Kala bierahoŭ Turcyi znajšli najstaražytniejšaje ŭ śviecie zatanułaje sudna

La bierahoŭ Turcyi, niepadalok ad vostrava Kiekova ŭ pravincyi Antalja, archieołahi znajšli reštki karabla, jaki zatanuŭ kala 4400—4700 hadoŭ tamu. Jak śćviardžajuć daśledčyki, heta samaje staražytnaje ź viadomych zatanułych sudnaŭ u śviecie. Jano isnavała prykładna ŭ toj samy čas, kali budavali piramidu Chieopsa ŭ Jehipcie, piša Bi-bi-si.

Na miescy katastrofy znajšli try kamiennyja jakary

Draŭlany korpus karabla nie zachavaŭsia, ale na marskim dnie zastalisia pradmiety, jakija jon pieravoziŭ: try vialikija kamiennyja jakary i bolš za 30 kieramičnych sasudaŭ. Znachodki raskidanyja pa padvodnym schile na hłybini kala 30 mietraŭ. Miarkujecca, što sudna było handlovym, mieła kala 10 mietraŭ u daŭžyniu i pieravoziła tavary pa Mižziemnym mory.

Kab vyznačyć uzrost karabla, archieołahi vyvučyli formu sasudaŭ. Pakolki draŭnina nie zachavałasia, pravieści radyjavuhlarodny analiz było niemahčyma. Kieramika ž maje charakternyja prykmiety: dźvie ručki, vystupajučaje rabro ŭ siaredniaj častcy i plaskataje dno. Padobnyja amfary znachodzili ŭ Jehipcie i na Blizkim Uschodzie, dzie ich datujuć pieryjadam 4400— 4700‑hadovaj daŭniny.

Dziakujučy znojdzienym amfaram možna vyznačyć i ŭzrost sudna. Fota: Hakan Öniz

Kiraŭnik ekśpiedycyi Asacyjacyi mižziemnamorskaj archieałohii Chakan Eniz z tureckaha ŭniviersiteta Akdeniz zajaviŭ, što asablivaści apracoŭki kieramiki dazvalajuć upeŭniena adnieści karabiel da rańniaha bronzavaha vieku.

Paśla padniaćcia na pavierchniu sasudy pieradali śpiecyjalistam dla kansiervacyi. Archieołah z aŭstralijskaha ŭniviersiteta Makuory Karyn Savada znajšła ŭnutry niekatorych ź ich značnuju kolkaść hustoha bliskučaha asadku. Ciapier daśledčyki sprabujuć vyśvietlić, što mienavita pieravozili na karabli. Heta mahli być aliŭkavy alej, vino abo draŭnianaja smała. Nie vyklučana taksama, što sasudy vykarystoŭvali paŭtorna: paśla razhruzki ich mahli znoŭ napaŭniać tavarami i adpraŭlać u płavańnie.

Znachodki, jakija prabyli tysiačy hadoŭ pad vadoj, treba zakansiervavać. Fota: Hakan Öniz

Znachodka dapamoža lepš zrazumieć handlovyja suviazi staražytnaha Mižziemnamorja. Pavodle mierkavańnia archieołahaŭ, karabiel, vierahodna, adpraviŭsia z uschodniaha ŭźbiarežža Mižziemnaha mora i nakiroŭvaŭsia albo ŭ Troju, jakaja znachodziłasia na terytoryi sučasnaj paŭnočna-zachodniaj Turcyi, albo na Kryt, dzie žyli minojcy.

Rajon vostrava Kiekova byŭ niebiaśpiečnym dla marapłaŭstva praz mocnyja płyni i viatry. U navakolnych vodach lažać sotni zatanułych karabloŭ, jakija vyvučajuć padvodnyja archieołahi.

Chakan Eniz adznačaje, što za kožnaj takoj znachodkaj stajać losy ludziej, jakija budavali sudny, vyrablali amfary i hruzili ich na karabli. Pavodle jahonych słoŭ, daśledčyki razumiejuć, što stali pieršymi za piać tysiač hadoŭ ludźmi, jakija dakranulisia da hetych pradmietaŭ.

Padvodnyja archieołahi staranna raskopvajuć abjekty. Fota: Hakan Öniz

Raniej najstaražytniejšym viadomym zatanułym sudnam ličyłasia karabielnaja znachodka kala hrečaskaha vostrava Dakos, uzrost jakoj składaje kala 4200 hadoŭ. Adnak siarod karabloŭ, ad jakich zachavalisia frahmienty draŭniny, najstarejšym zastajecca sudna ŭzrostam kala 2400 hadoŭ, znojdzienaje ŭ Čornym mory kala bierahoŭ Bałharyi.

Kamientary da artykuła