«Zakuliśsie»: 20‑hadovy jutubier biez kinošnaj adukacyi źniaŭ film, jaki ŭsie abmiarkoŭvajuć i łamajuć hałavu nad razhadkaj
Heta jak sny architektara pry tempieratury 39. Krypovy miem, stvorany padletkam, staŭ choraram, jaki ŭsie abmiarkoŭvajuć. Halivud ahałomšana naziraje, jak pakaleńnie zumieraŭ niasie hrošy na historyju pra biaskoncyja pustyja kalidory z žoŭtymi špalerami, što vyrasła ź internet-miema. Heta taksama prykład taho, što mahli b zdymać i talenavityja biełarusy.
Kłark (Čyvieteł Edžyjafar) u Zakuliśsi. Kadr ź filma
Usio pačałosia jašče ŭ 2019 hodzie na ananimnym forumie 4chan. Adzin z karystalnikaŭ apublikavaŭ tryvožny fotazdymak pustoha pamiaškańnia z žoŭtymi špalerami i niepryjemnym fłuarescentnym śviatłom, dadaŭšy podpis pra toje, što, kali nieaściarožna «vypaści z realnaści», možna apynucca ŭ biaskoncym žoŭtym łabiryncie.
Zdymak, jak vyśvietlili internet-daśledčyki, byŭ zrobleny ŭ 2003 hodzie padčas ramontu kramy cacak u amierykanskim Viskonsinie, ale mif pačaŭ žyć svaim žyćciom i abrastać fanackimi teoryjami.
Režysior Kiejn Parsans staŭ samym maładym režysioram u historyi, čyj film staŭ lidaram prakatu
U pačatku 2022 hoda šasnaccacihadovy padletak Kiejn Parsans namalavaŭ u prahramie Blender karotkamietražku ŭ styli znojdzienaj plonki i vykłaŭ jaje na YouTube. Videa stała virusnym, sabraŭšy dziasiatki miljonaŭ prahladaŭ, a talenavitym chłopcam zacikaviłasia znakamitaja niezaležnaja studyja A24.
Pry śmiešnym dla sučasnaha kino biudžecie 10 miljonaŭ dalaraŭ poŭnamietražnaje «Zakuliśsie» (Backrooms) sabrała 118 miljonaŭ za pieršyja vychadnyja. Parsans staŭ samym maładym režysioram u historyi, čyj film uznačaliŭ prakat. Bolš za toje, małabiudžetny chorar pakinuŭ daloka zzadu film «Mandałorac i Hrohu» ad Disney.
Amierykanskija analityki ŭžo paraŭnoŭvajuć hetuju situacyju z 1960‑mi hadami, kali Halivud u panicy pierad telebačańniem zdymaŭ razdźmutyja i niepavarotlivyja epiki, a moładź išła ŭ kino na tannyja, ale dziorzkija filmy kontrkultury. Siońnia moładź hetak ža hałasuje rublom za «kino dla nas i pra nas», pakidajučy karparatyŭnyja franšyzy piensijanieram.
Liminalnaja estetyka ofisnaha čystca
Siužet znajomić nas z Kłarkam (Čyvieteł Edžyjafar, viadomy pa filmie «12 hadoŭ rabstva»), uładalnikam depresiŭnaj meblevaj kramy i architektaram-niaŭdačnikam. Jon pieražyvaje razvod, zmahajecca z ałkahalizmam i chodzić na sieansy da psichaterapieŭtki Mery (Renate Rejnśvie, zorka dramy «Najhoršy čałaviek na śviecie»), jakaja sama maje traŭmu ad źniščeńnia rodnaha doma dziacinstva. Sumny pobyt Kłarka pieraryvajecca, kali elektryk znachodzić u padvale kramy try dziŭnyja tumblery, ustalavanyja pad vuhłom i ni da čaho nie padklučanyja. Nieŭzabavie Kłark zaŭvažaje ščylinu ŭ ścianie, jakaja śviecicca, i litaralna pravalvajecca skroź jaje ŭ inšaje vymiareńnie — toje samaje Zakuliśsie.
