«Ваша звычка есці макароны як гарнір…» Што шакуе італьянца ў Беларусі

47‑гадовы Тамаза д’Амата нарадзіўся ў Палерма, сталіцы Сіцыліі, на беразе Тырэнскага мора. Поўдзень Італіі — гэта асобны сусвет. Стэрэатыпы прыпісваюць паўднёвым жыхарам, у адрозненне ад паўночнікаў, павышаную прывабнасць, сувязь з «Коза ностра», патрыярхальнасць і — магчыма, нязвыклую беларусам — эмацыйнасць. Але хто ж верыць стэрэатыпам у 2026 годзе? У розніцы паміж беларусамі і італьянцамі разбіраўся «Анлайнер».

«Як ты трымаешся?»

— Вы ведаеце, у кожным міфе і легендзе ёсць крыху праўды. Але ў асноўным людзьмі кіруюць стэрэатыпы з кіно, — усміхаецца Тамаза, шэф-повар Café de Paris. — Я вырас у тыповай для Палерма сям'і: тата — капітан на нафтавым танкеры, мама — хатняя гаспадыня. Па тых часах усяго было дастаткова. Будзеце смяяцца, але я апынуўся ў індустрыі высокай кухні, бо не хацеў вучыцца. Думаў, кулінарны інстытут у Касцільёнчэла — для лянівых. З 40 гадзін навучання на тыдзень палова — гэта практыка на кухні. Чым не мара?.. У 16 гадоў я ўжо зарабляў больш, чым сябры маіх бацькоў. Праўда, дастаткова хутка высветлілася, што быць кухарам — гэта вельмі цяжка. Нездарма ў інтэрнэце столькі мемаў і рылсаў пра кухараў з пытаннем: «Як ты трымаешся?»

Журналісты згадваюць серыял «Мядзведзь»: таленавітая праца Крыстафера Сторэра заваявала столькі статуэтак «Эмі» яшчэ і таму, што сумленна, практычна дакументальна паказала, якой цаной даецца майстэрства шэф-кухара.

— У Беларусі я апынуўся прыкладна 15 гадоў таму. Да гэтага дапамагаў адкрываць рэстарацыі, выбіраць абсталяванне, распрацоўваць меню і навучаць персанал не толькі ў Італіі, але і ва ўсім свеце. Як повар я адкрыў знакамітую для Мінска ўстанову — Grand Café. Прыляцеў і неўзабаве паляцеў назад. Праз некалькі месяцаў я закрыў сваю фірму ў Італіі і пераехаў у Мінск канчаткова.

Чым даўжэй слухаеш Тамаза, тым больш пераконваешся: міф пра тое, што італьянцы — жыццярадасныя і расслабленыя, мала працуюць і наогул у іх суцэльная «дольчэ віта», мае мала дачынення да рэальнасці.

— Самае складанае ў адаптацыі — гэта прадукты. Асабліва замарожаная рыба і морапрадукты. Як чалавек, які вырас на моры, я звык толькі да свежай рыбы, аквакультуру не люблю. Прайшло дастаткова часу, перш чым я наладзіў дастаўку ў Мінск «правільнай» ахалоджанай рыбы. І з іншымі прадуктамі пытанне з часам таксама вырашылася. Напрыклад, цяпер у мяне асобны бізнэс: імпартую муку з Італіі.

Затым яшчэ адзін культурны шок: 15 гадоў таму ў Мінску не гаварылі па-англійску. Ды і цяпер яна не вельмі папулярная, калі шчыра. Вядома, калі я прыехаў у Беларусь, мне паказалі іншы Мінск, іншы ўзровень жыцця, публіку, якая вельмі добра размаўляе па-англійску: News Café, Grand Café… Але ўмоўная сярэднестатыстычная прадавачка не магла зразумець мяне.

