Jak vajna Trampa ź Iranam nabliziła kaniec nafty i hazu i adkryła darohu elektryčnaści

Donald Tramp nie lubić elektramabili i nienavidzić vietraki. Jon sprabuje zabaranić «zialonuju» enierhietyku ŭ ZŠA i ŭsialak padtrymlivaje amierykanskich naftavikoŭ. Adnak mienavita jaho namahańniami «zialonaja» budučynia moža atrymać kančatkovuju pieramohu nad naftahazavym minułym va ŭsim śviecie, piša Bi-bi-si.

Zdymak ilustracyjny. Fota: «Naša Niva»

Usio tamu, što vajna Trampa ź Iranam spravakavała novy enierhietyčny kryzis, jaki moža zaciamnić usie papiarednija. I pakul što najlepš hety kryzis pieražyvajuć krainy, jakija zrabili vysnovy z papiaredniaha, vyklikanaha ŭvarvańniem Rasii va Ukrainu, i ŭkłalisia ŭ elektramabili i soniečnuju enierhiju.

Lidary «zialonaj revalucyi» — Kitaj i Jeŭrasajuz.

Kitaj — tamu što jon źjaŭlajecca suśvietnaj fabrykaj, zaležyć ad impartu enierharesursaŭ i imkniecca da enierhietyčnaj niezaležnaści dziela pieramohi ŭ baraćbie za suśvietnaje ekanamičnaje panavańnie nad Złučanymi Štatami — najbujniejšym u śviecie vytvorcam nafty i hazu.

Jeŭrasajuz — bo jon straciŭ najbujniejšaha pastaŭščyka enierharesursaŭ, Rasiju, jak tolki jana vyrašyła vykarystać naftahazavyja pastaŭki dla palityčnaha i ekanamičnaha cisku na Jeŭropu dziela zavajavańnia Ukrainy.

Paśla napadu ZŠA na Iran ceny na haz u Jeŭropie vyraśli z 30 da 50 jeŭra za miehavat-hadzinu, tady jak paśla rasijskaha ŭvarvańnia va Ukrainu jany dasiahali 300 jeŭra. A Kitaj nie tolki nie pierapłačvaje za haz i naftu, ale i doraha pierapradaje rasijskija partyi zvadkavanaha hazu ŭ Japoniju — tamu što ŭ jaho dastatkova enierhii, niahledziačy na suśvietny kryzis.

Usio dziakujučy adnaŭlalnym krynicam — soniečnym panelam, vietrakam i hidraelektrastancyjam. I revalucyi ŭ aŭtatransparcie.

Kolki nafty ekanomiać elektramabili

Kitaj družna pierasieŭ na elektramabili i staŭ ich hałoŭnym eksparcioram na płaniecie. U minułym hodzie prodaž elektryčnych mašyn u Kitai vyras u čatyry razy ŭ paraŭnańni z 2021 hodam i pieravysiŭ prodažy va ŭsim śviecie.

Elektryfikacyja transpartu maje pramoje dačynieńnie da naftavaha kryzisu. Tolki za košt pierachodu na elektramabili śviet u cełym u minułym hodzie aščadziŭ 2,7 miljona baralaŭ nafty ŭ dzień, padličyli analityki BloombergNEF. Ahułam praz čatyry hady ekanomija padvoicca, prahnazujuć jany.

Dla paraŭnańnia: z-za błakady Armuzskaha praliva Iranam śviet niedaličyŭsia 10—12 miljonaŭ sa 105 miljonaŭ baralaŭ nafty, jakija jon spažyvaŭ da vajny. Inšymi słovami, kali b vajna ź Iranam adbyłasia adnačasova z ahresijaj Rasii suprać Ukrainy, deficyt byŭ by jašče bolš istotnym, a ceny vyraśli b jašče macniej.

Možna pahladzieć na hetuju statystyku ź inšaha boku: krainy Zachadu dla kampiensacyi naftavaha šoku vyrašyli pajści na biesprecedentny ŭ sučasnaj historyi rasprodaž nafty sa stratehičnych zapasaŭ. Zajaŭleny abjom interviencyj — kala 3 miljonaŭ baralaŭ u sutki na praciahu 4—5 miesiacaŭ.

Kali b nie elektramabili, pryjšłosia b pradavać roŭna ŭdvaja bolš, a heta niemahčyma čysta fizična z-za abmiežavańniaŭ ekspartnaj infrastruktury. A značyć, nafta zaraz kaštavała b jašče daražej.

Raźvitańnie z hazam

Kitaj pierasadžvaŭsia na elektramabili i ŭściłaŭ pustyniu Hobi soniečnymi panelami ź mierkavańniaŭ enierhietyčnaj biaśpieki, kab mienš zaležać ad impartu nafty ź Blizkaha Uschodu, a taksama z Rasii, Aŭstralii i ZŠA. Jeŭropa rabiła toje ž samaje, kab pazbavicca ad rasijskaj naftahazavaj zaležnaści.

