Vajna ŭ Iranie pahražaje apošnim azijackim hiepardam — navukoŭcaŭ vinavaciać u špijanažy

Apošnija ŭ śviecie azijackija hiepardy apynulisia ŭ zakładnikach palityčnaha režymu, jaki bačyć špijanaž navat u fotapastkach, nabytych za hrošy mižnarodnych fondaŭ, a vajskovuju sakretnaść stavić vyšej za vyžyvańnie cełaha vidu. Z padrabiaznaściami znajomić Tagesspiegel.

Piruz — hiepardziania, jakoje stała nadzvyčaj papularnym u Iranie ŭ 2022—2023 hadach. Fota: Wikimedia Commons

U śviecie zastałosia mienš za try dziasiatki azijackich hiepardaŭ (Acinonyx jubatus venaticus), i ŭsie jany žyvuć u Iranie. Ale ciapier hetym žyviołam pahražaje nie tolki brakańjerstva, darohi i razbureńnie asiarodździa, ale i sam iranski režym.

Kali navukoŭcaŭ ličać špijonami

Iranskija ŭłady ŭžo šmat hadoŭ padazrajuć navukoŭcaŭ z pryrodaachoŭnych prajektaŭ u supracoŭnictvie z zamiežnymi śpiecsłužbami. Navat aŭtamatyčnyja fotapastki i GPS-ašyjniki ŭsprymajucca siłavikami jak prykmiety špijanažu.

Paśla pačatku vajny situacyja stała jašče ciažejšaj: pablizu častki zapaviednikaŭ vyjavilisia sakretnyja vajskovyja abjekty, a mnohija prahramy manitorynhu amal spynilisia.

Iranski bijołah i pryrodaachoŭnik Miechdzi Nabijan (Mehdi Nabiyan), jaki pryśviaciŭ achovie pryrody ŭ Iranie čverć stahodździa, a ciapier vymušany žyć u vyhnańni ŭ Aŭstralii, nazyvaje pierśpiektyvy vyratavańnia hiepardaŭ nadzvyčaj zmročnymi. Jaho rašeńnie pakinuć krainu stała vynikam praciahłaha cisku i pieraśledu.

Niadaŭna Korpus vartavych isłamskaj revalucyi aryštavaŭ viadomaha vieterynara Imana Miemaryjana (Iman Memarian), jaki pracavaŭ u prahramie achovy hiepardaŭ. Pryčynaj stali jaho vykazvańni ŭ sacyjalnych sietkach. Pavodle Nabijana, rodnym dahetul nie paviedamili, dzie znachodzicca navukoviec i ŭ jakich umovach jaho ŭtrymlivajuć.

Heta nie pieršy vypadak. Jašče ŭ 2018 hodzie iranskija ŭłady zatrymali dzieviać ekołahaŭ, u tym liku kiraŭnika najbujniejšaha prajekta pa achovie hiepardaŭ. Ich abvinavacili ŭ špijanažy na karyść zamiežnych dziaržaŭ. Adzin z zatrymanych zahinuŭ u turmie — aficyjna śćviardžałasia, što heta było samahubstva. Niekatoryja aryštavanyja praviali za kratami bolš za šeść hadoŭ.

Hetyja padziei stvaryli atmaśfieru strachu siarod daśledčykaŭ. Mnohija bajacca praciahvać palavuju pracu, pakidajuć krainu abo pierachodziać da vykładańnia i łabaratornych daśledavańniaŭ.

Ułady prosta nie vierać, što ludzi mohuć pracavać u surovych umovach addalenych pustyniaŭ vyklučna ź lubovi da pryrody, a nie pa zadańni zamiežnych raźviedak. Asablivyja padazreńni vyklikaje supracoŭnictva ź mižnarodnymi arhanizacyjami, u tym liku z Prahramaj raźvićcia AAN.

Dla azijackaha hieparda takaja praca žyćciova nieabchodnaja. Bijołah Biecina Vachter ź Bierlinskaha instytuta daśledavańniaŭ zaaparkaŭ i dzikaj pryrody kaža, što biez samaachviarnaści miascovych ekołahaŭ hety padvid, mahčyma, užo źnik by.

