Navukoŭcy vyjavili zabojcu piaci miljardaŭ marskich zorak

Vučonyja zajaŭlajuć pra vyrašeńnie šmathadovaj tajamnicy masavaha moru marskich zorak, jaki achapiŭ Cichaakijanskaje ŭźbiarežža Paŭnočnaj Amieryki. Znojdzienaja pryčyna zachvorvańnia adkryvaje šlach da adnaŭleńnia ŭnikalnaj pryrodnaj raŭnavahi ŭ akijanie. Z padrabiaznaściami znajomić Associated Press.

Marskija zorki. Fota: Tahsin Ceylan / Anadolu via Getty Images

Marskija zorki — dziŭnyja istoty, jakija zvyčajna majuć piać pramianioŭ, choć sustrakajucca vidy sa značna bolšaj ich kolkaściu. Koleravaja hama hetych žyvioł varjirujecca ad nasyčanaha aranžavaha da składanych uzoraŭ ź fijaletavych, karyčnievych i zialonych adcieńniaŭ. Zvyčajna hetyja marskija žyvioły žyvuć 20 i bolš hadoŭ.

Adnak z 2013 hoda papulacyi marskich zorak uzdoŭž Cichaakijanskaha ŭźbiarežža Paŭnočnaj Amieryki — ad Mieksiki da Alaski — pačali imkliva skaračacca z-za tajamničaj chvaroby. Epidemija zakranuła bolš za dvaccać vidaŭ, i hety praces praciahvajecca dahetul.

Najbolš paciarpieŭ adzin z najbujniejšych vidaŭ marskich zorak u śviecie — Pycnopodia helianthoides, abo marskaja zorka-słaniečnik. Maksimalny razmach jaje kaniečnaściej (ich kolkaść vahajecca ad 16 da 24) moža dasiahać 1 mietra. Za pieršyja piać hadoŭ uspyški ich papulacyja skaraciłasia na 90%.

Jak adznačajuć daśledčyki, praces praciakańnia chvaroby vyhladaje žachliva. U zdarovaj marskoj zorki pramiani zvyčajna pyšnyja i roŭna raspraŭlenyja. Ale padčas chvaroby na jaje ciele źjaŭlajucca paškodžańni i jazvy, paśla čaho kaniečnaści litaralna advalvajucca.

Doŭhi čas pryčyna hetaha zastavałasia nieviadomaj, i navukoŭcam spatrebiłasia bolš za dziesiać hadoŭ, kab znajści vinavataha, prajšoŭšy praz mnostva pamyłkovych teoryj i niečakanych pavarotaŭ u daśledavańni.

Pycnopodia helianthoides, abo marskaja zorka-słaniečnik. Fota: Wikimedia Commons

Rannija pracy namiakali na toje, što pryčynaj moža być densavirus. Adnak paźniej vyśvietliłasia, što jon źjaŭlajecca zvyčajnym žycharom arhanizma zdarovych zorak i nie źviazany z zachvorvańniem.

Inšyja sproby znajści zabojcu byli niaŭdałymi. Jak tłumačać aŭtary, pryčyna była ŭ tym, što daśledčyki vyvučali ŭzory tkanak užo pamierłych žyvioł, u jakich adsutničała važnaja bijałahičnaja vadkaść, što akružaje ŭnutranyja orhany.

Tolki padčas apošniaha daśledavańnia byŭ praviedzieny padrabiazny analiz hetaj vadkaści. Mienavita tam byli vyjaŭleny bakteryi pad nazvaj Vibrio pectenicida. Cikava, što hetyja ž bakteryi taksama zaražajuć maluskaŭ.

Jak adznačajuć vučonyja, adsačyć krynicu ekałahičnych zachvorvańniaŭ, asabliva pad vadoj, nadzvyčaj składana, tamu takaja praca nahadvaje sapraŭdnaje detektyŭnaje rasśledavańnie.

Što dalej?

Ciapier, kali pryčyna chvaroby viadomaja, u navukoŭcaŭ źjaviłasia značna bolš šancaŭ umiašacca i dapamahčy marskim zorkam. Daśledčyki miarkujuć, što zmohuć pravieryć acalełych asobin na pradmiet zdaroŭja i razhledzieć mahčymaść ich pierasialeńnia.

Taksama abmiarkoŭvajecca mahčymaść raźviadzieńnia marskich zorak u niavoli dla ich nastupnaha pierasialeńnia ŭ tyja rajony, dzie jany praktyčna źnikli. Akramia taho, śpiecyjalisty płanujuć pravieryć, ci majuć niekatoryja papulacyi pryrodny imunitet, i ci mohuć takija mietady, jak vykarystańnie prabijotykaŭ, dapamahčy ŭmacavać ich abaronu ad chvaroby.

Na dumku daśledčykaŭ, adnaŭleńnie papulacyi marskich zorak važnaje dla ŭsioj ekasistemy Cichaha akijana. Niahledziačy na biasškodny vyhlad, heta pražorlivyja drapiežniki, jakija kantralujuć kolkaść marskich vožykaŭ i jaduć amal usio, što žyvie na dnie. Kali marskich zorak stała značna mienš, papulacyja vožykaŭ vybuchova vyrasła i za dziesiać hadoŭ źniščyła kala 95% lasoŭ łaminaryi ŭ Paŭnočnaj Kalifornii.

Hetyja padvodnyja lasy z vodaraściaŭ źjaŭlajucca žyćciova važnymi, bo jany zabiaśpiečvajuć ježu i asiarodździe pražyvańnia dla mnostva žyvioł, uklučajučy ryb, marskich vydraŭ i ciuleniaŭ. Navukoŭcy spadziajucca, što novyja adkryćci dazvolać adnavić papulacyi marskich zorak i tym samym viarnuć da žyćcia kaštoŭnyja padvodnyja ekasistemy.

Kamientary da artykuła