Novyja, sučasnyja leki ci daŭnija, raniejšyja preparaty: u jakich pabočak bolš?

U instrukcyjach da sučasnych preparataŭ časta možna znajści kapitalnyja śpisy pabočnych efiektaŭ — časam na niekalki staronak. Ci praŭda, što staryja srodki byli bolš «biaśpiečnymi»? Adkaz daje doktar Uładzimir Pikirenia.

Fota: «Naša Niva»

Kali paraŭnać, naprykład, instrukcyju pa ŭžyvańni karvałołu, jaki źjaviŭsia ŭ siaredzinie XX stahodździa, i atorvastatynu, raspracavanaha ŭžo ŭ 1990‑ia hady, roźnica budzie vidavočnaja. Raździeł pra niepažadanyja reakcyi ŭ karvałołu zajmaje mienš za staronku, u toj čas jak u atorvastatynu — amal try.

Ale ci aznačaje heta, što karvałoł u try razy biaśpiečniejšy? A moža, staryja leki ŭvohule bolš biaśpiečnyja? A moža, heta «bihfarma» sprabuje «padsadzić» ludziej na leki, kab potym lačyć chvaroby, jakija sama ž i vyklikała?

Na ŭsie hetyja pytańni doktar Pikirenia daje adnaznačny adkaz — nie. Tłumačeńnie značna praściejšaje i bolš racyjanalnaje.

Ź ciaham času patrabavańni da acenki biaśpieki lekaŭ istotna ŭzmacnilisia. Siońnia vytvorcy abaviazanyja ŭnosić u śpis pabočnych efiektaŭ usie niepryjemnyja stany, jakija ŭźnikali ŭ ŭdzielnikaŭ kliničnych daśledavańniaŭ na ŭsich troch etapach vyprabavańniaŭ.

Paśla rehistracyi preparata zbor infarmacyi praciahvajecca. Ludzi mohuć paviedamlać pra niepažadanyja reakcyi ŭžo padčas zvyčajnaha vykarystańnia. Naprykład, u ZŠA dla hetaha isnuje śpiecyjalny servis, a na kožnaj upakoŭcy paznačany numar telefona, pa jakim možna paviedamić pra pabočny efiekt.

Efiekt noceba

Tut uklučajecca jašče adzin važny miechanizm — tak zvany efiekt noceba. Heta «anty-płaceba»: kali niepažadanyja adčuvańni ŭźnikajuć nie z-za dziejańnia preparata, a z-za čakańnia niehatyŭnych nastupstvaŭ.

Na pačatku lačeńnia čałaviek časta tryvožycca, uvažliva prysłuchoŭvajecca da siabie — i heta pravilna. Ale mozh aŭtamatyčna źviazvaje padziei, jakija adbyvajucca blizka ŭ časie. Kali, naprykład, u čałavieka i raniej pieryjadyčna baleła hałava, ale jon nie nadavaŭ hetamu vialikaha značeńnia, to paśla pačatku lačeńnia takaja ž hałaŭnaja bol moža ŭspryniacca jak «vynik» pryjomu preparata.

Jak padkreślivaje doktar Pikirenia, sprava nie ŭ «nadumlivaści» ci «niedastatkovaj adukavanaści». Tak pracuje naša niervovaja sistema.

Čamu ŭ śpis pabočak traplaje tak šmat usiaho

Kampanii fiksujuć usie paviedamleńni pra niepažadanyja reakcyi i ŭnosiać ich u instrukcyju. Pry hetym dla ŭklučeńnia pabočnaha efiektu nie patrabujecca pravodzić asobnaje daśledavańnie, jakoje dakładna dakazvaje pryčynna-vynikovuju suviaź.

U vyniku ŭ śpisy traplajuć stany, jakija ŭ realnaści nie źviazanyja z preparatam, reakcyi, što ŭźnikajuć značna radziej, čym moža padavacca, a taksama časovyja źjavy, jakija nie niasuć pahrozy žyćciu i zdaroŭju.

Pry hetym dla ŭklučeńnia ŭ instrukcyju stanoŭčych efiektaŭ patrabujecca značna bolš strohaja dokaznaja baza. Takaja asimietryja časta i stanovicca padstavaj dla skieptyčnaha staŭleńnia navat da vielmi karysnych lekaŭ.

Prykład statynaŭ: strachi i realnaść

U jakaści prykładu doktar Pikirenia pryvodzić atorvastatyn — adzin z preparataŭ hrupy statynaŭ. Pieršyja surjoznyja dokazy ich karyści źjavilisia bolš za 30 hadoŭ tamu. Adnak vakoł statynaŭ da hetaha času isnuje mnostva aściaroh: ad śćviardžeńniaŭ, što jany «bieskarysnyja», da papularnych čakańniaŭ seksualnaj dysfunkcyi.

Kalektyŭ aŭtaraŭ z «Abjadnańnia daśledčykaŭ lačeńnia chalesterynu» (Cholesterol Treatment Trialists' Collaboration) pravioŭ mietaanaliz randamizavanych kantralavanych daśledavańniaŭ, pryśviečanych pabočnym efiektam statynaŭ.

Vyniki pakazali, što takija paznačanyja ŭ instrukcyjach źjavy, jak kahnityŭnyja parušeńni, depresija, parušeńni snu i pieryfieryčnaja niejrapatyja, nie majuć ekśpierymientalnaha paćviardžeńnia.

Paćvierdžanymi akazalisia klinična biaśpiečnaje pavyšeńnie ŭzroŭniu piačonačnych fiermientaŭ u kryvi, źmieny ŭ analizach mačy, nie źviazanyja z paškodžańniem nyrak, vielmi redkaja aciočnaść, adčuvańnie myšačnaj słabaści, a taksama pierachod ź pieraddyjabietu ŭ dyjabiet, jaki adbyvajecca na 10—15% čaściej, čym bieź lačeńnia statynami.

Kali strach pieramahaje dokaznuju miedycynu

Jak zaŭvažaje Pikirenia, vialikaja prablema palahaje ŭ tym, što efiekt noceba i strachi ŭpłyvajuć nie tolki na pacyjentaŭ, ale i na daktaroŭ. Časam navat macniej — bo dadajecca bojaź jurydyčnaj adkaznaści, kali niešta pojdzie nie tak.

U vyniku častka ludziej, jakim mahło b dapamahčy efiektyŭnaje lačeńnie biez surjoznych pabočnych efiektaŭ, nie atrymlivajuć jaho svoječasova i hublajuć hady žyćcia.

Mienavita tamu tak važna aceńvać nieabchodnaść pryjomu preparataŭ razam sa śpiecyjalistam. I nie prosta prychodzić na kansultacyju, a zadavać usie pytańni, jakija vas chvalujuć: pra praciahłaść lačeńnia, mahčymyja pabočnyja efiekty, ryzyki i karyść.

Nie varta bajacca navat tych pytańniaŭ, jakija zdajucca niedarečnymi abo naviejanymi abmierkavańniami ŭ internecie ci čatam GPT.

Kamientary da artykuła