Elektronnuju «Biełaruskuju encykłapiedyju», stvoranuju jak prastoru «vierahodnych viedaŭ pra Biełaruś», cicha likvidavali razam z redakcyjaj. Kupu artykułaŭ pieradali Hihinu
Prajekt elektronnaj encykłapiedyi, jaki na praciahu niekalkich hadoŭ prezientavali jak ideałahična pravilny adkaz Vikipiedyi, spyniŭ svajo isnavańnie. Sajt prajekta bolš nie adkryvajecca, padraździaleńnie, jakoje jaho stvarała, likvidavali, a nievialiki vynik šmathadovaj pracy cełaha štata navukoŭcaŭ pieradali Nacyjanalnaj biblijatecy Vadzima Hihina.
Hałoŭnaja staronka elektronnaj «Biełaruskaj encykłapiedyi»
Toje, što sajt prajekta belarusenc.by nie adkryvajecca na praciahu doŭhaha času, zaŭvažyŭ biełaruski vikipiedyst Uładzisłaŭ Čachovič. Apošni raz «žyvoj» staronka «Biełaruskaj encykłapiedyi» była zafiksavana 17 červienia 2026 hoda.
Hrandyjoznyja płany pa napisańni «ideałahična pravilnaj» historyi
Rašeńnie ab stvareńni ŭłasnaj elektronnaj encykłapiedyi było inicyjavana tahačasnym kiraŭnikom Akademii navuk Uładzimiram Husakovym. U 2021 hodzie ŭ struktury Centralnaj navukovaj biblijateki imia Jakuba Kołasa NAN stvaryli asobny Centr encykłapiedyčnych vydańniaŭ (CEV).
Zahadčykam CEV u lipieni 2023 hoda zhadvaŭsia kandydat fiłałahičnych navuk Mikoła Trus, jaki paśla ŭznačalvaŭ Centr daśledavańniaŭ staradrukaŭ i rukapisaŭ (siońnia likvidavany). Zahadčycaj hałoŭnaj redakcyi była historyk i encykłapiedystka Sofja Samuel.
Pry hetym da pracy nad prajektam farmalna byŭ pryciahnuty ledź nie ŭvieś akademičny bamond. Akramia samoha Husakova, u navukova-redakcyjnuju radu i kalehii ŭvachodzili dziasiatki akademikaŭ i daktaroŭ navuk.
Namieśnikam staršyni rady značyŭsia akademik, doktar histaryčnych navuk Alaksandr Kavalenia. Taksama ŭ śpisach fihuravali takija viadomyja navukoŭcy, jak historyki Vadzim Łakiza i Viačasłaŭ Daniłovič, fizik Siarhiej Haponienka, architektar Alaksandr Łakotka, fiłołahi Ihar Kapyłoŭ i Ivan Savierčanka, a taksama kiraŭnik Centra vajennaj historyi Alaksiej Litvin.
Dziaržaŭnyja ŚMI nie škadavali epitetaŭ dla prajekta. Dyrektar Centralnaj navukovaj biblijateki Stanisłaŭ Jurecki nazyvaŭ jaho «niepaźbiežnym etapam raźvićcia», «prastoraj dakładnych viedaŭ» i «ŭnikalnym prajektam pa abjomie infarmacyi». Tam ža Sofja Samuel chvaliłasia, što pierad stvareńniem sajta kamanda «vyvučyła bolš za dvaccać sajtaŭ inšych encykłapiedyj» i maryła, što z časam kožnaja tema vyłučycca ŭ asobny sajt, utvaryŭšy «sučasny infarmacyjna nasyčany partał».
Prajektam navat jeździli vychvalacca na mižnarodnyja forumy ŭ rasijski Tatarstan.
Asablivy akcent rabiŭsia na ideałohiju. Naprykład, Alaksiej Litvin prama zajaŭlaŭ, što ŭ encykłapiedyi treba abaviazkova adlustravać novyja abstaviny z kryminalnaj spravy ab «hienacydzie biełaruskaha naroda», jakuju viadzie Hienieralnaja prakuratura.
