Piać šlachoŭ, jakimi demahrafija transfarmuje suśvietnuju ekanomiku

Pavodle ekśpiertaŭ, śviet ustupaje ŭ epochu hłybokich ekanamičnych źmien: ludzi buduć daŭžej pracavać, dziaržavam stanie ciažej utrymlivać sacyjalnyja sistemy, a technałohii i štučny intelekt mohuć stać adkazam na deficyt rabočaj siły. Z padrabiaznaściami znajomić Financial Times.

Ilustracyjnaje fota. Krynica: LookByMedia

U anhlijskim hrafstvie Šropšyr u damach padžyłych ludziej užo pracujuć robaty z elemientami štučnaha intelektu. Jany nahadvajuć ab pryjomie lekaŭ, sočać za zdaroŭjem i dapamahajuć arhanizoŭvać vizity sacyjalnych rabotnikaŭ abo rodnych.

Heta tolki adzin z prykładaŭ taho, jak śviet reahuje na źmieny, vyklikanyja padzieńniem naradžalnaści, jakaja za apošnija 60 hadoŭ u raźvitych krainach skaraciłasia ŭdvaja. Na fonie pavieličeńnia praciahłaści žyćcia kolkaść pracazdolnaha nasielnictva niaŭchilna źmianšajecca. Heta prymušaje ekśpiertaŭ prahnazavać budučyniu, dzie madel rabočaj siły budzie hruntavacca na sumiesnaj pracy ludziej i robataŭ.

Transfarmacyja achoplivaje nie tolki rynak pracy. Nasielnictva takich krain, jak Japonija, Kitaj, Italija i dziaržavy Centralnaj Jeŭropy, znachodzicca ŭ stadyi vidavočnaha skaračeńnia. U Biełarusi ŭ 2024 hodzie śmiarotnaść amal udvaja pieravysiła naradžalnaść.

1. Ludzi buduć pracavać značna daŭžej

Śpiecyjalisty adznačajuć, što ludziam daviadziecca pracavać daŭžej. Mnohija buduć rabić heta dobraachvotna, bo praca zabiaśpiečvaje sacyjalnyja suviazi, sietkavaje ŭzajemadziejańnie i pačućcio ŭłasnaj značnaści. U Japonii ŭžo čverć nasielnictva, starejšaha za 65 hadoŭ, zastajecca zaniataj. Pakazčyk raście i ŭ mnohich inšych krainach praź źmieny ŭ zakanadaŭstvie i finansavyja patreby. Heta rezki pavarot u paraŭnańni z kancom XX stahodździa, kali ŭzrost vychadu na piensiju niaŭchilna źnižaŭsia.

Analiz źviestak pakazvaje, što za apošnija dva dziesiacihodździ kolkaść pracoŭnych miescaŭ siarod ludziej, starejšych za 50 hadoŭ, rasła ŭdvaja chutčej, čym siarod moładzi. Pry hetym usio bolš ludziej zachoŭvajuć dobraje zdaroŭje jak minimum da 70 hadoŭ.

Ekśpierty zaklikajuć admovicca ad stereatypaŭ, pavodle jakich starejšyja za 65 hadoŭ ludzi ličacca ciažaram dla ekanomiki. Zamiest hetaha jany prapanujuć bolš inviestavać u «čałaviečy kapitał druhoj pałovy žyćcia» — adukacyju, zdaroŭje i navyki starejšych ludziej, a taksama rabić pracoŭnyja miescy bolš prystasavanymi da ich patreb.

2. Nasielnictva adnačasova stareje i źmianšajecca

Mnohija rehijony śvietu, asabliva ŭ Jeŭropie i Uschodniaj Azii, sutykajucca z depapulacyjaj, jakuju daśledčyki nazyvajuć «pavolnaj eŭtanazijaj». Zakryćcio kram i adsutnaść bazavych pasłuh u italjanskich vioskach, dzie hadami nie naradžajucca dzieci i nasielnictva imkliva stareje, pakazvaje, jak demahrafičnaje źmianšeńnie padryvaje i miascovuju vytvorčaść, i popyt na tavary i pasłuhi.