Потым я пачаў паціху звыкаць, адаптавацца. Як толькі моўны бар’ер знік і я стаў разумець людзей, іх культуру і традыцыі, стала лягчэй. Усё ўпіраецца ў камунікацыю. Думаю, вялікую ролю адыграла і знаёмства з будучай жонкай, беларускай. Памятаю, калі я з калегамі першы раз прыляцеў у Мінск, адразу заўважыў: «Ваў, якія тут прыгожыя дзяўчаты! Гэтыя доўгія светлыя валасы, высокі рост…» З Дашай мы пазнаёміліся выпадкова, праз агульных сяброў: яна дапамагала з перакладам. Гэта было ў 2013 годзе. Потым яна на тры месяцы паляцела ў Аўстралію, і мы былі на сувязі ў Skype. Хах, памятаеце тыя часы, яшчэ да WhatsApp?.. Мы ажаніліся ў 2017-м.

Тамаза тлумачыць, што ён не жыве ўнутры маленькай італьянскай дыяспары. Хоць мог бы. Вядомыя ў Мінску шэф-кухары Іньяцыа Роса і Клаўдыа Роса — на адлегласці выцягнутай рукі.

— Большасць маіх сяброў — беларусы. Калі б я камунікаваў толькі з італьянцамі, то не змог бы загаварыць па-руску, — пасмейваецца Тамаза. — Але, хоць я жыву ў Беларусі 15 гадоў і ў мяне тут сям'я, дзіця, усё адно адчуваю сябе ў Мінску ў гасцях. Дома — гэта на Сіцыліі… Там мае бацькі, сябры, успаміны…

— Цудоўны фільм Паола Сарэнціна «Партэнопа» пакідае сумнае адчуванне, што ўсе хочуць збегчы з Неапаля і — шырэй — з поўдня Італіі. Ці так гэта?

— Не, гэта няпраўда. Неапаль — найпрыгажэйшы старадаўні горад з гасціннымі людзьмі і вельмі смачнай ежай. У нас кажуць: «Убачыць Неапаль — і памерці». Так-так, гэты выраз з'явіўся раней, чым «убачыць Парыж — і памерці». У любым горадзе ёсць тыя, хто імкнецца з’ехаць, а ёсць тыя, хто хоча застацца, — і ў Мінску, і ў Неапалі.

Кадр з фільма «Партэнопа»

«За апошнія 30 гадоў ролі ў сям'і змяніліся»

Параўноўваць абагульненага сярэднестатыстычнага італьянца і беларуса — апошняя справа. Але менавіта гэтым зараз і зоймемся. Ці здзівіла Беларусь Тамаза сваёй патрыярхальнасцю? Здаецца, наадварот.

— У невялікіх італьянскіх гарадах накшталт Палерма існуе патрыярхальны менталітэт. Але каб бацька сямейства вяртаўся дадому, а ўсе беглі здымаць яму абутак і мыць ногі — не, вядома, такога няма. Ёсць вельмі вялікая павага да мужчыны — гэта так. Таму што раней толькі мужчына мог зарабляць і ўтрымліваць блізкіх. «Я працую, жонка выдаткоўвае грошы» — у нас у сям'і так прынята. Так было і ў маіх мамы з татам. Пакуль у мяне ёсць магчымасць, я буду ўтрымліваць сям'ю. Я рады, што жонка можа не працаваць і гадаваць наша дзіця. Я заўсёды плаціў на спатканнях. Але я не магу адказваць за ўсіх італьянцаў. Калі сустрэнуся з сябрамі-знаёмымі, менавіта я плачу за каву, гарбату — для мяне гэта нармальна. А плаціць 50/50 на першым спатканні — гэта непрыгожа.

Вядома, калі мы гаворым пра сямейны ўклад, то параўноўваць папярэднія пакаленні і сённяшняе — гэта не акей. За апошнія 30 гадоў ролі змяніліся. Напрыклад, стэрэатып пра італьянскую бабулю, «нону», якая гіперклапатліва кіруе ўсёй сям'ёй, — гэта казкі.

Сёння няма «стандартаў» у выхаванні дзіцяці. Карцінка змянілася. Можа быць, італьянцы крыху больш kid-friendly. Мне важна быць добрым бацькам, але, шчыра кажучы, я бачу дачку толькі раніцай і ўвечары, у мяне вельмі шмат працы. Звычайна ў нас такія дыялогі: «Тата, куды ідзеш?» — «На рынак». — «А мне што купіш?» З маімі бацькамі, гэта значыць з яе бабуляй і дзядулем, Беатрычэ размаўляе па-італьянску: кожны год яна праводзіць лета на Сіцыліі. Але са мной у Мінску размаўляе па-руску: «Тата, мы ў Беларусі, значыць, размаўляем па-руску».