Kłark u Zakuliśsi. Architektura hetaha miesca pazbaŭlena jakoj-niebudź łohiki. Kadr ź filma
Dla architektara, čyje ambicyi abmiežavalisia prodažam tannaj mebli i imitacyjaj chatniaj utulnaści ŭ handlovaj zale, hetaje miesca robicca piersanalnym prafiesijnym piekłam. Heta architektura, pazbaŭlenaja čałaviečnaści i łohiki, biaskoncaja prastora, zbudavanaja, jak trapna zaŭvažaje ŭ filmie sam hieroj, «budaŭnikami pad kisłatoj» — ździek ź jaho maraŭ niešta pabudavać.
Toje, što bačyć Kłark, nahadvaje ofisny čyściec ź sieryjała «Raździaleńnie». Estetyka hetaha miesca całkam pabudavanaja na fienomienie liminalnych prastoraŭ. Hety termin apisvaje pierachodnyja zony — pustyja kalidory, zakinutyja handlovyja centry, padziemnyja pierachody. Jany stvoranyja dla taho, kab ludzi praź ich prachodzili, ale kali hetyja prastory pazbaŭlenyja ludziej, čałaviečaja psichika pačynaje adčuvać hłyboki žach.
Psichaterapieŭtka Mery (Renate Rejnśvie) taksama znachodzić u prastorach Zakuliśsia adlustravańnie traŭmaŭ svajho dziacinstva i strachu pierad ułasnym varjactvam. Kadr ź filma
Heta svajho rodu «złaviesnaja dalina» ad architektury — miesca vyhladaje znajomym, ale pad hetym miortvym ofisnym śviatłom niama sapraŭdnaha žyćcia.
Kali ŭ filmie Krystafiera Nołana «Pačatak» architektary prajektavali ŭ snach maksimalna praŭdapadobnyja harady, kab achviara nie zdahadałasia pra iluziju, to Zakuliśsie źjaŭlajecca vynikam čyjojści chvoraj architekturnaj fantazii. Interjer znaročysta niapravilny: niezamknutyja pamiaškańni, ščyliny pamiž ścienami, u jakija nie prasunuć i palca, vystupy biez usialakaha sensu, łazy i chaatyčna rasstaŭlenaja mebla.
Hetaja architektura mahła naradzicca tolki ŭ naš ličbavy čas. Vymiareńnie vyhladaje tak, byccam jano było naśpiech źleplenaje ŭ kampjutarnaj prahramie.
Pavarot rečaŭ pa vosiach tut nie pryvodzić da taho, što jany padajuć, jany prosta naskroź źlivajucca sa ścienami i padłohami. Niapravilna zadadzienaja vyšynia paviercha pryvodzić da taho, što vokny i pieraharodki častkova vystupajuć vyšej za pierakryćcie, a arka moža być prarezana praz vuhał pamiaškańnia.
Usio heta nahadvaje piasočnicu studenta-architektara, jaki nie stvaraje prastoru dla žyćcia, a ekśpierymientuje z prastoraj unutry prahramy, kab namacać miežy jaje mahčymaściej.
Čym pužaje film «Zakuliśsie»
U hetym biaskoncym łabiryncie Minataŭra jość svaje žychary i pačvary. Heta nie inšapłanietniki, nie piakielnyja demany, heta niapravilnyja «ŭspaminy» samoha Zakuliśsia pra toje, što ŭ jaho traplaje, jak pirat-sułtan — maskot meblevaj kramy Kłarka.
Miechanizm nahadvaje film Aleksa Harlenda «Anihilacyja», dzie anamalnaja zona «Mihacieńnie» pracavała jak pryzma, skažona pierałamlajučy DNK usiaho, što traplała ŭ jaje miežy. Zakuliśsie robić toje ž samaje ź ludźmi i materyjalnymi rečami.
