З Лявонам Халатранам, які два гады таму шкрэбаў унітазы, а год таму загарэўся ідэяй адкрыць новы бар, «Белсат» паразмаўляў пра яго новы праект — бістро-бар «Antresolec».
— Твой новы бар працуе ўжо тры месяцы. Ці наведаў яго ўжо Віктар Бабарыка — твой, можна сказаць, былы шэф?
Лявон Халатран: — Я пакуль нічога яму пра гэта не казаў. Пазней запрашу. Не хочацца зараз — у іх цяпер ёсць пра што думаць, акрамя майго бару. А ўвогуле так, мы сустракаліся і размаўлялі, успаміналі мінулае, «Ok16». Класная сустрэча атрымалася.
— Гатовы будзеш дапамагаць яму, калі Бабарыка зноў надумае заняцца палітыкай?
— Гледзячы дзе. Калі на эміграцыі, то тут, мне здаецца, палітыка — на другіх ролях. Камусьці, можа, гэта пасуе, але мне нецікава, і не хачу ў гэта занурацца. А калі, умоўна, у Беларусі штосьці зменіцца і мы вернемся на радзіму, то чаму і не. Але яшчэ раз паўтару — у выпадку, калі б Віктар Бабарыка, скажам, прыйшоў да ўлады, я стаў бы яму ў апазіцыю…
«Паміж чаканнямі і рэчаіснасцю — невялічкі зазор»
— Заўжды становішся ў апазіцыю да паноўнага ладу. У гэтым нязменны. А як змяніў цябе мінулы год?
— Слухай, амаль увесь год прайшоў пад эгідай гэтага праекту. У лютым будзе якраз год, як мы пачалі шукаць памяшканне для бару. І насамрэч яшчэ ў лютым я думаў: якая ж гэта нерэальная гісторыя! Але казаў сабе: добра, усё роўна спрабую. І ў тым годзе я пераступаў праз неймаверную колькасць сумненняў. А цяпер сяджу ў сваім бары і кажу: «Ну атрымалася ж! Нягледзячы ні на што». А гэта значыць, што я, па-першае, яшчэ нешта магу, і па-другое, што я не фантазёр. То бок планы і здольнасць ажыццявіць іх аказаліся вельмі блізкімі да рэальнасці. Амаль на 100 %. Таму што праект — вось ён. І ён рэальна выглядае вельмі блізка да таго, што хацелася. Паміж чаканнямі і рэчаіснасцю — невялічкі зазор. Цешуся з гэтага.
— Ужо чацвёрты твой бар…
— Так. Але гэтым разам на мне куды больш адказнасці і нашмат больш «скілоў», чым у колішніх установах. Можа, з боку гэта і незаўважна, але для мяне гэта першы праект у гастраноміі, дзе я зрабіў куды больш, чым рабіў раней. Бо там былі партнёры і падтрымка. А тут ты проста выйшаў на свабодны рынак, у цябе няма ні датацыяў, ні ўплывовых сяброў, ні даху — нічога. Проста выходзіш і працуеш.
«Я навучыўся зварваць метал»
— Ты неяк казаў, што ў табе ўжываюцца «кавалак артыста і кавалак бізнесоўца». Ці не выракся артыста з адкрыццём установы?
— Практычна цалкам. Інтэр'ер нам ствараў беларускі мастак Саша Адамаў (у тым ліку — гэтую шыкоўную жырандоль), і ён узяў на сябе большую частку творчага працэсу. Чаму я і кажу пра выключнасць для мяне гэтага праекту, бо я сапраўды адчуў сябе тут больш менеджарам і бізнесоўцам, чым звычайна. Бізнес-частка перамагла (смяецца). Але я аддаў даніну мастацтву тым, што запрасіў Сашу Адамава. І калі Саша прапаноўваў штосьці такое, што супярэчыла нейкім камерцыйным інтарэсам, але мелася спрыяць цэласнасці праекту, то мы прымалі рашэнне на карысць артыстызму.
Саша часта згадваў японскія інтэрʼеры. Такія ўстановы ў Японіі маюць мала месца, але яно эфектыўна выкарыстоўваецца — праз шматузроўневасць. І адсюль гэтая нашая жырандоль, выпуклыя люстры і гэтак далей. Ты адразу заўважыў, што прастора выглядае меншай, чым на фотаздымках. Але праз некаторы час ты ўжо так не думаеш. Яна грае, сціскаецца і пашыраецца з пункту гледжання ўзаемадзеяння ўзроўняў.
— Гэта праўда. Пашырае свядомасць (смяёмся). А для далейшага пашырэння скажы мне, колькі ўклаў грошай у праект «Антрэсолец»?