Дарэчы, гэта таксама нешта гаворыць пра мяне: я цярпець не магу агародніну і садавіну з крам, гіпермаркетаў. Па прадукты хаджу выключна на рынак: на Камароўку, у Табары. Прадаўцы мяне ўжо ведаюць, адкладваюць адмыслова ўсё самае свежае.

«Грэчка — гэта выпрабаванне»

Паколькі смачная ежа — стрыжнявая кампетэнцыя Тамаза, менавіта харчовыя звычкі беларусаў выклікаюць у яго больш за ўсё, кхм, здзіўлення. Калі да вяршкоў у карбанары ён яшчэ змог звыкнуць, то маянэз з кетчупам… гэта, пэўна, злачынства супраць чалавецтва.

— Да Мінска я наогул не ведаў, што можна дадаваць кетчуп у макароны, — моршчыцца Тамаза. — Гэта злачынства! Ці запякаць мяса з маянэзам. Ці гатаваць піцу з курыцай і карнішонамі. Ці есці плоў з кетчупам або маянэзам… Не, не, не. Яшчэ вы, беларусы, усюды дадаяце смятану, sour cream. Гэта вельмі дзіўна. Я практычна не ем смятану. Вядома, у працы выкарыстоўваю sour cream, дадаю ў соусы, у baked potato (печаная бульба з лупінамі — і туды смятану, сыр, зеляніну), у грыбную поліўку… Але ў цэлым не фанат. Проста змешваць смятану з цукрам і есці — гэтага я не магу зразумець.

Ці ваша звычка есці макароны, пасту як гарнір… Такое я бачыў толькі ў французаў. А яшчэ: узяць у абед другую страву, мяса ці рыбу, і да яе каву, капучына або латэ — не, не, не! Ці, напрыклад, заказаць у рэстаране пасту, якая прастаіць на стале 40 хвілін, а ў гэты час людзі зробяць фота, пагавораць, а потым будуць спрабаваць есці астылую страву — не, гэтага мне не зразумець.

Асаблівы пункт для Тамаза — гэта грэчка. Сур'ёзнае выпрабаванне.

— Грэчку я пачаў есці толькі летась. Да гэтага супраціўляўся, наогул не еў. Грэчка ёсць і ў Італіі, але не настолькі папулярная. Зараз раз на тыдзень магу з'есці, не больш. Вы любіце яе развараную, як кашу. А для мяне грэчка павінна быць «аль дэнте», цвёрдзенькая. Гэта must.

Як шэф-кухар я не падстройваюся пад «дзіўныя» густы беларусаў. Вядома, магу штосьці адаптаваць. Але наогул я раблю сваю кухню на свой густ. Калі мне спадабаецца страва, якую я прыдумаў і прыгатаваў, то яна ідзе ў меню. За 15 гадоў я ўжо прыблізна зразумеў, што любяць госці. Напрыклад, трус. Я заўважыў, што труса як асобную гарачую страву беларусы не ядуць, а вось трус у пасце ідзе вельмі добра. Тая ж гісторыя са свіной выразкай і іншымі прадуктамі ў рэстаране.

Дзіўны факт: у Італіі не прынята пакідаць гасцінец.

— Так, гэта праўда. У Італіі гасцінец не абавязковы. І ў гэтым ёсць логіка. У Мінску трэба пакідаць гасцінец, бо заробкі ў афіцыянтаў вельмі маленькія, яны зарабляюць менавіта на гасцінцах. А ў Італіі афіцыянт зарабляе каля €1200—1500, таму не прынята.

«€700 у Мінску роўныя €1400 у Палерма»

Каб параўнаць узровень жыцця ў Палерма і ў Мінску — «усё прапарцыйна» — Тамаза прапануе прасачыць фінансавую розніцу на простым прыкладзе.

