У Атлантычным акіяне ёсць унікальны «Страчаны горад». Тут магло зарадзіцца жыццё на Зямлі

На дне Атлантычнага акіяна, на захад ад Сярэдзінна-Атлантычнага хрыбта, знаходзіцца адно з самых незвычайных месцаў на Зямлі — гідратэрмальнае поле, вядомае як «Страчаны горад». Яно ўяўляе сабой сукупнасць велізарных вапняковых вежаў і калон, што ўздымаюцца з марскога дна на глыбіні больш за 700 метраў. Самая высокая з іх дасягае каля 60 метраў — прыкладна як дваццаціпавярховы дом, піша выданне Science Alert.

Тэлекіраваны падводны апарат асвятляе шпілі «Страчанага горада». Фота: D. Kelley/UW/URI-IAO/NOAA

Навукоўцы лічаць, што падобнае асяроддзе магло стаць адной з калысак жыцця на Зямлі.

«Страчаны горад» быў адкрыты ў 2000 годзе з дапамогай глыбакаводных даследчых апаратаў і дагэтуль застаецца ўнікальным: аналагаў такому комплексу ў Сусветным акіяне пакуль не знойдзена. Паводле ацэнак даследчыкаў, гідратэрмальная актыўнасць у гэтым раёне працягваецца як мінімум 120 тысяч гадоў, а магчыма, і значна даўжэй.

У адрозненне ад вядомых падводных вулканічных крыніц — так званых «чорных курцоў», — экасістэма «Страчанага горада» існуе дзякуючы хімічным рэакцыям паміж марской вадой і пародамі зямной мантыі. Карбанатныя структуры тут значна буйнейшыя, што сведчыць пра іх доўгатэрміновую актыўнасць.

Пасмы бактэрый, што жывуць на кальцытавай вентыляцыйнай аддушыне ў «Страчаным горадзе». Фота: University of Washington/CC BY 3.0

У выніку гэтых хімічных працэсаў у ваду выдзяляюцца вадарод, метан і іншыя газы. Яны служаць крыніцай энергіі для мікробных супольнасцяў, якія жывуць у порах і расколінах вежаў, не маючы патрэбы ні ў сонечным святле, ні ў кіслародзе. Тэмпература флюідаў адносна нізкая — каля 40 градусаў, але гэтага дастаткова для існавання складанай экасістэмы. Побач з крыніцамі можна сустрэць бактэрыі, малюскаў і ракападобных, а больш буйныя жывёлы, напрыклад крабы ці вугры, сустракаюцца значна радзей.

«Страчаны горад» выклікае асаблівую цікавасць у навукоўцаў, якія вывучаюць паходжанне жыцця. Вуглевадароды, што ўтвараюцца тут, з’яўляюцца вынікам геахімічных працэсаў на дне акіяна, а не фотасінтэзу або ўзаемадзеяння з атмасферным вуглякіслым газам.

Паколькі менавіта вуглевадароды з’яўляюцца асновай жывых арганізмаў, гэта ўмацоўвае гіпотэзу, што жыццё магло ўзнікнуць у падобных умовах яшчэ да з’яўлення кіслароднай атмасферы на Зямлі.

У 2024 годзе даследчыкі правялі ў гэтым раёне рэкорднае свідраванне і атрымалі керн мантыйных парод даўжынёй больш за 1,2 кіламетра. Аналіз гэтых узораў можа дапамагчы аднавіць хімічныя працэсы, якія адбываліся мільярды гадоў таму, і лепш зразумець, як нежывая матэрыя магла ператварыцца ў жывую.

Дзевяціметровая труба ў «Страчаным горадзе». Фота: University of Washington/Woods Hole Oceanographic Institution

Навукоўцы таксама мяркуюць, што падобныя экасістэмы могуць існаваць і за межамі Зямлі — напрыклад, на спадарожніках Сатурна і Юпітэра або на Марсе ў мінулым. Калі жыццё здольнае існаваць без сонечнага святла, то менавіта такія хімічна актыўныя асяроддзі могуць быць для яго найбольш спрыяльнымі.

Аднак гэтаму ўнікальнаму месцу пагражае і дзейнасць чалавека. У 2018 годзе стала вядома, што Польшча атрымала дазвол на разведку і здабычу карысных выкапняў у глыбакаводных раёнах побач са «Страчаным горадам». Хоць само поле не з’яўляецца непасрэдным аб’ектам распрацовак, любое ўмяшанне можа мець непрадказальныя наступствы: асадкі або выкіды здольныя пашкодзіць гэты далікатны свет.

Таму ўсё больш спецыялістаў заклікаюць уключыць «Страчаны горад» у Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, каб захаваць гэты ўнікальны прыродны цуд, пакуль яшчэ не позна.

Каментары да артыкула