаў на мілілітр у перыяд з 1973 па 2018 год. Такім чынам, сярэдні сусветны паказчык апынуўся на мяжы парога ў 40—50 мільёнаў на мілілітр, ніжэй за які імавернасць зачацця пачынае імкліва змяншацца.

На гэтым фоне пастаянна расце попыт на дапаможныя рэпрадуктыўныя тэхналогіі (ДРТ). У Францыі доля дзяцей, народжаных з дапамогай медыцынскага ўмяшання, павялічваецца лінейна на працягу сарака гадоў і цяпер складае амаль 4% ад агульнай колькасці, што раўназначна аднаму дзіцяці ў кожным школьным класе. У Даніі гэты паказчык яшчэ вышэйшы і дасягае 10%.

Сацыяльны чыннік

Аднак многія дэмографы заклікаюць не перабольшваць аўтаматычны ўплыў біялогіі на статыстыку. Яны настойваюць, што асноўнымі рухавікамі спаду нараджальнасці застаюцца сацыяльныя чыннікі: адсутнасць стабільнай працы, праблемы з жыллём і цяжкасці ў сумяшчэнні кар’еры з сямейным жыццём.

Ключавым фактарам у гэтай спрэчцы выступае ўзрост. Бясплоддзе часта становецца вынікам рашэння адкласці нараджэнне дзіцяці на пазнейшы тэрмін. Калі ў 25 гадоў імавернасць зачацця за адзін цыкл складае 25%, то ў 35 гадоў яна падае да 12%, а ў 40 гадоў — да 6%.

Экалогія

Тым не менш, даследчыкі з Капенгагенскага ўніверсітэта сцвярджаюць, што сацыяльна-эканамічныя мадэлі не ўлічваюць «цаны індустрыялізацыі» — забруджванне навакольнага асяроддзя.

Даследчык Нільс Скакэбек быў адным з першых, хто яшчэ ў 1990‑х гадах апісаў сусветнае зніжэнне колькасці сперматазоідаў і выявіў сувязь паміж мужчынскім бясплоддзем і ракам яечак, частата якога расце сярод маладых людзей. 

На сённяшні дзень гіпотэза аб экалагічным паходжанні гэтых паталогій з’яўляецца прыярытэтнай. Гаворка ідзе, у прыватнасці, пра ўздзеянне пестыцыдаў і эндакрынных разбуральнікаў.

Дацкія даследчыкі распрацавалі новы паказчык — «агульны каэфіцыент цяжарнасцяў без медыцынскай дапамогі». Ён ахоплівае ўсе выпадкі зачацця натуральным шляхам, уключаючы як нараджэнне жывых дзяцей, так і аборты, але выключае тыя нараджэнні, якія сталі магчымымі толькі дзякуючы рэпрадуктыўным тэхналогіям.

Аналіз паказаў, што натуральная здольнасць насельніцтва да працягу роду пачала зніжацца значна раней і больш імкліва, чым гэта стала заўважна паводле афіцыйнай статыстыкі народжаных дзяцей. Гэта тлумачыцца тым, што развіццё медыцынскай дапамогі і штучнае апладненне доўгі час «маскіравалі» рэальнае пагаршэнне біялагічнага патэнцыялу насельніцтва.

Лад жыцця

Акрамя экалогіі, істотны ўплыў мае і лад жыцця, асабліва ў перыяд за шэсць месяцаў да пачатку цяжарнасці. Курэнне, алкаголь і няправільнае харчаванне негатыўна ўплываюць на палавыя клеткі, на ўсе этапы зачацця, а таксама на далейшае развіццё будучага дзіцяці — як на стадыі эмбрыёна, так і на стадыі плода.

У прыватнасці, нядаўняе даследаванне вучоных Інстытута малекулярнай і клетачнай фармакалогіі (тэхнапарк Сафія-Антыпаліс) паказала, што спажыванне ўльтраапрацаваных прадуктаў і празмерная колькасць калорый наўпрост звязаны са зніжэннем узроўню тэстастэрону і колькасці рухомых сперматазоідаў.

Навукоўцы заклікаюць да неадкладнага ўкаранення нацыянальных стратэгій барацьбы з бясплоддзем, якія б грунтаваліся на супрацоўніцтве медыкаў і дэмографаў. Галоўная мэта — забяспечыць людзей праўдзівай інфармацыяй аб рызыках, звязаных з узростам і навакольным асяроддзем, пры гэтым не ціснучы на тых, хто свядома выбірае жыццё без дзяцей.

Каментары да артыкула