— Давайце возьмем кухара (не шэф-кухара, вядома ж, а звычайнага спецыяліста). У Мінску ён будзе ў сярэднім зарабляць 2500 рублёў, гэта значыць каля €700. Пры гэтым працуе 15 дзён на месяц па графіку 3 праз 3. У Італіі той жа самы кухар будзе працаваць 21—23 дні на месяц, але заробак у яго — €1200—1400.

Цэны на прадукты таксама адрозніваюцца. Дапусцім, кілаграм курынага філе ў Мінску каштуе каля 12 рублёў, або €3,50, а ў Італіі — €10—12.

Тая ж гісторыя і з камунальнымі паслугамі. За кватэру ў Мінску я плачу прыкладна €50 на месяц. У Італіі ў такой жа кватэры мне прыйшлося б плаціць каля €150.

Паліва ў Мінску таннейшае на 50%.

Ці, дапусцім, медыцына, стаматалогія. Паставіць пломбу ў Мінску каштуе 120—150 рублёў, а ў Італіі — €120—150. Імплант у Мінску абыдзецца €600, у Італіі — €1500.

Калі здымаць пакой (не кватэру, а менавіта пакой) у Італіі, то танней за €400—500 нічога не знойдзеш, а ў Мінску — €100. І так усё астатняе.

Выснова ў мяне такая. Так, заробкі ў Італіі значна вышэйшыя. Але і выдаткі ў 2—3 разы большыя. Таму чалавек, які зарабляе €700 у Мінску, можа дазволіць сабе прыкладна такі ж узровень жыцця, як і той, хто зарабляе €1400 у Італіі. Усё прапарцыйна. Плюс-мінус аднолькава.

«Лазня, купель, Вадохрышча — ува мне ўжо ёсць нешта беларускае»

Перш чым развітацца з Тамаза, журналісты Onlíner павінны былі задаць галоўнае пытанне жыцця, сусвету і ўсяго такога.

— Бідэ — гэта частка італьянскага культурнага кода?

— О так. Бідэ ў Італіі — гэта мастхэў. Як у Беларусі боршч са смятанай. Вы ж не можаце з’есці боршч без смятаны? — пасмейваецца Тамаза. — У маёй першай кватэры, здымнай, не было бідэ. А ўжо ва ўласнай кватэры ў Мінску я адразу зрабіў бідэ. Абавязкова. Гэта must.

Яшчэ адна частка культурнага кода італьянцаў — гэта, здаецца, адзенне. Ці шакуе Тамаза звычка беларусаў насіць шкарпэткі з сандалямі?

— У свой час я год прапрацаваў у Германіі — і пасля гэтага шкарпэткамі з сандалямі мяне ўжо не здзівіць. Наогул, я не пераймаюся адзеннем, бяру што ёсць у шафе. Гэтыя пытанні вырашае жонка. Я магу надзець прыгожы касцюм і жоўтыя шкарпэткі. Жонка глядзіць на мяне: «Не, Тамаза! Ты ж італьянец, у цябе стыль павінен быць ушыты ў ДНК». А мне толькі важна, каб адзенне было зручным. Самому падабаецца — гэтага дастаткова.

«Італьянец з беларускай душой» — так сам сябе называе Тамаза ў Instagram.

— Лазня, купель, Вадохрышча — ува мне ўжо ёсць нешта беларускае. Пачыналася ўсё жартам, яшчэ з хлопцамі з Grand Café: «Што, італьянец, ты не можаш, баішся?» А цяпер я акунаюся кожны год. Глядзіце, у мяне і фота ёсць з купелі на Камсамольскім возеры.

Лазню вельмі люблю. Звычайна мы з жонкай ходзім кожныя 2 тыдні, хоць гэта нятаннае задавальненне. Мне абавязкова патрэбен баншчык, пара-майстар, каб парыў мяне венічкам — дубовым, бярозавым, з піхты… Усё як мае быць. Часам, калі я вельмі стамлюся, кажу жонцы: «Давай зарэзервуем лазню» — і адразу становіцца лягчэй на душы.

Каментары да артыкула