Niahledziačy na sankcyi suprać Rasii i padtrymku Ukrainy Japonija pieratvaryłasia ŭ adzin z hałoŭnych kanałaŭ pastavak vysokatechnałahičnych kampanientaŭ, jakija vykarystoŭvajucca ŭ rasijskaj zbroi. Rasśledavańnie The New York Times raskryvaje, jak, pavodle zachodnich śpiecsłužbaŭ, rasijskaja raźviedka zmahła arhanizavać u krainie zakupku i vyvaz patrebnych technałohij.
Paśla pačatku poŭnamaštabnaj vajny suprać Ukrainy Zachad pasprabavaŭ pierakryć Rasii dostup da technałohij, nieabchodnych dla vytvorčaści sučasnaj zbroi. Ź jeŭrapiejskich stalic byli vysłanyja sotni rasijskich špijonaŭ, a suprać źviazanych z Kramlom kampanij uviali sankcyi.
Ale, jak pakazvaje rasśledavańnie The New York Times, adnym z novych centraŭ dziejnaści rasijskaj raźviedki stała Japonija. Mienavita adtul, śćviardžaje vydańnie, Maskva praciahvaje atrymlivać vysokatechnałahičnyja kampanienty dla svajoj abaronnaj pramysłovaści.
Maštab prablemy, pavodle NYT, paćviardžajuć i vyniki ŭkrainskich ekśpiertyz. Paśla taho jak u mai rasijskaja kryłataja rakieta Ch-101 razburyła žyły šmatpaviarchovik u Kijevie i zabiła jak minimum 24 čałavieki, śpiecyjalisty daśledavali jaje abłomki. Ukrainskaja ekśpiertyza vyjaviła, što ŭ sistemie kiravańnia rakiety vykarystoŭvalisia japonskija kampanienty, ekspart jakich u Rasiju byŭ zabaronieny paśla ŭviadzieńnia sankcyj.
Rasśledavańnie The New York Times hruntujecca na kanfidencyjnych dziaržaŭnych dakumientach, karparatyŭnych materyjałach i dziasiatkach intervju ź dziejnymi i byłymi pradstaŭnikami śpiecsłužbaŭ i dziaržaŭnych orhanaŭ troch kantynientaŭ. Bolšaść surazmoŭcaŭ pahadziłasia havaryć tolki na ŭmovach ananimnaści, pakolki nie mieła prava raskryvać raźviedvalnuju infarmacyju.
Sakretnaje padraździaleńnie HRU i «Aerafłot»
Pavodle vydańnia, klučavuju rolu ŭ hetaj schiemie adyhryvaje małaviadomaje 20‑ie ŭpraŭleńnie Hałoŭnaha raźviedvalnaha ŭpraŭleńnia Rasii (HRU). Sa spasyłkaj na supracoŭnikaŭ piaci zachodnich raźviedsłužbaŭ NYT śćviardžaje, što jaho supracoŭniki pad vyhladam dypłamataŭ abo pradstaŭnikoŭ kamiercyjnych kampanij zajmajucca pošukam, zakupkaj i nielehalnym vyvazam u Rasiju vysokatechnałahičnych tavaraŭ, nieabchodnych dla vytvorčaści zbroi.
Kiraŭnikom hetaj dziejnaści ŭ Japonii, jak śćviardžajuć krynicy NYT, źjaŭlajecca supracoŭnik HRU Maksim Filčankaŭ. U lutym 2024 hoda 49‑hadovy mužčyna byŭ pryznačany kiraŭnikom pradstaŭnictva «Aerafłota» ŭ Tokia. Pavodle zachodnich śpiecsłužbaŭ, pad prykryćciom hetaj pasady Filčankaŭ kaardynuje zakupki vysokatechnałahičnych kampanientaŭ dla Rasii.
Choć «Aerafłot» nie znachodzicca pad sankcyjami Japonii, jaho dziejnaść u krainie faktyčna spyniłasia, bo avijakampanija nie moža atrymlivać nieabchodnyja zapčastki i techničnaje absłuhoŭvańnie. Pry hetym jaje aficyjnyja partniory praciahvajuć pracavać.
Adnym ź ich, pavodle rasśledavańnia, źjaŭlajecca japonskaja łahistyčnaja kampanija Proco Air. Jana arhanizuje pieravozku hruzaŭ u krainy, kudy lataje «Aerafłot», naprykład u Šry-Łanku abo Uźbiekistan. Adtul rasijskaja avijakampanija zabiraje ich i dastaŭlaje ŭ Rasiju. Sam pa sabie taki miechanizm nie parušaje zakon, bo mnohija katehoryi tavaraŭ usio jašče dazvolena ekspartavać.
Adnak zachodnija śpiecsłužby ličać padobnyja łahistyčnyja łancužki važnym elemientam dziejnaści rasijskaj raźviedki. Pavodle NYT, adnym z hałoŭnych tranzitnych punktaŭ dla japonskich technałohij padvojnaha pryznačeńnia, jakija šukaje Kreml, staŭ Vjetnam, adkul jana ŭžo pierapradajecca ŭ Rasiju.