— Праект досыць нізкабюджэтны. Калі я даведваюся пра бюджэты некаторых установаў, разумею, што яны ўтрая большыя. Але калі наведваеш тыя ўстановы, то бачыш, што яны мала чым ад нашага бару адрозніваюцца. І думаеш: куды ж вы столькі бабак запіхнулі? Хоць я разумею куды. У нас 80‑90 % рамонтных працаў выконвалася сваімі рукамі. А тым прыходзілася за ўсё плаціць. Я, напрыклад, навучыўся тут зварваць метал. Ведаючы, колькі каштуе зваршчык у Польшчы, — добрая была эканомія. Ну і сябры вельмі дапамаглі з кваліфікаванымі працамі — электрыка, водаправод і г.д. Цяжка было б без гэтага сацыяльнага капіталу.
— Нейкія лічбы назавеш?
— Назаву тую, якую ўжо называў журналістам, — 45 тысяч долараў. І гэта сапраўды не такая ўжо і вялікая сума. Калі хто хоча адкрыцца, то кошт адкрыцця можна разлічваць з суадносінаў 2000 долараў на метр квадратны, ужо з усім абсталяваннем і г.д. Калі табе патрэбныя 100 «квадратаў» — рыхтуй, умоўна кажучы, 200 тысячаў баксаў.
Плюс нашага памяшкання ў тым, што антрэсоль не бярэцца пад увагу гарадскімі ўладамі, не дадаецца да асноўнай плошчы. Паводле дакументаў, тут было 46 метраў квадратных, і таму стартавая цана была недарагая, нават з улікам таго, што яна ўдвая павялічылася падчас аўкцыёну. Калі ўлічваць паверхню антрэсолі, гэта ўсё неблагая цана для Павісля. Цяпер у нас, напэўна, разам з кухняй, 75 квадратаў, хоць антрэсоль давялося троху абрэзаць…
«Такі вось капіталізм»
— Апавядаеш мне з такім запалам, якога год таму я ў табе не заўважаў…
— Год таму не было столькі стрэсу. А зараз стрэс — штодзённы. Гэта я зараз з вамі сеў, зазямліўся троху. А так — увесь час на тэлефоне: штосьці купляю, дакупляю, абмяркоўваю, сачу за браніраваннем, еду куды-небудзь… А там (паказвае на тэлефон — рэд.) — усе алгарытмы так дзеяць, што палова «рылсаў» — гэта пра рэстаратараў, якія скардзяцца, што ў іх няма бабак, таму што трэба заплаціць і таму, і гэтаму. І ўвогуле, у Польшчы зараз трывае дыскусія, як цяжка жывецца гастраноміі — з бягучымі арэнднымі стаўкамі, падаткамі ды іншымі выдаткамі.
Людзі думаюць: вось адкрыюся, прадам 200 страваў за столькі, мінус арэнда, мінус заробкі — ну і вось такая сума застанецца. Але фактычна ў цябе такая шалёная колькасць ускосных расходаў, што пакуль не адкрыешся ты пра іх і не ведаеш нічога. Ліцэнзія, штрафы і куча ўсяго. Хаця б штомесячная плата за касу. Ці падатак на заробкі! Па факце дзяржава ставіць цябе ў такія ўмовы, што ты будзеш дурнем, калі вырашыш наймаць каго-небудзь старэйшага за 26 гадоў. То бок нармальна функцыянаваць ты зможаш толькі тады, калі ў цябе працуюць выключна студэнты, за якіх ты плаціш нулявыя падаткі. Бо калі плаціць за ўвесь персанал, трэба сур'ёзна зарабляць. Мала хто можа пахваліцца такой выручкай…
— Хтосьці плаціць заробкі ў канвертах…
— А хтосьці плаціць частку па-беламу, а другую — у канверце. І варыянтаў няма: або ты працуеш такім чынам, або ўвогуле не працуеш. На жаль, такая рэальнасць. Такі вось капіталізм. І таму ў мяне працуюць студэнты.
«Гэта не будзе простай прагулянкай»
— Але ты працуеш. Значыцца, усё-такі адкрыць гастранамічную ўстанову ў Варшаве — не безнадзейная справа?
— Не, не безнадзейная, але трэба разумець, як гэта ўсё працуе. Трэба разумець, адкуль будуць брацца кліенты, колькі ты будзеш плаціць за іх прыцягненне і колькі будзеш на іх зарабляць. То бок падыходзіць да гэтага больш прафесійна, а не так, што, адкрыю вось там — і народ паваліць. Ёсць, канешне, і такія кейсы, але гэта выключэнне. А правіла — гэта цяжка працаваць, асабліва напачатку, быць гатовым да мінусаў і пастаянна думаць пра тое, як выкарыстоўваць бягучыя інструменты, якія пастаянна змяняюцца, — таргет, сацсеткі, рылсы, Google Maps і г.д.
— У Бэльвэдэр, я так разумею, на сустрэчу прэзідэнта Польшчы з беларусамі цябе не запрашалі. Але калі б запрасілі, што сказаў бы прэзідэнту Польшчы?
