U Čačersku skončyli adnaŭleńnie ratušy, pabudavanaj favarytam Kaciaryny II dla natchnionaha Łondanam «idealnaha horada»

U studzieni 2026 hoda ŭ Čačersku paśla maštabnaj rekanstrukcyi znoŭ adkryłasia haradskaja ratuša. Raboty na abjekcie, jaki źjaŭlajecca pomnikam architektury XVIII stahodździa i ŭvachodzić u «Załatoje kalco» Homielščyny, vialisia z 2024 hoda. Ciapier tut možna padniacca na naziralnuju placoŭku, vypić harbaty z hrafiniaj i pabačyć biŭni mamantaŭ.

Abnoŭlenaja Čačerskaja ratuša. Fota: SB. Biełaruś siehodnia

Prajekt kaštavaŭ prykładna 2 miljony rubloŭ, srodki byli vyłučany ŭ ramkach dziaržaŭnaj prahramy pa pieraadoleńni nastupstvaŭ katastrofy na ČAES.

Da pačatku rabot histaryčny budynak padyšoŭ u stanie, jaki patrabavaŭ nieadkładnaha ŭmiašańnia. Apošni raz ramont tut pravodziŭsia ŭ kancy 2000-ch, adnak prablemy ź vilhaćciu i znosam draŭlanych kanstrukcyj zastavalisia niavyrašanymi.

Staryja draŭlanyja kanstrukcyi piaci viežaŭ — centralnaj i čatyroch vuhłavych — byli całkam demantavanyja. Dla ich adnaŭleńnia vykarystoŭvali śpiecyjalny brus, jaki pa indyvidualnaj zamovie vyrablali ŭ Rasii — tolki tam znajšłosia pradpryjemstva, zdolnaje vypuścić materyjał ź nieabchodnymi charaktarystykami tryvałaści.

Interjer abnoŭlenaj Čačerskaj ratušy. Fota: Čačerski vieśnik

Fota: Čačerski vieśnik

Budynku viarnuli histaryčnuju vyšyniu ŭ 33 mietry i adnavili naziralnuju placoŭku ź fluhieram. Što praŭda, aktyvisty ŭ śfiery achovy spadčyny adznačajuć, što naziralnaj placoŭki histaryčna nie isnavała — jaje niama na fota pačatku XX stahodździa, ale jana jość na zdymkach savieckaha času, pierad vajnoj. 

Taksama ŭnutry budynka stvaryli novuju vintavuju leśvicu z hranitu.

Kab vyrašyć prablemu pieraŭvilhatnieńnia muravanych ścien, prymianili śpiecyjalnuju sanirujučuju tynkoŭku. Jaje recepturu raspracoŭvali i vyrablali pad zakaz u Hrodnie.

Novaja vintavaja leśvica ŭ ratušy, ablicavanaja kieramahranitam. Fota: SB. Biełaruś siehodnia

Ekspazicyjny zandaš aŭtentyčnaj muroŭki ratušy. Fota: SB. Biełaruś siehodnia

Paśla zaviaršeńnia rekanstrukcyi ŭ budynku znoŭ adkryŭsia Čačerski historyka-etnahrafičny muziej, fondy jakoha naličvajuć bolš za 20 tysiač pradmietaŭ. Siarod najbolš kaštoŭnych ekspanataŭ — biŭni mamanta i pryłady pracy epochi palealitu (uzrost kala 30 tysiač hadoŭ), a taksama kalekcyja ŭnikalnych abrazoŭ Babickaj ikanapisnaj škoły. Asobnaja zała, «Tronnaja», pryśviečana pieryjadu hrafaŭ Čarnyšovych. Dla turystaŭ praduhledžany elemienty animacyi, naprykład, sustreča z akciorami ŭ kaściumach XVIII stahodździa, i dehustacyja pradukcyi miascovaha vinzavoda.