Azijackija hiepardy ŭ Iranie. Fota: Wikimadia Commons

Kompleks pahroz dla hieparda

Siońnia hałoŭnyja pahrozy dla hiepardaŭ — heta źniknieńnie zdabyčy, vypas vielizarnych statkaŭ žyvioły, darohi i pramysłovaje asvajeńnie pustynnych terytoryj.

Kolkaść hazelaŭ, dzikich aviečak i inšych žyvioł, na jakich palujuć hiepardy, rezka skaraciłasia z-za brakańjerstva i źniščeńnia asiarodździa. U vyniku drapiežniki vymušanyja pakidać adnosna biaśpiečnyja zony i pieraadolvać vialikija adlehłaści ŭ pošukach ježy.

Surjoznaj prablemaj stali i pastuchovyja sabaki. Jany mohuć zabivać dzicianiat hiepardaŭ abo adbirać u ich zdabyču. Akramia taho, pastajannaja prysutnaść ludziej i chatniaj žyvioły parušaje naturalnyja pavodziny drapiežnikaŭ.

Asobnuju niebiaśpieku ŭjaŭlajuć aŭtamabilnyja trasy, što pierasiakajuć terytoryi pražyvańnia hiepardaŭ u centralnym Iranie. Za apošnija hady niekalki žyvioł zahinuli pad kołami aŭtamabilaŭ.

Daśledavańnie, apublikavanaje jašče ŭ 2017 hodzie, pakazała: z 42 hiepardaŭ, znojdzienych miortvymi ŭ Iranie pamiž 2001 i 2012 hadami, pałovu zabili brakańjery, pastuchi abo ich sabaki. Jašče 12 zahinuli na darohach.

Ciapier vajna častkova źmianiła situacyju. Z adnaho boku, skaracilisia transpartny ruch, pramysłovaja aktyŭnaść i prysutnaść ludziej u niekatorych zapaviednikach. Ale z druhoha — asłab kantrol z boku jehieraŭ, asabliva ŭ rajonach kala vajskovych baz. Heta moža pryvieści da rostu brakańjerstva.

Najvažniejšym instrumientam dla nazirańnia za hiepardami zastajucca fotapastki. Kamiery z datčykami ruchu dazvalajuć atrymlivać źviestki pra kolkaść žyvioł i ich pieramiaščeńni ŭ vielizarnych pustynnych rajonach. Ale ciapier zamianiać batarei i praviarać karty pamiaci atrymlivajecca značna radziej, a častka daśledavańniaŭ faktyčna spynienaja.

Azijacki hiepard. Fota: Wikimadia Commons

Tym nie mienš sioleta navukoŭcy atrymali i redkija dobryja naviny. Kali letaś aficyjna było viadoma tolki pra 17 dzikich hiepardaŭ, to sioleta daśledčyki zafiksavali ŭžo 21 darosłuju žyviołu i šeść dzicianiat.

Adnak navat heta nie harantuje vyžyvańnia padvidu. Pavodle iranskich daśledavańniaŭ, mienš za pałovu dzicianiat, jakija naradzilisia ŭ 2020—2024 hadach, dažyli da adnaho hoda.

Navukoŭcy nastojvajuć: kab vyratavać hiepardaŭ, nieabchodna budavać aharodžy ŭzdoŭž tras, rabić padziemnyja pierachody dla žyvioł, zmahacca z brakańjerstvam i adnaŭlać naturalnaje asiarodździe. Ale dla hetaha patrebnyja hrošy, a mižnarodnaje finansavańnie ciapier istotna ŭskładnienaje praz vajnu, sankcyi i palityčnuju izalacyju Irana.

Miechdzi Nabijan padkreślivaje: kali navukoŭcy straciać mahčymaść pravodzić manitorynh i palavyja daśledavańni, śviet moža prosta nie zaŭvažyć momantu, kali apošni azijacki hiepard źniknie nazaŭsiody.

Kamientary da artykuła