Uładalnik Proco Air Takechika Miki paviedamiŭ žurnalistam, što paznajomiŭsia ź Filčankavym jašče kala 2018 hoda, ale aktyŭna supracoŭničać ź im pačaŭ paśla jaho viartańnia ŭ Tokia ŭ 2024-m. Pry hetym Miki admaŭlaje, što viedaŭ pra suviazi Filčankava z rasijskimi śpiecsłužbami abo ŭdzielničaŭ u pieravozcy zabaronienych tavaraŭ. Pavodle jaho, kampanija adpraŭlaje pieravažna miedycynskaje abstalavańnie i kaśmietyku.
Adnak žurnalisty NYT źviarnuli ŭvahu, što adzin z pradstaŭlenych im dakumientaŭ śviedčyŭ pra supracoŭnictva z rasijskaj farmaceŭtyčnaj kampanijaj «R-Farm». Jaje zasnavalnik, Alaksiej Repik, znachodzicca pad sankcyjami Vialikabrytanii, Kanady i Aŭstralii za ciesnyja suviazi z Uładzimiram Pucinym. Pry hetym samu Proco Air ni ŭ adnoj krainie nie abvinavačvali ŭ parušeńni zakona.
Čamu mienavita Japonija
Pavodle acenak ukrainskaha ŭrada, kala 90% rasijskich rakiet i bieśpiłotnikaŭ utrymlivajuć japonskija kampanienty. Havorka idzie pra mikraschiemy, paŭpravadniki, pieradatčyki i inšyja elemienty padvojnaha pryznačeńnia, jakija mohuć vykarystoŭvacca pry vytvorčaści sučasnaha ŭzbrajeńnia.
Pry hetym Japonija z samaha pačatku poŭnamaštabnaj vajny padtrymała Ukrainu: dałučyłasia da sankcyj suprać Rasii i, nasupierak paślavajennaj tradycyi, pačała pastaŭlać Kijevu vajskovuju dapamohu, u tym liku broniekamizelki i šlemy.
Adnak, pavodle surazmoŭcaŭ NYT, adnych sankcyj akazałasia niedastatkova. Adna z hałoŭnych pryčyn taho, što rasijskaja raźviedka praciahvaje dziejničać u Japonii, — asablivaści miascovaha zakanadaŭstva. Paśla Druhoj suśvietnaj vajny paŭnamoctvy japonskich śpiecsłužbaŭ byli istotna abmiežavanyja, a asobnaha zakona ab špijanažy ŭ krainie faktyčna niama.
Pra toje, što praź Japoniju praciahvajuć traplać kampanienty dla rasijskaj zbroi, Tokia nieadnarazova paviedamlaŭ i Kijeŭ. Jak śćviardžaje NYT, tolki ŭ krasaviku 2025 hoda Ukraina nakiravała japonskamu Ministerstvu zamiežnych spraŭ nie mienš za vosiem dypłamatyčnych not ź infarmacyjaj pra japonskija kampanienty, vyjaŭlenyja ŭ rasijskich rakietach i inšaj zbroi paśla ŭdaraŭ pa hramadzianskich abjektach. Na praciahu hoda takich paviedamleńniaŭ było jašče kala vaśmi. Da ich prykładalisia śpisy i fatahrafii drukavanych płat, paŭpravadnikoŭ, pieradatčykaŭ i inšych kampanientaŭ japonskaj vytvorčaści.
U dakumientach zhadvalisia vyraby kampanij NEC, Panasonic, Toshiba i inšych. Pry hetym ukrainski bok nie śćviardžaŭ, što hetyja kampanii śviadoma pastaŭlali pradukcyju ŭ Rasiju. Sami vytvorcy zajavili NYT, što vykonvajuć sankcyjnyja patrabavańni i nie parušali zakanadaŭstva.
Japonskija ŭłady pryznajuć maštab prablemy i ŭžo prymajuć miery. Ministerstva ekanomiki, handlu i pramysłovaści papiaredziła kampanii i halinovyja abjadnańni pra sproby abyści sankcyi, a taksama ŭniesła ŭ čorny śpis dziasiatki zamiežnych struktur, jakija padazrajucca ŭ dapamozie Rasii.
Adnačasova ŭ krainie pačali ŭzmacniać mahčymaści śpiecsłužbaŭ dla baraćby ź niezakonnym ekspartam i dziejnaściu zamiežnych raźviedak. U studzieni palicyja Tokia paviedamiła, što vyjaviła supracoŭnika rasijskaj raźviedki, jaki vydavaŭ siabie za ŭkrainca i sprabavaŭ atrymać kamiercyjnyja sakrety ad japonskaha rabotnika. Adnak praz adsutnaść asobnaha zakona ab špijanažy spravu zaviali pavodle zakanadaŭstva ab abaronie kankurencyi, a sam rasijski ahient da taho času ŭžo pakinuŭ krainu.
Kamientary