Abrazy Babickaj ikanapisnaj škoły ŭ ekspazicyi muzieja ŭ abnoŭlenaj Čačerskaj ratušy. Fota: SB. Biełaruś siehodnia

Ekspazicyja muzieja ŭ abnoŭlenaj Čačerskaj ratušy. Fota: SB. Biełaruś siehodnia

Ekspazicyja muzieja ŭ abnoŭlenaj Čačerskaj ratušy. Fota: SB. Biełaruś siehodnia

Hieamietryja zamiest chaosu

Unikalnaść Čačerskaj ratušy niemahčyma razhladać u adryvie ad historyi samoha horada. Da 1770‑ch hadoŭ Čačersk mieŭ typovuju dla siaredniaviečča chaatyčnuju płaniroŭku, sfarmiravanuju vakoł zamka i dziacinca.

Carkva Rastva Baharodzicy i kaścioł Najśviaciejšaj Trojcy ŭ Čačersku — chramy-bliźniaty, pabudavanyja dla poŭnaj simietryčnaści kampazicyi idealizavanaj płaniroŭki horada. Fota: Wikimedia Commons

Situacyja źmianiłasia paśla pieršaha padziełu Rečy Paspalitaj, kali ŭ 1774 hodzie rasijskaja impieratryca Kaciaryna II padaryła miastečka svajmu favarytu, pieršamu biełaruskamu hienierał-hubiernataru Zacharu Čarnyšovu. Hraf, jaki byŭ prychilnikam jeŭrapiejskaha kłasicyzmu, vyrašyŭ całkam pierabudavać pasielišča. Jon źnios staryja ŭmacavańni i ŭkaraniŭ novuju, stroha hieamietryčnuju sietku vulic.

Viadomy daśledčyk biełaruskaj architektury Juryj Čanturyja adznačaŭ, što płaniroŭka Čačerska maje dziŭnaje padabienstva z prajektam rekanstrukcyi Łondana paśla Vialikaha pažaru 1666 hoda aŭtarstva Krystafiera Rena. U asnovie lažała ideja stvareńnia vidavych pierśpiektyŭ, jakija zamykalisia architekturnymi daminantami.

Rekanstrukcyja płaniroŭki Čačerska, u jakoj centralnym elemientam kampazicyi słužyć budynak ratušy. Vakoł płoščy byli raźmieščany čatyry chramy-ratondy, ź jakich źbiarohsia tolki adzin, a na miescy dziacinca byŭ pabudavany pałac hienierał-hubiernatara Čarnyšova

U centry hetaj sistemy była pabudavana ratuša. Vakoł jaje, na adnolkavaj adlehłaści, raźmiaścili čatyry chramy-ratondy: try pravasłaŭnyja carkvy i adzin kaścioł, ź jakich da našych dzion acaleła tolki Spasa-Praabraženskaja carkva, aŭtarstva jakoj prypisvajecca Džakama Kvarenhi.

Sam budynak ratušy ŭ svajoj architektury spałučaje kłasicyzm z elemientami psieŭdahotyki, takimi jak śpičastyja zaviaršeńni akon, što było charakterna dla taho času.

Čačerskaja ratuša ŭ 1895 hodzie jašče nie mieła naziralnaj placoŭki na centralnaj viežy. Fota: Wikimedia Commons

A ci była ratuša?

Choć budynak tradycyjna nazyvajuć ratušaj, historyki dahetul spračajucca nakont jaho realnaj funkcyi. Dakumientalna nie vyznačana, ci vykonvaŭ hety budynak funkcyju mahistrata, dla jakoj pieršapačatkova pryznačaŭsia.

Čačerskaja ratuša ŭ čas niamieckaj akupacyi 1941‑1944 hadoŭ užo maje naziralnuju placoŭku na centralnaj viežy. Fota: Wikimedia Commons

Vyhlad Čačerskaj ratušy paśla rekanstrukcyi. Fota: telehram-kanał «Homielŝina oficialno»

Jość vierahodnaść, što pryhožaja pabudova z vyraznymi viežami słužyła chutčej simvałam novaj ułady i centram horadabudaŭničaj kampazicyi, čym realnym administracyjnym abjektam. Zatoje dakładna viadomy bolš poźni los budynka: archiŭnyja dadzienyja śviedčać, što ŭ 1863 hodzie tut raźmiaščałasia sielskaje vučylišča, a ŭ 1884 hodzie — apteka.

Siońnia, paśla zaviaršeńnia restaŭracyi, budynak praciahvaje słužyć horadu, ciapier užo ŭ jakaści zachavalnika jaho historyi.

Kamientary da artykuła