— Не ведаю (смяецца). Можа, раіў бы для кампаніяў, якія стартуюць, увесці нейкія падатковыя канікулы. А то адкрываеш бізнес — і адразу да цябе набягаюць… Яўна ж ёсць нейкія праграмы, але дабіцца да іх складана. Я разумею, што ў гэтым выпадку зʼяўляюцца розныя махляры, якія пачынаюць адкрываць і пераадкрываць фірмы, каб увогуле сысці ад падаткаў. Але… Падаткі на заробкі тут сапраўды велічэзныя. Карацей, не пытайся — я не ведаю, што б сказаў яму…
— Добра, а пракансультуеш беларуса, які прыйдзе да цябе з ідэяй адкрыцця ўласнай кавярні ці бару ў Варшаве і папросіць парады?
— Канешне! Мы так і робім. Прыходзяць хлопцы, і, нават калі незнаёмыя, мы можам паўгадзіны ці гадзіну ўдзяліць ім спакойна. І не, я іх не адгаворваю. Але кажу, што гэта не будзе простай прагулянкай, што гэта будзе вельмі складана, і будзе вялікая верагоднасць правалу. І, кажу, калі вы разумееце, што так можа быць, і прымаеце гэта, то — рабіце. А мы — чым можам дапаможам, хаця б падказкай.
«Усё можа здарыцца, але я вам гарантую, што будзе цікава»
— Добра, дык якія складнікі таго, што ў цябе абышлося без правалу, што ў цябе атрымалася?
— Дык яно яшчэ не атрымалася (смяецца). Вось адпрацуем які год, тады я табе скажу, атрымалася ці не. Хоць, умоўна кажучы, — ок, нешта ўжо працуе, ёсць якая-ніякая стабільнасць. Складнікі? Не ведаю, напэўна, вялізная заангажаванасць. Як толькі адпускаеш — усё пачынае разбурацца. Трэба быць пастаянна ў фокусе, пастаянна думаць пра гэта, пастаянна дбаць. Іначай — ніяк. Калі ёсць яшчэ людзі ў ружовых акулярах, якія думаюць, што сёння адкрыюцца, а заўтра будуць знімаць вяршкі, то для такіх існуе нямала серыялаў пра тое, які гэта чад, колькі нерваў гэта каштуе і як часта ўзнікае жаданне кінуць усё да д'ябла. Я так і сказаў партнёрам: не ведаю, як гэта будзе, але мы зробім усё, каб праект быў паспяховы. Маўляў, усё можа здарыцца, але адно я вам гарантую — будзе цікава. Ой, гучыць неяк… Давай гэта выражам.
— Не выражам, усё нармальна. Але табе, падобна, і з напарнікам пашанцавала.
— Хацеў пра гэта сказаць. Уладзь — сапраўдны шэф-кухар, якога яшчэ пашукаць. А калі і знойдзеш, то бюджэт адразу падскочыць угару. Уладзь вельмі добра папрацаваў. Ён пастаянна пераймаецца, думае, перарабляе, траціць на гэта час. Мы пастаянна штосьці змяняем. І наведнікі ўпадабалі нашыя флэтбрэды.
Ну і мы неяк проста нармальна супалі з Уладзем. Бо мы не атрымліваем тут такіх грошай, якія ён, напрыклад, мог бы лёгка зарабляць, працуючы ў найме. Але мы працуем тут, таму што нам цікава. Таму што працуем самі на сябе, і нам не трэба стаяць на нелюбімай працы і гатаваць невядома што. І гэта варта таго.
— Але вяртаюся да тваёй мары — адкрыць пляцоўку на чалавек 100 і каб можна было ладзіць канцэрты…
— Так, але «Антрэсолец» дакладна не пра тусоўку. Гэтае месца пра ежу, пра напоі, пра размовы — пасядзець пагутарыць у невялікім камʼюніці. Але тое, пра што ты гаворыш, я яшчэ трымаю ў галаве, хоць тут вельмі цяжка знайсці такое вялікае памяшканне, каб можна было і тусавацца, і «канцікі», то бок канцэрты, рабіць. Гэтая мара пакуль не ажыццявілася, але яна чакае ў скрыначцы. Бо я не выкінуў гэтую ідэю з галавы і не адмовіўся ад яе. Вярнуся да яе крыху пазней.
Палітвязняў па ўсёй краіне апытваюць: пасля памілавання вы хочаце застацца ў Беларусі ці з'язджаць?9
Палітвязняў па ўсёй краіне апытваюць: пасля памілавання вы хочаце застацца ў Беларусі ці з'язджаць?
Агентка Кардаш выкарыстоўвала сэкс, каб збіраць інфармацыю пра каліноўцаў і завербаваць украінскага камандзіра. А куратару КДБ пісала пра яго: «Мой лох»3535
Каментары