Asistentka Ket i jaje chłopiec Bobi biarucca dapamahčy Kłarku ŭ daśledavańni Zakuliśsia. Kadr ź filma
Kab zadakumientavać isnavańnie anamalii, Kłark biare z saboj svaich padnačalenych: asistentku Ket (Łukita Makśvieł, viadomaja pa sieryjale «Terapija») i jaje chłopca Bobi (Fin Bieniet, «Spraŭdny detektyŭ», «Rycar Siami Karaleŭstvaŭ»). Mienavita praź ichnija videakamiery my bačym značnuju častku žachaŭ.
Šumy, pieraškody i raspłyvistyja siłuety zdymki na kamieru nie dazvalajuć adrazu razhledzieć pahrozu. Heta pakidaje mozhu značna bolš prastory dla tryvožnych dadumak, čym lubyja žachi ŭ farmacie Full HD. Tryvohu nahniataje i bieśpierapynny huł paŭsiudnych fłuarescentnych lampaŭ, jaki ciśnie na słych.
Film vielmi pierakanaŭča imituje haračkavyja sny pry tempieratury 39, u jakich prastora vakoł ciabie hublaje ŭsialakuju łohiku, dzie ty sprabuješ źbiehčy ad nieviadomaj niebiaśpieki pa biaskoncych kalidorach, leśvicach i anfiładach pamiaškańniaŭ, pazbaŭlenych sensu ŭ svaim raźmiaščeńni. U takich snach niemahčyma schavacca, jak i ŭ Zakuliśsi, ale i dahnać ciabie nie mohuć, bo ty nieadkładna pračniešsia. Ale ŭ Zakuliśsi — nie. Mienavita na takim uzroŭni patajonnych, dziciačych strachaŭ i pracuje hety chorar.
Luby šlach da vychadu z Zakuliśsia moža być prosta «ŭspaminami» Zakuliśsia pra tyja miescy, adkul pryjšli hieroi. Kadr ź filma
Piasočnica biez adkazaŭ
Za tym, što adbyvajecca ŭ Zakuliśsi sočyć instytut Async, jaki pasyłaje daśledavać prastoru navukoŭcaŭ u zaścierahalnych kaściumach, kab zrazumieć pryrodu fienomiena. Ale, jak možna zrazumieć, biezvynikova.
Uzajemasuviaź hetaha miesca ź piersanažami dazvalaje zrabić dziasiatki roznych zdahadak, nivodnaja ź jakich nie budzie mieć kančatkovaha paćviardžeńnia. Lubyja adkazy, jakija dajuć abo daduć stvaralniki filma ŭ budučyni, mohuć litaralna ničoha nie značyć, być pamyłkovymi abo sastarełymi.
Ałahičnaść miesca daje hlebu dla mnostva praciahaŭ, bo ŭ śviecie, jaki nie padparadkoŭvajecca praviłam, ni adna razhadka nie viadzie da raskryćcia jaho hałoŭnaj tajamnicy.
Krytyki sustreli hety indy-film z zachapleńniem, adznačyŭšy, što žanr chorara narešcie advaročvajecca ad tannaj kryvi i prymityŭnych skrymieraŭ u bok inšych, bolš ambicyjnych naratyvaŭ.
A zumiery ŭ sacsietkach litaralna šalejuć ad tajamnic suśvietu Zakuliśsia, sprabujučy pa drobnych detalach i słovach samich hierojaŭ zrazumieć, što tam adbyvajecca i ci źjaŭlajecca finał filma realnym.
Jak kažuć u viadomym internet-miemie: kali b my viedali, što heta takoje, ale my nie viedajem, što heta takoje. Zumiery ŭžo vynieśli svoj vierdykt hrašyma, pakazaŭšy Halivudu, što ich mała cikaviać mańjaki ź bienzapiłami ci praklatyja lalki. Inšaja sprava krychu niapravilny, biaskoncy ofis, u jakim možna pravieści ŭsio žyćcio — što moža być bolš žudasnym i žyćciovym siońnia?