Kaniec «epochi navukovaha stendapu»
Sam kuratar prajekta Uładzimir Husakoŭ byŭ viadomy svaimi ekscentryčnymi inicyjatyvami: jak my pisali raniej, jon prapanoŭvaŭ vyłučyć Alaksandra Łukašenku na Nobieleŭskuju premiju miru, sprabavaŭ vydać zbor jaho tvoraŭ, uvodziŭ u abarot dziŭnaje paniaćcie «biełaruski śviet» i prymušaŭ Akademiju navuk pravodzić biaskoncyja forumy daśledčykaŭ kazak.
Adnak u mai 2025 hoda kiraŭnictva ŭ Akademii źmianiłasia: Husakova na pasadzie źmianiŭ były ministr achovy zdaroŭja Uładzimir Karanik. Miarkujučy pa ŭsim, sa zvalnieńniem hałoŭnaha inicyjatara encykłapiedyi skončyłasia i toje, što navukoŭcy nazyvali «epochaj navukovaha stendapu» — prajekt straciŭ administracyjnuju padtrymku i sens isnavańnia ŭ vačach novaha kiraŭnictva.
Užo niedzie ŭ pačatku viasny 2026 hoda, mienš čym praz hod paśla taho, jak inicyjatar prajekta Husakoŭ pakinuŭ svaju pasadu, sa struktury Centralnaj navukovaj biblijateki NAN źnik i sam Centr encykłapiedyčnych vydańniaŭ, jaki raniej zajmaŭ asobny pavierch i šukaŭ u štat navukovych redaktaraŭ, biblijohrafaŭ i karektaraŭ.
Hara naradziła myš: 4000 artykułaŭ za 5 hadoŭ
Vyniki pracy dziaržaŭnaj ustanovy ź vialikim štatam i finansavańniem akazalisia bolš čym ścipłymi — usiaho 4000 artykułaŭ za piać hadoŭ. Dla paraŭnańnia: u Biełaruskaj Vikipiedyi, jakuju stvarajuć biez cełaha štatu navukovych supracoŭnikaŭ entuzijasty i vałanciory całkam biaspłatna, tolki za adzin kalandarny hod źjaŭlajecca kala 10 000 novych artykułaŭ.
Jak bačna z zachavanaj archiŭnaj karty sajta, ambicyjnyja płany ŭ asnoŭnym tak i zastalisia na papiery.
Ź dziasiatkaŭ zajaŭlenych tem realna byli stvorany tolki raździeły «Pryroda» i adzin histaryčny pieryjad — «Biełaruś u Druhoj suśvietnaj i Vialikaj Ajčynnaj vojnach».
Usie astatnija histaryčnyja epochi (ad pachodžańnia biełarusaŭ i VKŁ da sučasnaj Respubliki Biełaruś), a taksama klučavyja raździeły «Hramadstva», «Dziaržava», «Ekanomika», «Kultura», «Adukacyja», «Navuka» tak i zastalisia nie zapoŭnienymi.
Spadčynu pieradali Hihinu
Niahledziačy na likvidacyju asobnaha sajta, sabranyja teksty vyrašyli zachavać. U červieni 2026 hoda hienieralny dyrektar Nacyjanalnaj biblijateki Biełarusi (NBB) i deputat Vadzim Hihin abviaściŭ, što kala 4 tysiač zapisaŭ, stvoranych Akademijaj navuk, byli biezapłatna pieradadzieny jaho ŭstanovie.
Ciapier hetyja teksty płanujuć intehravać u biblijatečny prajekt «Biełaruś u asobach i padziejach». Pavodle słoŭ Hihina, heta robicca dla taho, kab stvaryć «alternatyvu źniešnim krynicam infarmacyi».
Takim čynam, ambicyjny prajekt NAN pieratvaryŭsia ŭsiaho tolki ŭ dadatak da bazy danych inšaj dziaržaŭnaj ustanovy. Technična intehracyja budzie składanaj, bo struktura sajtaŭ kardynalna roznaja, i, imavierna, pieranos budzie ažyćciaŭlacca ŭ ručnym režymie.
Samaja maštabnaja sproba biełaruskich uładaŭ stvaryć ułasnuju «pravilnuju» i kiravanuju encykłapiedyju ŭ internecie zaviaršyłasia zakryćciom redakcyi, vydaleńniem sajta i cichaj pieradačaj ścipłych archivaŭ u biblijateku.