Adnak pastupova hieapalityčnyja mierkavańni sastupili miesca čysta ekanamičnym: adnaŭlalnyja krynicy enierhii stali tańniejšymi i bolš dastupnymi. Navat biez datacyj i subsidyj vietraki, batarei i elektramabili akazalisia bolš pryvabnymi.

Ad momantu spravakavanaha Rasijaj enierhietyčnaha kryzisu 2021—2022 hadoŭ soniečnyja batarei i vietraki patańnieli bolš čym na 20%, a ich efiektyŭnaść vyrasła. Zaraz budavać i ŭvodzić ich u ekspłuatacyju lahčej, chutčej i tańniej, čym vuhalnyja, hazavyja, hidra– i tym bolš atamnyja elektrastancyi.

Pakolki pieršapačatkova vietraki i soniečnyja batarei byli simvałam baraćby sa źmianieńniem klimatu, bolšaść krain nie śpiašałasia z darahim pierachodam na adnaŭlalnyja krynicy. Jany płanavali vykarystać pryrodny haz — bolš ekałahičny, čym vuhal — jak «pierachodnaje» paliva.

Novaja vajna na Blizkim Uschodzie pastaviła hetuju stratehiju pad pytańnie. Iran pierakryŭ Armuzski praliŭ, praź jaki Katar pastaŭlaŭ prykładna 20% usiaho pryrodnaha hazu na suśvietny rynak. Ciapier byłyja spažyŭcy katarskaha hazu znoŭ palać vuhal, bo heta adzinaje, čaho dastatkova doma i što nie treba impartavać.

Adnak ahulnaja stratehija pierachodu da adnaŭlalnych krynic nie źmianiłasia. Źmianiłasia tolki taktyka.

«U minuły kryzis paciarpieła ŭ asnoŭnym Jeŭropa, a hetym razam — usie. Nie vyklučana, što ciapier mnohija krainy vyrašać prapuścić pierachodny hazavy pieryjad i adrazu pieraskočyć da adnaŭlalnych krynic enierhii, zachavaŭšy pry hetym vuhal u enierhietyčnym bałansie», — adznačaje En-Safi Karbaz z Kałumbijskaha ŭniviersiteta.

Chto zapłacić: usie razam ci kožny paasobku

«Vysnova vidavočnaja: krainy, jakija zamianili hazavuju hienieracyju adnaŭlalnymi krynicami enierhii, ciapier mienš uraźlivyja da rostu cen na naftu i haz», — pišuć ekśpierty jeŭrapiejskaha daśledčaha centra Bruegel.

Adnak jak tolki «zialonyja» technałohii stali ekanamična pryvabnymi, ułady zharnuli datacyi, i pierachod da adnaŭlalnych krynic enierhii zapavoliŭsia.

«Pakul rost cen na haz apiaredžvaŭ ceny na elektraenierhiju ŭ 2022 i 2023 hadach, prodaž ciepłavych pompaŭ pa ŭsioj Jeŭropie ros, paśla čaho ŭ 2024 i 2025 hadach tempy rostu zapavolilisia. I Jeŭrakamisija zharnuła płan pa ŭstanoŭcy ciepłapompaŭ», — pryvodzić Bruegel prykład taho, jak subsidyi rastajuć pa miery źmiakčeńnia kryzisu.

Ale pryjšła novaja biada — vajna na Blizkim Uschodzie. Jana viarnuła pytańnie pra dziaržpadtrymku ŭ paradak dnia.

«Ciapierašni enierhietyčny kryzis całkam zdolny zaćmić naftavy šok 1970‑ch hadoŭ, jaki staŭ katalizataram pierachodu da alternatyŭnych krynic enierhii, — ličyć były vysokapastaŭleny čynoŭnik amierykanskaha Biełaha doma Džejsan Bardaf z Kałumbijskaha ŭniviersiteta. — Ale dla hetaha patrebnyja reformy».

Niekatoryja krainy ŭžo abviaścili pra padobnyja reformy, kab nahnać adstavańnie ŭ «zialonaj revalucyi».

U Vialikabrytanii, naprykład, da hetaha času byli zabaronienyja pieranosnyja soniečnyja paneli, jakija svabodna pradajucca ŭ Hiermanii, Niepale i inšych krainach. Panel viešajecca choć na bałkonie, choć na dachu, uklučajecca ŭ chatniuju razietku i vypracoŭvaje elektraenierhiju, źnižajučy ahulnuju nahruzku ŭ sietcy.

Tolki ciapier, kali Iran zakryŭ Armuzski praliŭ i nafta z hazam rezka padaraželi, brytanskija ŭłady zavarušylisia, paabiacali admianić zabaronu i damovilisia z supiermarkietami, što tyja zaviazuć i buduć pradavać pieranosnyja soniečnyja paneli.

Kamientary da artykuła