U Paŭdniovaj Karei hetyja źmieny nabyli hrateskavyja formy: dziciačyja sady pieratvarajucca ŭ damy sastarełych.

Pavodle prahnozaŭ mižnarodnych arhanizacyj, da 2060 hoda demahrafičnyja čyńniki značna zapavolać rost uzroŭniu žyćcia ŭ mnohich bahatych krainach. U Japonii — na 70%, u Vialikabrytanii i Paŭdniovaj Karei — na 40%, a ŭ Hiermanii — na 80%. U Italii i Hrecyi mahčymaje navat nie zapavoleńnie, a absalutnaje padzieńnie ŭzroŭniu žyćcia. Pry hetym u ZŠA efiekt budzie amal niezaŭvažnym.

Ekanamisty padkreślivajuć: ź mienšaj kolkaściu ludziej stanovicca ciažej pakryvać pastajannyja vydatki dziaržavy i zabiaśpiečvać navukovy prahres. Choć mihracyja časova źmiakčaje hetyja pracesy ŭ takich krainach, jak Ispanija ci Vialikabrytanija, uzmacnieńnie pravił ujezdu i niedastatkovy prytok kadraŭ u inšych dziaržavach nie dazvalajuć ličyć heta kančatkovym rašeńniem.

Fota: pixabay.com

3. Štučny intelekt moža stać klučom da pradukcyjnaści

Siarod ekśpiertaŭ isnujuć roznyja pohlady na rolu technałohij. Častka daśledčykaŭ miarkuje, što deficyt rabočaj siły paskoryć ukaranieńnie štučnaha intelektu, što vykliča novy vitok rostu. Jany śćviardžajuć, što źnižeńnie naradžalnaści histaryčna spryjała farmavańniu bolš jakasnaha čałaviečaha kapitału i rostu roskvitu.

Adnak inšaja hrupa śpiecyjalistaŭ nastrojena skieptyčna. Jany adznačajuć, što pradukcyjnaść pracy ŭ raźvitych krainach niaŭchilna zapavolvajecca jašče z 1970‑ch hadoŭ, i pakul niama prykmiet taho, što ŠI karennym čynam źmianiŭ hetuju situacyju.

Jeŭrapiejski bank rekanstrukcyi i raźvićcia aceńvaje, što pry scenary vysokaha ŭździejańnia ŠI zmoža zabiaśpiečyć u siarednim kala pałovy rostu pradukcyjnaści, nieabchodnaha dla kampiensacyi demahrafičnych nastupstvaŭ u asobnych krainach ES.

Niekatoryja ekanamisty śćviardžajuć, što ekanomiki, jakija starejuć, pierachodziać da spažyvańnia bolš pracajomkich pasłuh (masaž, adpačynak, dohlad), dzie pavysić pradukcyjnaść vielmi składana.

Ekśpierty taksama papiaredžvajuć: padžyłaje nasielnictva mienš schilnaje da ryzyki, što moža pryvieści da kancentracyi inviestycyj tolki ŭ tych krainach, jakija majuć lepšyja demahrafičnyja pierśpiektyvy.

Paŭdniovakarejskija piensinianiery z «robatami-ŭnukami». Fota: hyodol.lover / Facebook

4. Sacyjalnyja sistemy apynucca pad mocnym ciskam

Ekśpierty źviartajuć uvahu na toje, što siońniašniaja demahrafičnaja i ekanamičnaja realnaść bolš nie adpaviadaje starym madelam sacyjalnaj dziaržavy. Kali ŭ 1910‑ch hadach u Hiermanii piensijny ŭzrost byŭ ustalavany na ŭzroŭni 65 hadoŭ, čakanaja praciahłaść žyćcia była nižejšaja za 50. Ciapier jana vyrasła da bolš čym 81 hoda, tady jak piensijny ŭzrost płanujecca pavialičyć tolki da 67.

