Hetaja raślina adpužvaje kamaroŭ nie horš za samuju papularnuju chimiju

Raślina najbolš viadomaja dziakujučy svajoj niezvyčajnaj zdolnaści ŭździejničać na katoŭ.

Kaciamiatka (Nepeta cataria). Fota: Wikimedia Commons

Łaśjon na asnovie aleju kaciamiatki (jaje jašče nazyvajuć kašečaj miataj abo časam, pamyłkova, mielisaj, malisaj) padčas vyprabavańniaŭ va Uhandzie pakazaŭ takuju ž efiektyŭnaść, jak i dyetyłtałuamid (DETA), jaki ličycca załatym standartam siarod srodkaŭ ad kamaroŭ i klaščoŭ. Daśledčyki spadziajucca, što tannaja miascovaja alternatyva dapamoža ŭ baraćbie z malaryjaj u rehijonach, dzie darahija preparaty niedastupnyja.

Kaciamiatka (Nepeta cataria) — vid kvietkavych raślin siamiejstva jasnotkavych vyšynioj ad 35 da 100 santymietraŭ. Jana raście na vialikich terytoryjach Jeŭropy i Azii, a taksama naturalizavałasia ŭ Paŭnočnaj i Paŭdniovaj Amierycy, Afrycy i Novaj Ziełandyi.

Kaciamiatka kacinaja najbolš viadomaja dziakujučy svajoj niezvyčajnaj zdolnaści ŭździejničać na katoŭ: mnohija žyvioły paśla kantaktu z raślinaj pačynajuć ciercisia ab jaje, katacca pa ziamli i pavodzić siabie hulliva. Taki efiekt vyklikaje niepietałakton — naturalnaje rečyva, jakoje źmiaščajecca ŭ raślinie. Adnak, jak pakazali papiarednija nazirańni, dla ludziej hetaje złučeńnie moža być karysnym zusim ź inšaj pryčyny: jano zdolnaje adpužvać nasiakomych, u tym liku kamaroŭ.

Navukoŭcy z Kardyfskaha ŭniviersiteta i ich kalehi z Uhandy pravieryli, ci možna vykarystać alej kaciamiatki kacinaj dla stvareńnia tannaha i efiektyŭnaha srodku ad kamaroŭ. Vyniki svajoj pracy, jak piša The Guardian, jany prezientavali na kanfierencyi Tavarystva ekśpierymientalnaj bijałohii ŭ Fłarencyi.

Spačatku daśledčyki paćvierdzili ŭ łabaratornych umovach, što alej kaciamiatki sapraŭdy adpužvaje kamaroŭ. Paśla hetaha jany arhanizavali palavyja vyprabavańni va ŭschodniaj Uhandzie. Dobraachvotniki nanosili na nohi roznyja srodki, a navukoŭcy padličvali, kolki kamaroŭ sadziłasia na skuru ciaham viečara.

Zdymak ilustracyjny. Fota: freepik.com

Častka ŭdzielnikaŭ karystałasia łaśjonam z 15% DETA (DEET, dyetyłtałuamid). Mienavita takaja kancentracyja najbolš šyroka pradstaŭlena ŭ kamiercyjnych repielentach va Uhandzie.

Inšyja atrymali łaśjony z 2% abo 6% aleju kaciamiatki kacinaj, a kantrolnaja hrupa — płaceba.

Vyśvietliłasia, što łaśjon z 6% aleju kaciamiatki kacinaj abaraniaŭ ad ukusaŭ hetak ža efiektyŭna, jak i srodak z DETA. Viersija z 2% aleju taksama dobra pracavała, choć i krychu sastupała dvum inšym varyjantam.

Pavodle kiraŭnika daśledavańnia, vykładčyka Kardyfskaha ŭniviersiteta Sajmana Skofiłda, hałoŭnaja pieravaha novaha srodku — jaho dastupnaść. Dla mnohich drobnych fiermieraŭ u sielskich rajonach Uhandy kamiercyjnyja repielenty zanadta darahija, tamu jany časta naohuł nie vykarystoŭvajuć abaronu ad kamaroŭ.

Daśledavańnie pakazała, što vytvorčaść łaśjonu možna arhanizavać na miascovym uzroŭni.

Sam Skofiłd taksama z humaram pryznaŭ, što daśledčyki nie praviarali, ci budzie pach novaha łaśjonu pryciahvać katoŭ. 

Pošuk novych srodkaŭ baraćby z kamarami zastajecca vielmi aktualnym. Pavodle acenak, u 2024 hodzie malaryjaj zarazilisia kala 282 miljonaŭ čałaviek, a pamierli 610 tysiač, pieravažna maleńkija dzieci ŭ krainach Afryki. Akramia taho, śpiecyjalisty ŭsio čaściej havorać pra rost ustojlivaści kamaroŭ da insiektycydaŭ i ŭzbudžalnikaŭ chvaroby — da supraćmalaryjnych preparataŭ.

Kamientary da artykuła