Афрыка патрабуе стварыць новую карту свету
Краіны Афрыкі прапануюць адмовіцца ад класічнай праекцыі карты свету, распрацаванай яшчэ ў XVI стагоддзі, бо яна скажае рэальныя памеры рэгіёна. Якую альтэрнатыву прапануюць афрыканскія дзяржавы, піша ВВС.
Фота: Matthias Kulka / Getty Images
На звычайных школьных картах Грэнландыя выглядае амаль сувымернай з Афрыкай. Аднак гэта — геаграфічны міф. Насамрэч плошча афрыканскага кантынента складае больш за 30 мільёнаў км², што ў 14 разоў перавышае памеры Грэнландыі (усяго 2,5 мільёна км²).
Такая дэфармацыя — спадчына праекцыі фламандскага картографа Герарда Меркатара, створанай яшчэ ў 1569 годзе для патрэб маракоў. Гэтая мадэль расцягвае аб’екты па меры набліжэння да палюсоў, што робіць Еўропу і Паўночную Амерыку візуальна дамінантнымі, адначасова «сціскаючы» экватарыяльныя рэгіёны.
Скажэнне рэальных маштабаў афрыканскага кантынента, на погляд многіх крытыкаў, непасрэдна ўплывае на тое, як Афрыка пазіцыянуецца ў глабальнай свядомасці. Кантынент, які валодае каласальнымі рэсурсамі і дзе жыве больш за 1,4 мільярда чалавек, візуальна «змяншаецца» ў вачах школьнікаў, палітыкаў і СМІ, што спрыяе яго маргіналізацыі.
Карта свету ў праекцыі Меркатара. Фота: Getty Images
Каб выправіць гэтае памылковае адлюстраванне, актывісты асацыяцый «Africa No Filter» («Афрыка без фільтраў») і «Speak Up Africa» («Выкажыся, Афрыка») распачалі маштабную кампанію «Correct the Map» («Выпраўце карту»). Яны заклікаюць адмовіцца ад праекцыі XVI стагоддзя і перайсці на больш справядлівую праекцыю Equal Earth («Роўная Зямля»), створаную ў 2018 годзе. Гэтая мадэль паказвае кантыненты ў іх рэальных прапарцыянальных суадносінах, пазбягаючы відавочных скажэнняў.
Прыхільнікі пераменаў лічаць, што такое скажэнне рэчаіснасці фарміруе памылковую калектыўную свядомасць, узмацняе стэрэатыпы аб «другараднасці» Афрыкі і з’яўляецца адлюстраваннем старых каланіяльных ідэалогій пра «цэнтр» і «перыферыю» свету.
На перакананне аўтараў кампаніі «Correct the Map», візуальная несправядлівасць закранае ідэнтычнасць і гонар афрыканцаў, асабліва дзяцей, якія з першых класаў бачаць сваю радзіму штучна паменшанай. Сёння арганізацыі актыўна працуюць над тым, каб Equal Earth стала асноўным стандартам ва ўсіх афрыканскіх школах.
Фота: Klaus Vedfelt / Getty Images
Гэтую пазіцыю цалкам падзяляе Афрыканскі саюз (АС). Сёлета арганізацыя прыняла рэзалюцыю, якая рэкамендуе ўсім 55 краінам — членам Саюза перайсці на выкарыстанне карты Equal Earth. Цяпер стратэгічная мэта — прасунуць гэты падыход на глабальны ўзровень праз інстытуты ААН. У красавіку Афрыканскі саюз афіцыйна даручыў Тога выступіць ад імя ўсяго кантынента з гэтай ініцыятывай.
Міністр замежных спраў Тога Робер Дзюсэ (Robert Dussey) у інтэрв’ю Reuters паведаміў, што яго краіна ўжо рыхтуе праект рэзалюцыі ААН. Дакумент плануецца вынесці на галасаванне падчас сесіі Генеральнай Асамблеі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у верасні 2026 года.
Карта свету, створаная ў праекцыі Equal Earth. Фота: Wikimedia Commons
«Гэты крок абумоўлены логікай кагнітыўнай справядлівасці і навуковай строгасці, а не жаданнем выбудаваць нейкую новую іерархію паміж рэгіёнамі свету», — тлумачыць Робер Дзюсэ.
Яшчэ ў верасні 2025 года ён гучна заявіў з трыбуны ААН аб неабходнасці «дэкаланізаваць геаграфію».