Niahledziačy na pavyšeńnie piensijnaha ŭzrostu ŭ mnohich krainach, cisk na biudžety achovy zdaroŭja i piensijnych fondaŭ raście. 

Ekanamisty papiaredžvajuć: padtrymku stałych ludziej daviadziecca skaračać, u toj čas jak padatkovaja nahruzka na pracoŭnych zastaniecca vysokaj abo navat pavialičycca.

Heta moža pahłybić niaroŭnaść: zamožnyja hramadzianie buduć pierachodzić na pryvatnuju miedycynu i piensijnaje zabieśpiačeńnie, tady jak astatnija buduć zaležać ad dziaržaŭnych sistem, mahčymaści jakich buduć pastupova źmianšacca.

Prablema ŭskładniajecca i palityčnymi čyńnikami. Śpiecyjalisty ŭvodziać paniaćcie «hierantanomii» — ekanomiki, u jakoj stareńnie nasielnictva viadzie da zastoju i rostu palityčnaj vahi starejšaha pakaleńnia. U takich hramadstvach dziaržaŭnaja palityka ŭsio čaściej aryjentujecca na piensii i miedycynu, a nie na inviestycyi ŭ adukacyju, navuku i budučy rost.

Prykład Japonii pakazvaje, nakolki radykalna moža źmianicca demahrafičny bałans. U 1960‑ia hady tam na adnaho čałavieka, starejšaha za 65 hadoŭ, prypadała 8—9 čałaviek pracazdolnaha ŭzrostu. Siońnia — krychu bolš za adnaho. U takoj situacyi prostaje pavyšeńnie piensijnaha ŭzrostu na niekalki hadoŭ nie vyrašaje prablemu.

Nadzieja na toje, što dastatkova budzie krychu daŭžej pracavać i ŭkaranić bolš technałohij, vyhladaje zanadta aptymistyčnaj. Demahrafičny spad patrabuje značna hłybiejšych pieraŭtvareńniaŭ.

5. Pieraasensavańnie ekanamičnych stymułaŭ

Śpiecyjalisty ŭ halinie demahrafii śćviardžajuć, što hramadstvu nieabchodny maštabny razvarot u bok padžyłych rabotnikaŭ, padobny da taho, jak u minułyja dziesiacihodździ stvaralisia ŭmovy dla aktyŭnaha załučeńnia žančyn na rynak pracy. Hałoŭnaj pieraškodaj tut zastajecca praduziataść pracadaŭcaŭ pry najmie ludziej stałaha ŭzrostu.

Što tyčycca naradžalnaści, to dla jaje adnaŭleńnia ekśpierty ličać nieabchodnymi radykalnyja sacyjalnyja źmieny. Asnoŭnaja zadača — zrabić vychavańnie dziaciej pracesam, jaki nie budzie škodzić karjery.

Ilustracyjnaje fota. Krynica: LookByMedia

Ekśpierty papiaredžvajuć, što adno tolki palapšeńnie materyjalnaha dabrabytu moža nie pryvieści da rostu naradžalnaści. Sučasnyja žančyny atrymali aŭtanomiju i ciapier bačać mahčymaść sumiaščać adukacyju, karjeru i siamju tolki pry ŭmovie, što baćka budzie nadavać značna bolš času dohladu dziaciej.

U vyniku śpiecyjalisty prychodziać da vysnovy, što vyrašeńnie ekanamičnych prablem, vyklikanych demahrafijaj, patrabuje reformaŭ va ŭsich śfierach: ad adukacyi i mihracyi da hiendarnaj palityki i technałohij. Adzinaha i prostaha vyjścia z hetaj situacyi nie isnuje.

Kamientary da artykuła